L. Franschman

Administratief bijblad/memo betreffende marktplaatsvergunningen.

Dit document betreft een verzoek van een marktkoopman genaamd Franschman om zich vanwege ziekte te laten vervangen op zijn standplaatsen. 1. **Locaties:** Het gaat om specifieke plekken op het Waterlooplein (het "fruitpleintje") en in de Uilenburg-buurt. 2. **Vervanging:** De zoon, L. Franschman (geboren 15 maart 1911), neemt de taken van zijn vader waar. Er wordt opgemerkt dat hij hiervoor ook marktgeld betaalt. 3. **Bureaucratische discussie:** Er is een lichte onenigheid tussen ambtenaren zichtbaar. De schrijver van de hoofdtekst (gedateerd 28-11-39) geeft toestemming voor maximaal drie maanden, maar merkt expliciet op het niet eens te zijn met het rapport van de "Chef marktopzichter". 4. **Handhaving:** Er wordt opdracht gegeven tot een controle ("klantenwijk nagaan") om te verifiëren wie er daadwerkelijk aan het werk is, wat duidt op een strikt toezicht op marktvergunningen.

Officiële brief (doorslag/archiefkopie).

Het document is een officiële goedkeuring voor een tijdelijke vervanging op een marktplaats. De heer J. Franschman, die blijkbaar over standplaatsen beschikte op de Amsterdamse markten van het Waterlooplein en Uilenburg, was vanwege zijn gezondheidstoestand niet in staat zijn werk uit te voeren. De directeur (waarschijnlijk van de relevante gemeentelijke marktdienst) verleent toestemming aan zijn zoon, L. Franschman (op dat moment 28 jaar oud), om de plaatsen voor maximaal twee maanden waar te nemen. De brief is formeel van toon ("na dato dezes", "verleende ik U hierbij") en bevat administratieve codes die wijzen op een zorgvuldige dossiervorming.

Getypte brief (doorslag of kopie)

Dit document is een officiële administratieve beslissing aangaande de exploitatie van marktplaatsen in Amsterdam. De kern van de brief is de verlening van tijdelijke toestemming (voor maximaal twee maanden) aan de heer J. Franschman om zijn werkzaamheden op de markt te laten waarnemen door zijn zoon, L. Franschman (destijds 28 jaar oud). De reden hiervoor is de gezondheidstoestand van de vader. De brief specificeert twee locaties: de markt op het **Waterlooplein** en de markt op de **Uilenburg**. Het feit dat de vergunninghouder op twee verschillende markten "plaatsen" (standplaatsen) had, duidt op een actieve handelsonderneming. De aanduiding "Wijk 11" verwijst naar de oude administratieve wijkindeling van Amsterdam.

Handgeschreven verzoekschrift

Dit document is een formeel verzoekschrift van een marktkoopman, L. Franschman, gericht aan de Directie van het Marktwezen in Amsterdam. De schrijver verzoekt om een standplaatsverplaatsing. Hij bezet op dat moment standplaats A 4/4, maar geeft aan dat de inkomsten daaruit onvoldoende zijn geworden voor zijn "gezinsonderhoud" (het onderhouden van zijn gezin). Zijn oog is gevallen op een "hoekplaats" die recent is vrijgekomen. Deze plek werd voorheen ingenomen door een handelaar genaamd Cousin, die handelde in "manufacturen" (textiel en aanverwante goederen). Hoekplaatsen waren op markten vaak lucratiever vanwege de betere zichtbaarheid en toegankelijkheid. De brief is geschreven in de formele en onderdanige stijl die gebruikelijk was voor correspondentie met overheidsinstanties in die tijd ("Zeer beleefd", "Ondergetekende", "inwilligend antwoord tegemoet ziende").

Administratief bijblad of dossierkaart (Alg. Zaken Model No. 14).

* **Inhoud:** Het document is een administratief loopblad waarop de afhandeling van een verzoek van de heer L. Franschman wordt bijgehouden. Franschman had waarschijnlijk een standplaats (A44) op de markt op het Waterlooplein. * **Procesgang:** 1. Op 17 februari wordt het dossier doorgezonden. 2. Op 20 februari wordt advies gevraagd (mogelijk aan een 'Heer Renz'). De eerste instructie luidt om de situatie "ter plaatse nog eens te bekijken". 3. Op 23 maart wordt besloten Fransman (hier Fransman gespeld) op te roepen voor een gesprek. 4. Uiteindelijk volgt op 30 maart de conclusie dat het verzoek "niet kan worden ingewilligd" en de zaak als afgedaan wordt beschouwd. 5. De laatste aantekening van 3 april 1939 lijkt de definitieve archivering of afsluiting te markeren. * **Handschrift:** Er zijn minstens drie verschillende handschriften herkenbaar, wat duidt op verwerking door verschillende ambtenaren of afdelingen.

Handgeschreven lijst met namen en adressen.

Het document is een administratieve lijst van mannen, gelet op het opschrift "Mil. dienst" (Militaire dienst). De lijst is niet strikt alfabetisch geordend. De adressen zijn bijna uitsluitend in Amsterdam (o.a. Pijp, Kinkerbuurt, Oost en de oude Joodse buurt), met enkele uitzonderingen zoals Volendam en Oostzaan. Er wordt gebruikgemaakt van specifieke archivistische afkortingen voor locaties in een pand: * **h**: huis (begane grond). * **I, II, III**: eerste, tweede of derde verdieping. * **a**: vaak een aanduiding voor een achterwoning of specifieke tussenwoning. Eén regel (C.C. v.d. Heijden) is doorgestreept, wat duidt op een mutatie in de lijst (bijvoorbeeld afkeuring, verhuizing of overlijden).

Doorslag van een officiële brief/kennisgeving.

* **Inhoud:** De brief is een officiële sanctie wegens een overtreding van het marktreglement. De heer Franschman heeft geprobeerd een onbevoegde persoon (J. Wolters) de Centrale Markt op te smokkelen door hem te verbergen onder het zeil van een transportfiets. * **Sanctie:** De toegang tot de markt wordt ontzegd voor de duur van drie dagen (20 t/m 22 juni 1940). De directeur beroept zich hierbij op Artikel 35, lid 1 van het Reglement op de Centrale Markt. * **Taalkenmerken:** Opvallend is het consequente gebruik van de 'y' in plaats van de 'ij' (my, toegangsbewys, transportrywiel, tyd, namelyk, Vrydag). Dit kwam in de vroege 20e eeuw vaker voor in administratieve teksten of bij specifieke schrijfmachine-instellingen. * **Locatie:** De Onkelboerensteeg was een kleine steeg in de oude Amsterdamse Jodenbuurt, nabij het Waterlooplein.

Officiële brief / disciplinaire kennisgeving.

* **Inhoud:** De brief is een officiële berisping en sanctie. De heer L. Franschman wordt gestraft omdat hij op 13 juni 1940 probeerde de heer J. Wolters illegaal de Centrale Markt in Amsterdam binnen te smokkelen. Hij deed dit door Wolters te verbergen onder het zeil van zijn transportfiets (bakfiets). * **Sanctie:** Op basis van het marktreglement wordt Franschman voor drie dagen de toegang tot de markt ontzegd (20 t/m 22 juni 1940). * **Toon:** De toon is strikt zakelijk, juridisch en autoritair, kenmerkend voor gemeentelijke administratie uit die tijd. * **Opvallende details:** Het gebruik van de term "driewielig transportrijwiel" illustreert het destijds gebruikelijke vervoermiddel voor marktkooplieden. De handgeschreven notitie "extra" duidt mogelijk op een extra kopie voor een specifiek dossier of een bijzondere behandeling van de correspondentie.

Officieel rapport/formulier van de Kaartcontrole Centrale Markt Amsterdam.

Het document is een proces-verbaal van een incident bij de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak is de aanhouding van de 18-jarige L. Franschman, die probeerde een 26-jarige man (Jan Wolters) illegaal het marktterrein op te smokkelen. **Belangrijke elementen:** 1. **De methode:** Er werd gebruikgemaakt van een driewielige bakfiets waarbij de verstekeling onder een dekzeil was verborgen. 2. **De motivatie:** Volgens de zoon werkte Wolters voor zijn vader (koopman B. Franschman) en moest hij werkzaamheden verrichten op de markt, maar beschikte hij niet over de vereiste toegangskaart. 3. **De reactie van de vader:** B. Franschman distantieert zich van de verklaring van zijn zoon en doet het af als een "kwajongensstreek", vermoedelijk om juridische consequenties voor zijn eigen bedrijfsvoering te minimaliseren. 4. **De uitkomst:** De toegangskaart van de zoon is ingenomen (vandaar het formulier "Reden van inhouding").

Dienstverslag / Rapportage van een controleur.

Het document is een zakelijk rapport over een incident op de Centrale Markt in Amsterdam. Een persoon genaamd Wolters werd aangetroffen op het terrein zonder de vereiste legitimatiekaart. Hij had zich, met hulp van het personeelslid L. Franschman, onder een zeil (vermoedelijk op een kar of vrachtwagen) het terrein op gesmokkeld om daar werkzaamheden te verrichten. Controleur Postema heeft direct gehandeld door: 1. Een proces-verbaal aan te zeggen op basis van Artikel 461 van het Wetboek van Strafrecht (verboden toegang). 2. De overtreder van het terrein te verwijderen. 3. De officiële personeelskaart van de medeplichtige (Franschman) in te nemen. De administratieve krabbels onderaan bevestigen de afhandeling: Wolters kreeg een proces-verbaal en Franschman werd voor drie dagen (20 t/m 22 juni 1940) geschorst of uitgesloten van de markt.

Document

* **Structuur:** Het document is een strak vormgegeven administratief register. De namen zijn alfabetisch geordend op achternaam. * **Aantekeningen:** De vele afkortingen in de koptekst (zoals 'Uitbet.', 'W.pl.', 'Zu.lv.') duiden op specifieke administratieve handelingen of criteria, mogelijk gerelateerd aan betalingen of lidmaatschapskenmerken. * **Kleurencodes:** Het systematische gebruik van rood, blauw en groen suggereert verschillende categorieën of acties. Rood lijkt gekoppeld aan een hogere reeks getallen (135-151), blauw aan een lagere reeks (63-71) en groen aan een zeer lage reeks (1-5). * **Doorhalingen:** De namen Elburg, Ende en Emont zijn gemarkeerd met een plusteken in plaats van een schuine streep en bevinden zich onder een blauwe lijn, wat kan wijzen op een beëindiging van hun status of een aparte categorie.

Handgeschreven register/lijst van marktkooplieden.

* **Administratieve structuur:** De lijst is strak georganiseerd in twee kolommen. De linkerzijde betreft non-food (textiel en kleding), de rechterzijde betreft voedingsmiddelen. De nummers in de linkerkolommen verwijzen naar marktplaatsen of vergunningsnummers. * **Goederen:** Het assortiment weerspiegelt de dagelijkse behoeften van die tijd: van basisbehoeften zoals ondergoederen, dekens en aardappelen tot luxe-artikelen zoals koek, chocolade en 'japons' (jurken). 'Ger: visch' staat voor gerookte vis. * **Naamkunde:** De lijst bevat een grote hoeveelheid namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Morpurgo, Meljado, Polak, Markus, Elzas, Boas, Franschman). Dit bevestigt de centrale rol van de Joodse bevolking in de handel op het Waterlooplein. * **Kwantiteit:** Aan de onderzijde van de kolommen staan teltotalen (20/17 en 32+3), waarschijnlijk gebruikt voor dagelijkse controle of belastinginning door de marktmeester. ---

Administratieve lijst/registratie van marktkooplieden.

Dit document is een administratieve inventarisatie van Joodse marktkooplieden op Vlooienburg (de buurt rond het Amsterdamse Waterlooplein). De lijst is opgesteld op 16 februari 1941, een zeer beladen moment in de geschiedenis van Amsterdam. De systematische opzet, inclusief geboortedata en categorisering van goederen, wijst op een formele registratie. Opvallend is de grote aanwezigheid van textielwaren (kousen, dassen) en specifieke voedingsmiddelen (koek, zuur, haring) die typerend waren voor de Joodse straathandel van die tijd. De totalen onderaan de kolommen duiden op een statistische verwerking van de gegevens, mogelijk om het aantal vergunningen te limiteren of om de Joodse handel strikter te controleren. De aantekeningen in de marge ("Zwa. 1" en "Do. 3") zijn mogelijk verwijzingen naar specifieke marktlocaties of extra administratieve codes.

Register/Lijst van marktkooplieden en straatventers.

* **Administratieve structuur:** Het document is een nauwkeurige boekhouding van markthandelaren. Het maakt onderscheid tussen verschillende vormen van handel: vaste standplaatsen op de markt, venters (die langs de deuren gaan), en winkeliers die blijkbaar ook op de markt staan of een vergunning hebben. * **Handelswaar:** De lijst geeft een goed beeld van het aanbod op een Amsterdamse markt in 1941: veel versproducten zoals groenten, fruit (waaronder specifiek bananen), bloemen, vis (gezouten/gerookt en vers), en zuivel. * **Terminologie:** "W. I" in de kolom 'vaste plaats op andere markt' verwijst waarschijnlijk naar de Waterloopleinmarkt (Wijk I). De notatie "Doppenhe" bij nr. 71 is mogelijk een afkorting voor de Dappermarkt. * **Demografie:** Veel van de namen op deze lijst (zoals Nikkelsberg, Bromet, Blog, Franschman, De Hond) zijn historisch geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Amsterdam, die diep geworteld was in de markthandel.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

Dit document is een register van marktkooplieden die werkzaam waren op een Amsterdamse markt, zeer waarschijnlijk de markt op het Waterlooplein of een van de speciaal aangewezen "Joodse markten" tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kolom 'Artikel' toont een grote diversiteit aan handel: van etenswaren (koek, ijs, vis, groente en fruit) tot textiel en schoenfournituren. De term "ongeregeld" duidt op de handel in diverse kleine goederen (snuffelmarkt). De berekening onderaan duidt op een organisatorische planning: een basiscapaciteit van 129 standplaatsen werd met 20% verhoogd (waarschijnlijk door plaatsen te verkleinen of de indeling te verdichten) om tot een totaal van 155 plaatsen te komen.

Administratieve lijst / Register van marktkooplieden.

Dit document is een overzicht van marktkooplieden en de artikelen die zij verkochten. De lijst bevat specifieke persoonsgegevens zoals namen, geboortedata en woonadressen. Opvallend is dat de adressen zich concentreren in de Joodse buurt van Amsterdam (Jodenbreestraat, Nieuwe Uilenburgerstraat, Rapenburg, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Krugerplein). De kolom "Artikel" toont een breed scala aan handelswaar, van basisbehoeften (groente, fruit, visch, aardappelen) tot luxe- of niche-artikelen zoals consumptie-ijs, zuurwaren, kinderjurkjes en tweedehands kleding. De berekening onderaan duidt op een ruimtelijke indeling van een marktlocatie, waarbij een capaciteit van 129 plaatsen is verhoogd met 20% om tot een totaal van 155 staanplaatsen te komen.

Administratieve lijst van debiteuren/vorderingen.

* **Geografie:** De lijst is sterk gericht op de regio Amsterdam en omliggende gemeenten (Haarlemmermeer, Halfweg, Aalsmeer). De vermelding van "Lopikerkapel (U)" duidt op de provincie Utrecht. * **Sociaal-economisch:** De adressen variëren van volksbuurten (Jodenbreestraat, Zwanenburgwal) tot meer gegoede wijken of nieuwe uitbreidingsgebieden (Oosterpark, Burgemeester Tellegenstraat). De toevoegingen zoals "huis" (benedenwoning), "I, II, III" (verdiepingen) en "a" (tussenetage of specifiek nummer) geven inzicht in de stedelijke bewoningsdichtheid. * **Naamkunde:** De lijst bevat typisch Nederlands-Joodse namen zoals Hartog Gobits en de firma Wed. Cosman, wat consistent is met de genoemde locaties in de Amsterdamse binnenstad. * **Schrift:** Het document is geschreven in een klerkenhandschrift (schoolschrift) dat gebruikelijk was voor administratief personeel. Enkele namen en straten zijn lastig leesbaar door individuele lussen (zoals bij "Jillisstraat" of "Puisistraat"), maar kunnen veelal herleid worden aan de hand van historische stratenregisters.

Getypte lijst/staat van vorderingen.

Dit document is een administratieve lijst van openstaande vorderingen van het Gemeentelijk Marktwezen in Amsterdam, gedateerd augustus 1942. De lijst bevat achterstallige betalingen voor 'plaatsgeld' (marktgeld voor een standplaats) en 'pakhuisuur' (huur van opslagruimte). Wat opvalt is de kolom "Aanteekeningen", waarin bij een groot deel van de personen de term **"belasting heffing"** staat vermeld. In de context van 1942 is dit een eufemisme of een directe verwijzing naar de onteigening van Joodse burgers. Veel van de namen op de lijst (zoals Waterman, Gobits, Mok, Boeken, Kloots, Piller) en de adressen (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Uilenburgerstraat) wijzen op Joodse marktpluimveehouders, groentenhandelaren of andere marktkooplieden. Wanneer er "belasting heffing" staat, betekende dit vaak dat de bezittingen van deze personen waren bevroren of geconfisqueerd door de Duitse bezetter (via de roofbank Lippmann, Rosenthal & Co.). De gemeente Amsterdam kon hierdoor haar eigen vorderingen niet meer innen, aangezien het vermogen van de schuldenaar niet langer voor hemzelf of voor reguliere schuldeisers beschikbaar was.

Administratief register (mogelijk een Liro-register of een vergelijkbare inventarislijst van geconfisqueerde goederen).

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een net, ambtelijk cursief handschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. * **Structuur:** Het is een rigide tabelstructuur. De 'Serie'- en 'No.'-kolommen wijzen op een systematische registratie (mogelijk een dossier- of volgnummer). De adressen bevatten vaak een Romeins cijfer (I, II, III, IV) of "hs" (huis), wat de verdieping in het pand aangeeft. * **Marginalia en Opmerkingen:** * **"p post":** Geeft aan dat de inlevering of correspondentie via de post is verlopen. * **"V.V. bij N.S.":** Dit kan een afkorting zijn voor "Verzamelpunt bij Nieuwe Stadsschouwburg" (een bekende verzamelplek voor deportaties in Amsterdam) of een andere administratieve code. * **"door Sicherheitspol.":** Bij E. Hakker (Serie 8, No 100) staat dat de inlevering of actie is uitgevoerd door de Sicherheitspolizei. * **"Overleden":** Bij de laatste entry (M. Hamel) staat expliciet "Overleden" genoteerd achter de datum 27-1-42.

Register of namenlijst in een gelinieerd schrift.

* **Indeling:** De lijst is geordend per pagina of sectie (kolom S: 5, 6, 7) en bevat volgnummers die niet strikt opeenvolgend zijn binnen de sectie, wat duidt op een selectie uit een groter register. * **Schrift:** Een duidelijk leesbaar, rechtopstaand cursief handschrift, typisch voor administratieve documenten uit de jaren '30-'40. * **Afkortingen:** Veelvoorkomende afkortingen zijn `Nw` (Nieuwe), `hs` (huis/begane grond), `dw` (dwars) en Romeinse cijfers (I, II, III) voor de verdiepingen. `Rapenb:` staat voor Rapenburgerstraat. * **Inhoud:** De namen zijn gegroepeerd per beginletter of familienaam (bijv. Cohen, Dotsch, Franschman), wat suggereert dat dit een alfabetisch register is.

Register of administratieve lijst (mogelijk bevolkingsregister, distributielijst of een naoorlogse inventarisatie).

* **Administratieve opzet:** De kolommen aan de linkerzijde bevatten waarschijnlijk dossiernummers of verwijzingen naar andere registers. De eerste kolom (1 t/m 13) lijkt een categorisering aan te duiden, de tweede kolom een volgnummer binnen die categorie. * **Demografie:** Een opvallend groot deel van de namen (o.a. Cohen, Fransman, Groenteman, Worms, Hakker) is joods van origine. Gecombineerd met de concentratie adressen in de Transvaalbuurt wijst dit sterk op een document gerelateerd aan de Amsterdamse joodse gemeenschap. * **Correcties:** Enkele namen zijn doorgehaald (Aalvel) of voorzien van een groot kruis, wat kan duiden op een wijziging in status (verhuizing, overlijden of administratieve afhandeling). * **Staat van het document:** Het handschrift is uniform, wat suggereert dat het register door één of enkele klerken is bijgehouden.

Register/Gastenboek of Administratieve lijst (waarschijnlijk bevolkingsregister of kaartsysteem van een organisatie).

* **Handschrift:** Het betreft een zeer verzorgd administratief handschrift (waarschijnlijk een klerk). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (C t/m L). * **Inhoud:** De personen op deze lijst hebben overwegend Joodse achternamen (Cohen, Fransman, Glasbeek, Hakker, Heilbron, Koopman). De adressen concentreren zich in de Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Tugela-weg, Krugerstraat, Kraaipanstraat). * **Afkortingen:** * **a. gr. fnd / a. gr. punt:** Vermoedelijk "Adres gevonden". * **D:** Mogelijk een indicatie voor "Dood" (overleden) of "Deportatie", gezien de context van deze Amsterdamse lijsten. * **Letters O, C, Z, W, N:** Deze codes duiden vaak op de kerkelijke gezindte in Nederlandse registers (O = Onkerkelijk, C = Rooms-Katholiek/Christelijk, N = Nederlands Hervormd). De 'Z' en 'W' kunnen in deze specifieke administratie wijken of andere statussen aanduiden.

Franschman Isaäc geb 10-5-'99 van Rustenb str. 77 II naar Chr. de Wetstraat 16.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven handgeschreven:] Hen. M. de Haas. VP/HG. 30/73/2 M. [Handgeschreven:] Verzonden 9/12-39. [Getypt:] 9 December 1939. den Heer J. Franschman, Blasiusstraat 73 hs, Amsterdam-Oost. Wijk 11. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 7 November jl. verleende ik U hierbij gedurende ten hoogste twee maanden na dato dezes, in verband met Uw gezondheidstoestand, toestemming om zich...

# TRANSCRIPTIE J. Franschman moet in verband met zijn aanvraag voor een standplaats omgeving Camperstraat, kunnen aantoonen waar hij 5 en 6 December 1940. l.l. was. Hij is op die datums niet aangetroffen als venter welke een een clandestiene standplaats innam in de Camper- straat. Met spoed den Inspecteur van het Marktwezen, Jan v. Galenstraat 17, hiervan in kennis stellen. [Ondertekend:] De Ambt...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven:] Heer Fr. de Boer. [Midden boven, handgeschreven:] extra [Linksboven:] VP/HG. 30/73/2 M. [Rechts:] 9 December 1939. [Adresblok:] den Heer J.Franschman, Blasiusstraat 73 hs, Amsterdam-Oost. Wijk 11. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 7 November jl. verleende ik U hierbij gedurende ten hoogste twee maanden na dato dezes, in verband met Uw ...

# TRANSCRIPTIE vB/HB. den Heer J. Franschman, Blasiusstraat 73 hs, Amsterdam-Oost. Wijk 11. 30/40/3 M. 29 Juli 1942. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 21 Juli j.l. bericht ik U, dat ingevolge de bepalingen van het Reglement op de Markten aan Uw verzoek niet kan worden voldaan, aangezien Uw zoon Mozes Franschman niet gehuwd is en nog niet den 21-jarigen leeftijd heeft bereikt. De Directeur...