G. Tabak

Intern rapport / schadeverslag van de Centrale Melkinrichting (C.M.) Amsterdam.

* **Inhoud:** Het rapport beschrijft een incident in de vroege ochtend waarbij een wagenvoerder van de Centrale Melkinrichting (C.M.) betrokken was. Terwijl Christoffel met een paard-en-wagen vanuit de "Hal" (Centrale Markthallen) reed, moest een voetganger, de kapper G. Tabak, abrupt uitwijken. Hierbij verloor Tabak een bak aardbeien die hij op zijn hoofd droeg. * **Locatie:** Het voorval vond plaats in Amsterdam, in de nabijheid van de Lijnbaansgracht en de Haarlemmerstraat, vlakbij de toenmalige Centrale Markthallen (de Hal). * **Afhandeling:** Hoewel Tabak aanvankelijk schadevergoeding eiste, werd de zaak schikkelijk opgelost. De koetsier bood zijn excuses aan, waarna het slachtoffer afzag van verdere financiële claims. De formele afwikkeling met handtekeningen van diverse controleurs en chefs duidt op een strakke hiërarchische structuur binnen het bedrijf.

Getypte debiteurenlijst (boekhoudkundig overzicht).

* **Inhoud:** Het document is een financiële momentopname van openstaande posten bij een koelhuis. Het overgrote deel van de posten betreft kleine bedragen, wat duidt op kleinschalige opslag of restposten. * **Boekhoudkundige termen:** De afkorting "CR." staat voor Credit. Deze klanten hadden een tegoed bij het koelhuis (bijvoorbeeld door overbetaling of retourzendingen), wat in mindering wordt gebracht op het totaal van de debiteuren (debetstand). * **Sleutelposten:** Twee bedrijven domineren de lijst qua omvang: N.V. P.v. Hoeckel & Zn. (f 3437,23) en N.V. A.J. de Graaf (f 1388,66). Samen zijn zij verantwoordelijk voor meer dan 80% van het totale uitstaande bedrag. * **Opvallende namen:** Er staan diverse namen op de lijst die veelvoorkomend waren binnen de Joodse gemeenschap in de handel (zoals Agsteribbe, Hakker, Mok, Ossedrijver, Posner en Stodel). Ook bekende bedrijven zoals Polak & Schwarz (essencefabriek) en landgoed De Olmenhorst worden vermeld.

Document

* **Inhoud:** Het document betreft een balansstaat van debiteuren (klanten die nog geld verschuldigd zijn of tegoeden hebben) van de koelfaciliteiten van de Amsterdamse veiling. * **Financiële details:** Bedragen gemarkeerd met "CR." (Credit) staan in cirkels, wat duidt op een voorschot of overbetaling door de klant. Grote posten zijn gemarkeerd met een handgeschreven plusteken (+), waarschijnlijk om prioriteit bij incasso aan te geven. * **Marginalia:** Handgeschreven berekeningen en opmerkingen in de kantlijn en onderaan tonen de actieve administratieve opvolging in juni 1941, kort na de peildatum van 31 mei. Er is sprake van telefonisch contact met een zekere J. Kleeff en het versturen van aanmaningen. * **Organisatie:** De stempel bevestigt dat de N.V. Nederlandsche Veiling de exploitant was van het koelhuis op de Centrale Markt in Amsterdam. ---

Boekhoudkundig overzicht (lijst van openstaande vorderingen/debiteuren).

* **Administratieve structuur:** Het document is een klassieke saldilijst uit een grootboek. De bedragen achter de namen zijn de openstaande schulden van klanten (debiteuren). De aanduiding **"CR."** staat voor Credit, wat betekent dat deze specifieke klanten een tegoed hadden of meer hadden betaald dan gefactureerd. * **Bedragen:** De bedragen variëren van zeer klein (bijv. Mark p/a Walg met f 0,03) tot aanzienlijk voor die tijd (bijv. N.V. A.J. de Graaf met f 1388,66). Het eindtotaal van deze pagina is f 7610,56. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse correcties en aantekeningen zichtbaar. De omkaderde namen (Hoogland, H. Sons) en de handgeschreven bedragen (9.20 bij de Ruiter) duiden op een controle van de boekhouding of een latere mutatie. De "x" voor het bedrag van I. Velmans suggereert een vinkje of een onduidelijkheid. * **Bedrijfsactiviteit:** Gezien de stempel van de "Nederlandsche Veiling van Land- & Tuinbouwproducten" betreft dit de handel in groenten, fruit of bloemen in Amsterdam. ---

Saldi-staat debiteuren (overzicht van openstaande posten)

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande schulden van klanten (debiteuren) bij de N.V. Nederlandsche Veiling van Land-, & Tuinbouwproducten in Amsterdam. Het betreft specifiek de exploitatie van het koelhuis op de Centrale Markt. De lijst bevat een grote diversiteit aan namen, van individuele handelaren tot grotere firma’s (N.V., Gebr.). Opvallend is de vermelding "CR." bij sommige bedragen, wat staat voor 'Credit'; dit betekent dat deze personen of bedrijven geen schuld hadden, maar juist nog een klein bedrag tegoed hadden van de veiling. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. De handgeschreven correctie bij "N.V. Walg" (373.89) is een significante post in het totaaloverzicht.

Financiële staat / Lijst van debiteuren (openstaande posten).

* **Inhoud:** Het document is een debiteurenlijst van de koelhuisafdeling van de Amsterdamse Groenten- en Fruitveiling. Het toont bedragen die derden nog verschuldigd waren voor het koelen van producten. * **Annotaties:** De toevoeging "C." bij diverse kleine bedragen (die bovendien handmatig zijn omcirkeld) duidt zeer waarschijnlijk op een 'Credit'-saldo (vooruitbetalingen of te verrekenen bedragen). * **Opvallende posten:** * **Wehrmacht:** De Duitse bezettingsmacht staat op de lijst voor een substantieel bedrag van ƒ 519,54. * **Cr. Contr. Dienst:** De Crisis Controle Dienst, belast met de handhaving van prijs- en distributievoorschriften tijdens de oorlog. * **Grote debiteuren:** A.J. de Graaf is met ƒ 1350,33 de grootste schuldenaar. * **Correcties:** De naam "M. Tabak" is handmatig doorgehaald en vervangen door "P.G. Tabak" in de regel eronder.

Financieel overzicht (debiteurenlijst).

* **Doel:** Het document is een financiële verantwoording van openstaande posten (debiteuren) van het koelhuis van de Centrale Markt in Amsterdam per het einde van het eerste kwartaal in 1941. * **Structuur:** De lijst is opgebouwd uit een transportbedrag (overdracht van een vorige pagina), gevolgd door specifieke posten van individuen en bedrijven. * **Boekhoudkundige verwerking:** Er is een duidelijk onderscheid gemaakt tussen debet- en creditposten. De creditposten (gemarkeerd met "CR.") zijn omcirkeld en apart opgeteld (totaal f 5,15). Dit bedrag is vervolgens in mindering gebracht op het brutototaal (f 6531,36) om tot het definitieve saldo van f 6526,21 te komen. * **Rekenfouten/Correcties:** De linker kolom fungeert als een soort controle-optelling (met subtotalen) van alle losse bedragen in de middelste en rechter kolom.

Saldi-staat (overzicht van openstaande posten/debiteuren).

Dit document is een financiële administratie van het koelhuis van de Centrale Markt in Amsterdam, gedateerd bijna een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Het overzicht toont de openstaande saldi van diverse handelaren en instanties. Enkele opvallende zaken: 1. **Grootte van de schulden:** De grootste debiteuren zijn N.V. P.v. Hoeckel & Zn. (ƒ 3437.23) en N.V. A.J. de Graaf (ƒ 1383.39), wat wijst op grote groothandelsactiviteiten. 2. **Creditposten (CR.):** Verschillende namen hebben een klein creditsaldo (teveel betaald of retour), wat met blauwe inkt is geaccentueerd. 3. **Aanwezigheid Wehrmacht:** De Duitse Wehrmacht staat genoteerd als debiteur voor een aanzienlijk bedrag van ƒ 595.57, wat aantoont dat de bezetter direct gebruikmaakte van de faciliteiten van de Centrale Markt voor de opslag en levering van levensmiddelen. 4. **Joodse namen:** In de lijst komen veel namen voor die historisch geassocieerd worden met de Joodse handelsgemeenschap in Amsterdam (o.a. Agsteribbe, Hakker, Mok, Moffie, Polak, Stodel, Velmans). In maart 1941 waren veel van deze handelaren nog actief, hoewel de anti-Joodse maatregelen van de bezetter reeds in volle gang waren.

Officieel rapport (proces-verbaal).

* **Casus:** Het document betreft een proces-verbaal van een diefstal van een kist rabarber. De knecht C. de Vries steelt een extra kist bij grossier Van der Valk terwijl hij goederen laadt voor zijn baas (G. Tabak). Hij probeert de kist weg te sluizen via zijn vader, Herke de Vries. * **Modus Operandi:** De dader gebruikt een fluitsignaal om zijn vader te waarschuwen en verplaatst de gestolen waar eerst naar een andere locatie (Pakhuis A.1) om argwaan te voorkomen. * **Tegenstrijdige verklaringen:** De vader beweert dat hij dacht zijn zoon te helpen met een rechtmatig gekochte kist. De zoon probeert eerst te liegen (beweert dat de kist van zijn vader was), maar bekent de diefstal zodra hij geconfronteerd wordt met de verklaring van zijn vader. * **Taalgebruik:** Het document is geschreven in de toen gangbare ambbtelijke stijl ("Heden morgen", "ondergeteekende", "inbeslaggehouden"). Er zijn enkele typfouten zichtbaar die met de typemachine zijn gecorrigeerd of doorgehaald (zoals "verkrgen" in plaats van verkregen).

Proces-verbaal van de Politie te Amsterdam.

* **Delict:** Het document beschrijft een gecoördineerde diefstal van een kist met 25 bos rabarber. * **Werkwijze (Modus Operandi):** De zoon (Cornelis) ontvreemdt een kist van een handkar bij pakhuis A6 en verplaatst deze naar een 'tussenstation' (pakhuis A1). Na een fluitsignaal komt de vader (Herke) de kist ophalen met zijn eigen handkar. * **Betrapping:** De verbalisant herkende de vader als een bekende van de politie die vaker diefstallen pleegde op de markt. * **Verdediging:** De vader claimt te goeder trouw te handelen; hij dacht dat de kist legaal door de baas van zijn zoon (Gerrit Tabak) was aangeschaft. De verklaring van de baas aan het einde van het document suggereert echter dat de kist niet bij zijn rechtmatige inkopen hoorde.

Getypte brief (doorslag/afschrift).

In deze brief uit de bezettingstijd beklaagt een Amsterdamse groentehandelaar zich bij de burgemeester over de gebrekkige distributie van levensmiddelen. De kern van het probleem is dat de officiële toewijzing (via het distributiestelsel) volstrekt onvoldoende is om zijn 400 klanten te bedienen; hij krijgt slechts genoeg voor 50 mensen. De schrijver uit zijn frustratie over de contrasten op de markt: terwijl de officiële kanalen leeg blijven, bloeit de illegale handel (“clandestiene groenten”). Hij rapporteert concrete waarnemingen van vrachtwagens die buiten de Centrale Markt om direct van tuinders aan winkeliers leveren. De handelaar geeft toe zelf ook wel eens clandestien te hebben ingekocht uit pure noodzaak, maar hij vreest de consequenties en stoort zich aan de "wantoestanden" en het gebrek aan effectieve controle. De brief is typerend voor de schaarste-economie tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarbij ondernemers klem kwamen te zitten tussen de strenge regels van de bezetter en de noodzaak om hun bedrijf en klanten te bedienen.

Getypte ambtelijke brief/rapportage.

* **Taal en spelling:** Het document bevat diverse typefouten die kenmerkend zijn voor een haastig opgesteld ambtelijk schrijven (bijv. "dnoz" voor *door*, "onrggelmatigheden", "contfôle" voor *contrôle*, "stortennenz."). De spelling is deels verouderd (bijv. "vischmarkt", "prijsoverschrijding", "zoo"). * **Inhoud:** De brief is een reactie op een klacht van een burger (G. Tabak) over gebrekkige handhaving op de Centrale Markt. De schrijver verdedigt de inzet door te wijzen op 25 verbalen die zijn uitgeschreven door gespecialiseerde diensten (C.C.C.D. en Prijsbeheersing). * **Personeelsproblematiek:** Uit de tweede alinea blijkt een nijpend tekort aan personeel bij de eigen controledienst van het Marktwezen. Slechts twee controleurs moesten een enorm gebied bestrijken omdat de rest elders was ingezet of met verlof was. * **Beleidsadvies:** De schrijver adviseert de directeur om controleurs specifiek vrij te maken voor prijs- en verkoopcontrole, in plaats van hen te belasten met facilitaire taken zoals verkeersregeling en toezicht op afvalstort.

Brief (doorslag/afschrift van een officieel schrijven).

Dit document is een officiële reactie van het Amsterdamse gemeentebestuur op een klacht van een burger (G. Tabak) over misstanden op de Centrale Markt. De brief bevestigt dat er streng is opgetreden tegen 25 groothandelaren (grossiers). De sancties bestonden uit het opmaken van processen-verbaal en het ontzeggen van de toegang tot de markt, wat in feite een beroepsverbod betekende voor deze handelaren. De afkorting "vM" linksonder verwijst waarschijnlijk naar de typist of de behandelend ambtenaar.

Ambtelijke correspondentie / brief.

De brief betreft een ambtelijke afhandeling van een klacht van een winkelier, de heer G. Tabak. Hij beklaagde zich bij de burgemeester over de werkwijze van de "R. M." (vermoedelijk de Rijksmarktinstelling of een gerelateerd bureau voor de voedselvoorziening). De kern van het schrijven gaat over de distributie van groenten. In de herfst van 1942 was de schaarste groot en werd de verdeling steeds strakker gereguleerd. De schrijver meldt dat de verdeling voortaan zal plaatsvinden via specifieke "verdeelkantoren" en onder toezicht van regeringscommissarissen. De rode kanttekening is bijzonder interessant: het lijkt een waarschuwing aan een superieur dat het afwijzen van een bepaalde markt-aanwijzing direct negatieve gevolgen zal hebben voor een grote groep mensen (370 personen), wat duidt op de grote sociale en economische spanningen in die tijd.

Getypte ambtelijke brief/adviesnota met handgeschreven kanttekeningen.

Deze brief is een reactie van de gemeentelijke voedselautoriteiten op een klacht van een winkelier genaamd G. Tabak. Tabak had zich beklaagd over de bevoorrading vanaf de Centrale Markt. De adviseur en directeur weerleggen de gegrondheid van deze klacht met feitelijke gegevens: ze wijzen op een recordaanvoer van maar liefst 2,5 miljoen kilogram groenten per week op de markt. De schrijvers zijn sceptisch over Tabaks bewering dat zijn klanten geen groenten kunnen krijgen, zeker aangezien er voor sommige producten (zoals andijvie) op dat moment zelfs sprake is van een overschot. Om de zaak definitief te beoordelen, kondigen zij een controle aan bij de grossiers waar Tabak zijn voorraad inkoopt. ---

Document

Het document weerspiegelt de precaire brandstofsituatie in Nederland tijdens de bezettingsjaren. Terwijl een klein deel van de vloot nog op benzine reed, maakten veel winkeliers gebruik van "persgas" (meestal lichtgas onder druk in cilinders) of een "houtgasgenerator" (waarbij houtblokjes werden vergast om de motor aan te drijven). De geografische spreiding toont aan dat de Amsterdamse Centrale Markt een cruciale regionale functie had voor plaatsen als Weesp, Mijdrecht en Aalsmeer. Het feit dat expediteurs met paard-en-wagen expliciet worden vermeld, onderstreept de terugkeer naar traditionele tractie door de schaarste aan motorbrandstof en vorderingen van voertuigen.

Getypte brief (doorslag/kopie) op papier.

Deze brief betreft een officiële aanzegging van een strafmaatregel aan de heer G. Tabak. De Inspecteur voor de Prijsbeheersching heeft geconstateerd dat de ontvanger de vastgestelde maximumprijzen heeft overtreden. Als gevolg hiervan wordt de winkel van de heer Tabak voor een periode van één jaar gesloten, met ingang van 29 november 1943. Daarnaast wordt de ontvanger op basis van het reglement van de Centrale Markt de toegang tot dit terrein ontzegd voor de duur van de sluiting. Dit betekende in de praktijk dat de ondernemer geen goederen meer kon inkopen op de groothandelsmarkt.

# TRANSCRIPTIE R A P P O R T (onderstreept) Kooper C.Tabak,wonende Kromme Mijdrechtstraat 30 alhier,heeft een verzoek ingediend om samengeperst lichtgas voor zijn vrachtauto.Tabak is in het bezit van een luxe-auto met aanhangwagen genummerd G.Z.3862,waarmede hij voorheen de door hem gekochte goederen van de Centrale Markt naar zijn groentenhal,gevestigd Kromme Mijdrechtstraat 28 vervoerde.Tabak ...

# TRANSCRIPTIE [Briefhoofd links] TELEFOON 32225 32123 TABAKS GROENTEN CENTRALE SPUISTRAAT 201 TOT 215 [Briefhoofd rechts] IMPORT - EXPORT GEM. GIRO T 991 Amsterdam, 28 November 1941 [Administratieve aantekeningen boven] № 77/07/2 M. 1941 29/11 [Handgeschreven namen/parafen:] v Duin / Th. Brouwer / vH [Adres] Den Heer Directeur van het Marktwezen. Centrale Markt. Amsterdam W. [Inhoud] ...

# TRANSCRIPTIE [In het kader linksboven:] BIJBLAD VAN: M. No. 37/19/18 1941 DOORGEZONDEN: 26/4-41. [Handgeschreven tekst:] Voor Kl. Benzine Com. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 29 April j.l. no. S.I. 2741/III W.I. heb ik de eer U te berichten, dat de winkelier C. Tabak, wonende Kromme Mijdrechtstraat 20, alhier, eigenaar is van een luxe-auto met aanhangwagen nummer G.Z. 3862. Tabak wil zijn a...

# TRANSCRIPTIE vB/HG. *laten* [handgeschreven] den Heer Stadsingenieur, Voorzitter Kleine Benzinecommissie, Raadhuis, **A l h i e r .** Wijk 3. 37/19/18 M. 5 Mei 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 29 April jl. No.S.I. 2741/111 F I heb ik de eer U te berichten, dat de winkelier C.Tabak wonende Kromme Mijdrechtstraat 30, alhier, eigenaar is van een luxe-auto met aanhangwagen nummer G.Z.386...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven bovenaan]: *Verzonden 5/5* [Rechtsboven]: vB/HG. [Rechts]: den Heer Stadsingenieur, [Rechts]: Voorzitter Kleine Benzinecommissie, [Rechts]: Raadhuis, [Rechts]: <u>A l h i e r .</u> [Rechts]: Wijk 3. [Links]: 37/19/18 M. [Rechts]: 5 Mei 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 29 April jl. No.S.I. 2741/111 F I heb ik de eer U te berichten, dat de winkelier C.Tabak, w...