H. Schilder

Administratieve lijst van vishandelaren.

* **Doel van het document:** Dit lijkt een inventarisatielijst van de visdetailhandel in een specifiek Amsterdams stadsdeel. Het doel was waarschijnlijk het controleren van vergunningen, distributierechten (tijdens de oorlog) of de sanering van de middenstand. * **Organisatie:** De lijst is gestructureerd op adres, eigenaar en type handel. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hoofdbedrijven en filialen. * **Annotaties:** De rode markeringen zijn cruciaal. De doorgehaalde regels met de tekst "opgeheven" duiden op zaken die tussen 1939 en het moment van controle zijn gestopt. De drie onderste regels ("nieuw") tonen ondernemers die na 1939 een zaak zijn gestart. * **Typologie:** Er is een duidelijke differentiatie tussen een "vischwinkel" en een "vischhal", waarbij de vischhal vaak een grotere of meer open verkoopplaats suggereert.

Getypte lijst met namen en bedragen/waarden.

* **Structuur:** De lijst is hiërarchisch opgebouwd op basis van aflopende waarden. De horizontale lijnen lijken classificaties aan te geven, gemarkeerd met de breuken 3/4, 1/2 en 1/4. * **Inhoud:** Het betreft een administratieve lijst, mogelijk van salarissen, uitkeringen, belastingaanslagen of aandelenposities. De aanwezigheid van namen als "Juda Groenteman" en "J. Cohen" in combinatie met de sobere, bureaucratische stijl, doet denken aan administratie uit de oorlogsperiode of direct daarna. * **Opvallende details:** * Bij de naam D. Bout staat een correctie of typfout in het getal ("131 $^m$ 77"), waar waarschijnlijk een komma had moeten staan. * De afkorting "Hzn." staat voor "Hendrikszoon" (of een andere voornaam beginnend met H), een gebruikelijke Nederlandse aanduiding om onderscheid te maken tussen familieleden met dezelfde initialen. * Het ronde stempel op de achtergrond bevat de tekst "JA... NOOR...", wat mogelijk verwijst naar een bedrijfsnaam of een instantie.

Document

Deze brief is een zakelijke en formele afwijzing van een verzoek om mosselen toegewezen te krijgen. De ontvanger, de heer H. Schilder uit de Jan van Galenstraat in Amsterdam, had blijkbaar een aanvraag ingediend voor een dergelijke toewijzing. Een commissie die was ingesteld door de "Visscherijcentrale" heeft het verzoek onderzocht en geoordeeld dat de aanvrager niet aan de criteria voldeed. De reden voor de afwijzing wordt niet gespecificeerd, wat typerend is voor de bureaucratische correspondentie uit die tijd. De handgeschreven aantekening "Verz. 29/10" is waarschijnlijk een administratieve notitie die bevestigt dat de brief op die datum is verzonden.

Handgeschreven verzoekschrift op gelinieerd papier.

Het document is een zakelijk verzoek van een winkelier om een "toewijzing gerookte visch". De tekst is geschreven in de destijds gangbare formele spelling (zoals *ondergeteekende* en *visch*). Het handschrift is goed leesbaar en getuigt van een zekere mate van formele correspondentie-ervaring. Opvallend is de administratieve afhandeling. De grote krabbel "Afwijzen" over de handtekening van de aanvrager heen laat er geen twijfel over bestaan dat het verzoek werd afgewezen. De diverse nummers en stempels duiden op een strakke bureaucratische registratie binnen het betreffende overheidsorgaan.

Getypte brief (doorslag op archiefpapier).

* **Taalgebruik:** De brief is opgesteld in formeel, zakelijk Nederlands met de destijds gangbare spelling (bijvoorbeeld "visch" en "den Heer"). * **Inhoud:** Het betreft een officiële afwijzing van een verzoek om een toewijzing (waarschijnlijk een vergunning of quotum) voor de handel of distributie van gerookte vis. * **Structuur:** De brief is kort en bondig. Er wordt direct gerefereerd aan een eerdere correspondentie van de ontvanger ("d.d. 5 dezer", oftewel van de 5e van deze maand) en het besluit van een speciaal ingestelde commissie wordt medegedeeld.

Getypte administratieve namenlijst (mogelijk een leden- of distributieregister).

* **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens (naam, geboortedatum, adres) gesorteerd op een controlenummer met prefix 'BH'. De namen zijn gegroepeerd per achternaam (Schilder, Steur, Snoek, Tol, etc.). * **Geografie:** Het overgrote deel van de vermelde personen is woonachtig in Volendam. Onderaan de pagina staat één persoon (G. Ruurs) uit Monnickendam ('Mon'dam'). Typische Volendamse straatnamen zoals Zuideinde, Noordeinde en de Gouw zijn aanwezig. * **Terminologie:** Gebruik van 'Wijk'-aanduidingen naast straatnamen was gebruikelijk in de vroege 20e-eeuwse administratie. De kolommen '41/42' en '42/43' suggereren een jaarlijkse controle of betaling (bijv. contributie of distributierechten). * **Typografie:** Er is veelvuldig gebruik gemaakt van het herhalingsteken (") om 'Volendam' en de status in de jaarkolommen aan te geven.

Getypte doorslag (carbonkopie) van een lijst met ondertekenaars en sympathisanten ("adhaesie betuigers").

Dit document fungeert als een bewijsstuk van collectieve steun voor een niet nader genoemd schrijven van A.J.L. Schindeler. * **Demografie:** De lijst bevat 72 namen (personen en firma's). Opvallend is de enorme concentratie van achternamen die specifiek zijn voor Volendam en Edam (Schilder, Mooyer, Veerman, Koning, Botter, Vrees). Hoewel de afzender in Amsterdam woont, lijkt het verzoek namens een grote groep uit de vissersgemeenschap of een daarmee verbonden kring te zijn ingediend. * **Administratief proces:** Het stempel van maart 1942 geeft de ontvangst aan door een officiële instantie. De handgeschreven notitie "opbergen" van november 1942 suggereert dat de kwestie waarover geschreven werd maandenlang heeft gelopen alvorens het dossier werd gesloten.

Ambtelijk rapport / Mutatierapport van de politie.

Dit document is een proces-verbaal betreffende een overtreding van de economische voorschriften tijdens de Duitse bezetting. H. Schilder, een inwoner van Volendam met een winkel aan de Hoofdweg in Amsterdam, werd aangehouden door een inspecteur van de P.I.T.O. (vermoedelijk het Prijs-Inspectie en Toezichts-Orgaan). De overtreding betreft niet de diefstal of het ontbreken van papieren – Schilder had een geldig geleidebiljet voor 25,5 kg gerookte aal en paling – maar het feit dat hij een ongeoorloofde "omweg" maakte. In plaats van direct naar zijn winkel te gaan, bevond hij zich in de Leidschestraat voor een privébezoek in de Kerkstraat. Onder de strikte distributiewetten van 1941 was het verboden om met schaarse levensmiddelen af te wijken van de kortste route naar de bestemming, daar dit vaak een dekmantel was voor zwarte handel (verkoop onderweg zonder bonnen).

Getypte namenlijst op papier.

Dit document is een administratieve lijst van 123 groothandelaren in vis. De lijst is opgesteld op een schrijfmachine. Wat opvalt, zijn de handgeschreven toevoegingen die wijzen op een actieve status- of controlefunctie: * **Vinkjes:** Een groot aantal namen aan de linkerkant (voornamelijk in de eerste kolom en sporadisch in de tweede) is voorzien van een handgeschreven vinkje. * **Rode strepen:** Achter veel namen staat een dikke, horizontale rode streep of stip. Deze markeringen lijken selectief te zijn aangebracht, wat suggereert dat deze handelaren een specifieke status hadden of al waren afgehandeld in een proces. * **Inhoud:** De lijst bevat bekende namen uit de IJmuidense viswereld (zoals Osendarp, Van der Zee, en diverse 'Prinsen' en 'Vissers'). De toevoegingen tussen haakjes bij sommige nummers (bijv. 102: K. Visser) duiden op naamswijzigingen of overnames. * **Fysieke staat:** Het papier vertoont vouwen en verkleuring, passend bij een werkdocument dat intensief is gebruikt.

Getypte brief (doorslag op dun papier).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek. De heer Schilder had gevraagd om een levering (toewijzing) van gepelde garnalen en een verhoging van zijn bestaande quotum voor ongepelde garnalen. Een speciale commissie heeft dit verzoek beoordeeld en afgewezen. * **Stijl:** De toon is uiterst zakelijk, kortaf en bureaucratisch. Er wordt geen reden gegeven voor de afwijzing, anders dan dat de commissie hiertoe heeft besloten. * **Administratie:** Het gebruik van wijknummers ("Wijk 26A") en precieze referentienummers duidt op een strak georganiseerd distributiesysteem.

Getypte namenlijst (doorslag of stencil) op gelinieerd papier.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch/thematisch geordend op achternaam (Schilder, Sier, Smit, Steur, Snoek, Tol, Tuip/Tuyp, Veerman, Zwarthoed). De codes "EM" en "BZ" in de eerste kolom duiden waarschijnlijk op verschillende categorieën of districten. * **Geografie:** Bijna alle personen zijn woonachtig in Volendam, getuige de straatnamen en de aanhalingstekens (") onder de plaatsnaam Volendam. De laatste vermelding betreft iemand uit Monnickendam (afgekort als Mon'dam). * **Inhoudelijke details:** Er is een opvallende variatie in spelling (Tuip vs. Tuyp). De kolommen rechts tonen kruisjes ("x") onder "41/42", wat wijst op een administratieve handeling (zoals de uitgifte van distributiekaarten, visvergunningen of tewerkstellingsregisters) in dat specifieke jaar. * **Status:** De lijst is een officieel administratief document, waarschijnlijk afkomstig uit een gemeentelijk archief of een oorlogsarchief (bijv. de administratie van de Voedselcommissaris of de tewerkstelling).

Getypte brief / officiële mededeling.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat de heer H. Schilder op 2 november 1942 had ingediend. Het verzoek is behandeld door een speciale 'Verdeelingscommissie' binnen de Visscherijcentrale, die heeft besloten het verzoek niet in te willigen. * **Handgeschreven aantekening:** "Verzonden 3/11" dient als administratieve bevestiging dat de brief op de dag van datering daadwerkelijk is verstuurd. * **Taalgebruik:** Formeel, ambtelijk Nederlands uit de oorlogsjaren. * **Persoonsgegevens:** De toevoeging "(Beest)" bij de naam Schilder is waarschijnlijk een roepnaam of bijnaam, wat gebruikelijk was in vissersfamilies (zoals de bekende familie Schilder uit Volendam, waarvan velen in Amsterdam-Noord woonden).

Document

* **Structuur**: De lijst is kolom-gebaseerd: een dossiernummer/code, een status- of jaaraanduiding (M. of M'42), de aanhef en naam, gevolgd door het adres. * **Marginalia**: De handgeschreven sterren (★) markeren specifieke personen (Helsloot, Tak, Pussing, Schilder, Vet). Dit wijst vaak op een selectie voor een bepaalde actie, arrestatie of bijzondere status binnen de administratie. * **Geografie**: De adressen concentreren zich in Amsterdamse volksbuurten (zoals de Pijp, de Jordaan en de Indische Buurt) en Volendam. * **Typografie en Variaties**: * Er zijn inconsistenties in kapitalisatie, zoals "SPieringstraat" met een hoofdletter P. * De afkorting "A'dam" wordt consequent gebruikt voor Amsterdam, met de windrichting van het stadsdeel. * "M'42" suggereert een specifieke registratie uit 1942. * Bij H. Schilder staat een bijnaam tussen haakjes: "(Fik)".

Document

* **Administratieve systematiek:** De lijst is genummerd van 267 t/m 444. Achter elke naam staat een bedrag, meestal 3000 eenheden (mogelijk guldens). Er zijn diverse aantekeningen gemaakt om personen met dezelfde naam te onderscheiden, zoals bijnamen (Schilder "Tekel", "Kippie", "Fik"), jaartallen ('85, '17) of patroniemen (Jobz, Jz, Sz). * **Symboliek:** De vinkjes ("v") suggereren dat de posten gecontroleerd of voldaan zijn. De "x" markeringen kunnen duiden op een afwijkende status of een specifieke betalingswijze. * **Bijzondere vermelding:** Bij nummer 346 (W. M. Ros) staat de handgeschreven toevoeging "i.d. gevangenis" met een bedrag van 2100, wat een specifiek juridisch of sociaal aspect aan deze administratie toevoegt. * **Namenmateriaal:** De grote hoeveelheid namen zoals "Schilder" en "Tol" wijst zeer sterk op de regio Volendam/Waterland.

Document

- **Schrift**: De brief is geschreven in een duidelijk, zwierig handschrift van het midden van de 20e eeuw. De handtekeningen onderaan lijken door dezelfde persoon gezet te zijn (mogelijk een van de drie broers/familieleden Schilder), gezien de gelijkenis in het schrift. - **Structuur**: De brief volgt een formele opbouw: plaats en datum, adressering, aanhef, de kern van het verzoek, een beleefde afsluiting en de namen van de verzoekers. - **Inhoud**: Drie viswinkeliers (allen met de achternaam Schilder, gevestigd in Amsterdam) machtigen Jan Bond uit Volendam om hun "toewijzing" (waarschijnlijk de voorraad vis voor hun winkels) op te halen als zij zelf niet aanwezig kunnen zijn op de markt. - **Kanttekening**: Een ambtenaar (geïdentificeerd door de initialen DA) heeft later in de linkermarge in potlood een negatieve beslissing genoteerd. Het verzoek wordt afgewezen op basis van de "betokenningsregeling" (distributieregeling), die voorschrijft dat de winkelier of zijn eigen personeel de goederen persoonlijk in ontvangst moet nemen.

Handgeschreven verzoekschrift op briefpapier.

* **Inhoud:** Het document betreft een formeel, maar sober verzoek van twee Volendamse winkeliers aan de lokale of regionale Verdeelingscommissie. Zij verzoeken om hun toewijzing van garnalen te verhogen van drie naar vier kisten. * **Taal en handschrift:** Het Nederlands is functioneel met lichte sporen van archaïsche spelling ("Aan den Heeren"). Het handschrift is een vlot lopend kantoorschrift uit de vroege 20e eeuw. * **Kenmerken:** De tekst bevat een duidelijke administratieve afhandeling. De diagonale krabbel "afwijzen" door een ambtenaar of commissielid geeft aan dat het verzoek niet is gehonoreerd. De namen Mooijer en Schilder zijn typisch Volendamse familienamen; achter de namen staan mogelijk bijnamen (zoals "Schimmel"), wat gebruikelijk was in Volendam om families te onderscheiden.

Handgeschreven verzoekschrift/brief.

* **Inhoud:** Het document is een formeel, kort verzoek van vijf viswinkeliers uit Volendam. Zij vragen de distributieautoriteiten om een grotere toewijzing van zeevis. In 1943, tijdens de Duitse bezetting, was de visserij op de Noordzee extreem beperkt en was alle voedselvoorraad onderworpen aan strikte distributieregels. * **Toon:** De toon is uiterst beleefd en formeel ("vragen beleefd"), wat gebruikelijk was voor dergelijke ambtelijke correspondentie. * **Besluitvorming:** De handgeschreven notitie "afwijzen" bovenaan het document duidt erop dat het verzoek door de betreffende ambtenaar of commissie negatief is beoordeeld. * **Schrift:** Het handschrift is een vlot, negentiende-eeuws aandoend cursief, typerend voor die periode. De namen van de ondertekenaars (Koning, Mooijer, Schilder) zijn tot op de dag van vandaag zeer bekende familienamen in Volendam.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven correcties en aanvullingen.

* **Inhoud:** Het document is een kwantitatief overzicht van partijen bokking (gerookte haring) die na keuring op de vismarkt zijn afgekeurd. Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen vis die is geretourneerd zonder vervanging ("niet geremplaceerd") en vis die is vervangen door een nieuwe partij ("geremplaceerd"). * **Administratieve wijzigingen:** Er zijn diverse correcties uitgevoerd. De post "Luchtbescherming" (1400 stuks) is verplaatst van de categorie 'niet geremplaceerd' naar 'geremplaceerd'. Verder zijn er handmatig namen toegevoegd (Jongenwaard, Koning Karnemelk), wat leidde tot herberekeningen van de subtotalen. * **Betrokken partijen:** De lijst toont een mix van overheidsdiensten (Politie, Brandweer, Stadsreiniging, Abattoir) en private handelaren of instellingen. Dit suggereert een gecentraliseerd systeem van voedseltoewijzing.

Brief / Ambtelijke correspondentie.

Het document is een officieel schrijven van de **Nederlandsche Visscherijcentrale** tijdens de Duitse bezetting in Nederland. De kern van de brief is de intrekking van een eerder opgelegde tuchtmaatregel (uitsluiting) tegen vijftien handelaren of vissers uit Volendam. Opvallende kenmerken: * **Administratieve controle:** De brief getuigt van de strikte bureaucratische controle op de visserijsector tijdens de oorlog. De "Afdeeling Verd." staat vermoedelijk voor de afdeling Verdeling (distributie). * **Collectieve maatregel:** Het feit dat vijftien personen uit hetzelfde dorp (met typische Volendammer familienamen zoals Koning, Schilder en Zwarthoed) gelijktijdig werden geschorst en weer toegelaten, suggereert een eerdere overtreding van de distributieregels, mogelijk gerelateerd aan de zwarte handel of het niet naleven van prijsvoorschriften. * **Adressering:** De brief is gericht aan de Directeur van het Marktwezen in de Jan van Galenstraat in Amsterdam, de locatie van de Centrale Markthallen, waar de handel en distributie fysiek plaatsvond. ---

Ambtelijke correspondentie (doorslag/carbon copy).

Dit document is een administratieve mededeling van het **Bedrijfschap voor Visscherijproducten**. De tekst is opmerkelijk omdat het een spiegelbeeld-doorslag betreft; dit gebeurde vaak wanneer carbonpapier verkeerd om werd geplaatst of wanneer men een afdruk wilde maken op de achterzijde van een transparant vel. De brief informeert de directeur van het Amsterdamse Marktwezen (gevestigd aan de Jan van Galenstraat, de locatie van de Centrale Markthallen) over de intrekking van **tuchtmaatregelen** tegen 15 specifiek genoemde personen uit **Volendam**. De namen zijn typisch Volendams (Koning, Schilder, Swarthoed, Visser). Door het intrekken van deze maatregelen mogen deze personen weer worden opgenomen in de "verdeeling". Dit wijst op het herstel van hun recht om vis aan te voeren of te verhandelen binnen het distributiesysteem van die tijd.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officieel verzoekschrift / interne ambtelijke notitie. * **Datum:** 29 september 1942 (binnengekomen), 12 oktober 1942 (behandeld). * **Betrekkene:** Hendrik Schilder (geboren 6 augustus 1915 te Volendam). * **Instantie:** Directie van het Marktwezen, Amsterdam. * **Kenmerk:** No. 46 a/652/1 M. 1942. * **Locatie:** Jan van Galenstraat 94, Amsterdam...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, bovenin:] verzonden 7/6 [Handgeschreven, rechtsboven:] SV [Getypt:] 46c/34/1b. M. 5 Juni 1943. Den Heer P. Schilder (Holywood) St. Lamberthusstraat 9 V o l e n d a m (NH) =================== Hiermede verzoek ik U, Dinsdag 8 Juni a.s. tusschen 9.00 en 12.00 uur te mijnen kantore Jan van Galenstraat no. 14 te willen komen. [Handgeschreven, rechtsonder:] 35/6 [Ha...

# TRANSCRIPTIE 76/3/2 M. HG. [Handgeschreven:] Verzonden 21/10 21 October 1942. den Heer C. Schilder, Edammerweg 12, V O L E N D A M . Naar aanleiding van Uw brief ingekomen op 9 Octo- ber jl. bericht ik U, dat aan het daarin vervatte verzoek <u>niet</u> kan worden voldaan. De Directeur,

3 Mei 1943.                                         Den Heer J. Schilder (Holywood)                                               St. Lambertusstraat 9                                               <u>V o l e n d a m</u> (NH)           Hierbij deel ik U mede, dat Uw verkoopplaats vanaf heden is gewijzigd van Waddenweg 9 naar markt Mosplein.           De vischtoewijzing blijft verder ongewijzig...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in potlood, linksboven]: Verzonden 3/11 [Getypt]: HB. den Heer H. Schilder (Beest), Wáddenweg 9, <u>Amsterdam-Noord.</u> 46A/834/2 M.. [tab] 3 November 1942. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 2 dezer, bericht ik U, dat na behandeling van het daarin vervatte verzoek in de door de Visscherijcentrale ingestelde Verdeelingscommissie is gebleken, dat aan Uw verzoek n...