Dienstverslag / Rapportage. 9 mei 1944. (Handgeschreven linksboven:)
Inschrijving
Dir.

(Stempel en typemachine bovenaan:)
Nº 20/1/7 M. 1944 15

R A P P O R T.

Ondergeteekende, controleur Boon rapporteert het volgende:
In opdracht van den Directeur heb ik eenige weken achtereen
controle uitgeoefend, op de dagmarkten, Ten Katestraat, Albert
Cuypstraat, Dapperstraat en Waterlooplein, wat betreft koek verkoop
zonder bon. Door mij zijn eenige standplaatshouders betrapt bij de
verkoop van koek zonder bon, wat door mij gerapporteerd is. Aange-
zien ik regelmatig deze dagmarkten controleer, ben ik voor deze ~~ME~~
menschen geen onbekende meer. Zoodra ik gesignaleerd ben, wordt er
geen koek of gebak zonder bon verkocht. Voor mij rapporteur staat
onomstootelijk vast, dat al deze personen, koek en gebak verkoopen
zonder bon, tegen hooge prijzen: o.a. pannekoeken a f 0.40 perstuk
en gebak (punten a f 0.35 per stuk.)
Op Maandag 8 Mei 1944, bij mijn controle op het Waterlooplein
heb ik ongeveer een half uur staan praten met den Heer Helder,
Standplaatshouder koek en gebak). Tijdens het gesprek wat ik met
hem voerde, kwamen er geregeld menschen, die koek of gebak wilde
koopen, doch toen Helder mededeelde, dat zij bonnen moesten inle-
veren, verdwenen zij zonder iets te koopen. Helder had bij zijn
gebak bordjes sttan, waarop vermeld, (5 gebakjes op één B bon,
18 cent per stuk.) Nu worden deze gebakjes (als er geen controle
is) zonder bon verkocht voor f 0.25 per stuk, alzoo wordt er voor
een B bon f 0.35 berekend. Helder verklaarde voorts nog, dat hij
bij zijn leverancier geen koek of gebak kan koopen als hij geen
bonnen inleverd. Hij is dus verplicht steeds bonnen te koopen.
Houden wij ons aan onze voorschriften (geen verkoop zonder bon)
dan verkoopen wij niets, aangezien de menschen geen bonnen hebben.
U kunt dus begrijpen als er geen controle is, wij, zonder uitzon-
dering koek zonder bon verkoopen."
Volgens mij rapporteur is er geen andere oplossing als U dit
euvel wilt bestrijden, dan deze menschen van de dagmarkten te
verwijderen.
Zij nog vermeld dat al eenige malen door mij is geconstateerd,
dat in de 1ste van Swindenstraat ter hoogte van de Dapperstraat
eenige wagens staan, die koek en gebak verkoopen. Zoodra ze mij
zien, gaan ~~dxx~~ zij weg en laten hun wagens met koek aan jongens
over of laten ze onbeheerd staan. Ik heb al eenige malen ongeveer
een uur staan te wachten tot de eigenaar terug kwam, doch steeds t
tevergeefs. Volgens mij is dit een een zaak waarop de politie moet
toezien.

Amsterdam 9 Mei 1944

Den Heer Directeur
van het Marktwezen.

controleur,
(Handtekening J.P.N. Boon)
J.P.N. Boon.

(Handgeschreven linksonder:)
gezien
12-5-44
de Han * Kernproblematiek: Het rapport beschrijft de grootschalige zwarte handel in koek en gebak op Amsterdamse markten tijdens de bezettingsjaren. Handelaren verkopen producten zonder de verplichte distributiebonnen tegen sterk verhoogde prijzen.
* Omzeiling van toezicht: De handelaren herkennen de controleur inmiddels ("geen onbekende meer"), waardoor ze enkel de regels volgen wanneer hij fysiek aanwezig is. Dit wijst op een goed georganiseerd waarschuwingssysteem onder de standplaatshouders.
* Economische overleving: De verklaring van de heer Helder biedt een interessant inkijkje in de economische realiteit van die tijd: de consument heeft geen bonnen meer, maar de groothandel/bakker eist deze wel van de handelaar. Hierdoor is de handelaar gedwongen zelf bonnen op de zwarte markt te kopen, wat de prijzen voor de consument verder opdrijft.
* Handhavingsmachteloosheid: De controleur constateert dat handelaren hun waar achterlaten of aan kinderen toevertrouwen zodra hij verschijnt. Hij adviseert daarom harde maatregelen: definitieve verwijdering van de markt en politie-ingrijpen. Dit document stamt uit mei 1944, de late fase van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselschaarste was nijpend en het distributiestelsel (het systeem met bonnen) was essentieel om de schaarse goederen eerlijk te verdelen. Overtredingen van deze distributiewetten werden door de bezetter en de collaborerende overheid streng bestraft. De "Directeur van het Marktwezen" was verantwoordelijk voor de orde op de markten, die in die tijd cruciale knooppunten waren voor zowel legale als illegale voedselvoorziening. De genoemde locaties (zoals de Albert Cuyp en het Waterlooplein) zijn tot op de dag van vandaag bekende marktlocaties in Amsterdam. J.P.N. Boon Marktwezen Politie