Dienstverslag / Rapportage van een opsporingsambtenaar. [Getypte tekst]

DIENST VAN HET MARKTWEZEN
te
AMSTERDAM

No 20/8/14 M. 1944 6/2

R A P P O R T

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Ambtenaar bij het Marktwezen, rapporteert U het navolgende;
"Op Zaterdag, 5 Februari 1944, omstreeks 11 uur, hield ik contrôle in de Vischwinkel van Gebr. Hoogenbirk, Rijnstraat 91 alhier. Het was mij bekend, dat Klaas Hoogenbirirk op Vrijdagmorgen, 4 Februari 1944, van den Gemeentelijken Vischafslag, een toewijzing van 100 pond schol had ontvangen. Onder de toonbank vond ik, geheel afgedekt, een kist, inhoudende ongeveer 80 pond schol. Ik hoorde hierover Klaas Hoogenbirk, die mij verklaarde, dat hij deze visch gereserveerd had voor een aantal vaste klanten. Daar ik hieraan geen geloof hechtte, heb ik de visch in de etalage doen plaatsen en door Hoogenbirk tegen den vastgestelden prijs aan het publiek doen verkoopen.
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 7 Febrauri 1944.

De Ambtenaar voornoemd,
[Handtekening: J.H. de Grebber]

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R

[Handgeschreven aantekeningen]

• Rechtsboven: Jh de Haer [?] 797
• Links midden: gezien 9-2-44 de Haer [?], doss. contrôle
• Linksonder (rood/potlood): Insp. Controle herhaald 17-2-44
• Rechtsonder: Op Dinsdag, 8 Augustus 1944 contrôle herhaald. Toewijzing, 200 # schol III in winkel terstond verkocht. [Handtekening: J.H. de Grebber]
• Onderaan midden: J.H. de Grebber vpl. Dit rapport beschrijft een handhavingsactie door de Dienst van het Marktwezen tijdens de Duitse bezetting. Ambtenaar De Grebber controleert een viswinkel aan de Rijnstraat. Hij heeft vooraf informatie dat de winkelier 100 pond schol heeft ingekocht bij de visafslag. Bij controle blijkt slechts een klein deel te koop te liggen; 80 pond zit verstopt onder de toonbank.

De winkelier voert aan dat de vis bestemd is voor "vaste klanten" (een eufemisme voor achterhouding of verkoop buiten de officiële distributie om). De ambtenaar gelooft dit niet en dwingt de winkelier direct tot publieke verkoop tegen de officieel vastgestelde prijs. Dit was een directe interventie om prijsopdrijving en de zwarte markt tegen te gaan. Uit de latere aantekening van augustus 1944 blijkt dat de winkel nauwlettend in de gaten werd gehouden ("contrôle herhaald"). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in Nederland een grote schaarste aan voedsel. Om te voorkomen dat handelaren misbruik maakten van de tekorten (door goederen "onder de toonbank" duurder te verkopen op de zwarte markt), was er een strikt systeem van distributie en prijsbeheersing. De Dienst van het Marktwezen in Amsterdam speelde een cruciale rol in het controleren van winkeliers.

De Rijnstraat in de Rivierenbuurt was destijds een belangrijke winkelstraat. Het feit dat dit rapport uit 1944 stamt — het jaar waarin de voedselsituatie in de steden kritiek werd — verklaart de strenge houding van de ambtenaar. Het document illustreert de dagelijkse strijd tussen overheidscontroleurs en winkeliers die probeerden hun eigen voorraad (en winst) te beschermen te midden van oorlogsschaarste. De Grebber (Ambtenaar) H. de Grebber J.H. de Grebber Marktwezen (Ambtenaar) Gemeente Amsterdam Marktwezen