Getypte brief op officieel briefpapier van de Joodsche Raad voor Amsterdam.
Origineel
Getypte brief op officieel briefpapier van de Joodsche Raad voor Amsterdam. 12 juli 1943. Joodsche Raad voor Amsterdam, namens deze Dr. A. v. d. Laan (Algemeen Secretaris en Leider Afdeeling Levensmiddelen). Directeur van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam-W. [Briefhoofd]
No. 20/18/1 M. 1943
JOODSCHE RAAD VOOR AMSTERDAM
VOORZITTERS: A. ASSCHER EN PROF. Dr. D. COHEN
TELEFOON 55003, 55136, 54970
POSTGIRO 417242
[Kader linksboven]
Bij Uw antwoord te vermelden:
AFD. II AS
REF. vdL/K
AMSTERDAM-C., 12 Juli 1943.
NIEUWE KEIZERSGRACHT 58
[Adressering]
Aan den Heer Directeur
van het Marktwezen
Jan van Galenstraat 14
A M S T E R D A M – W.
[Inhoud brief]
Weledelgestrenge Heer,
Hierbij heb ik de eer U te berichten, dat de heer Gombault, Wirtschaftsreferent bij den Beauftragte für die Stadt Amsterdam, ten opzichte van de Joodsche markten het volgende heeft bepaald:
- De Markten Waterlooplein en Gaaspstraat dienen te vervallen.
- Op de Markt Minervaplein mogen 4 marktplaatsen voor den verkoop van groente en 2 voor den verkoop van textielwaren worden gehandhaafd.
- Op de Markt Joubertstraat mogen 4 verkoopplaatsen voor groente en 6 voor diverse artikelen worden gehandhaafd.
Mijnerzijds worden met ingang van Dinsdag 13 Juli de noodige maatregelen getroffen ten einde bovengenoemde bepalingen uit te voeren.
Ik verzoek U beleefd mij te willen berichten, of U hiermede accoord gaat, in het bijzonder wat betreft het plaatsen van 2 marktkooplieden met textielwaren op de Markt Minervaplein.
Hoogachtend,
NAMENS DEN JOODSCHEN RAAD VOOR AMSTERDAM
[Handtekening: Dr. A. v. d. Laan]
(Dr. A. v. d. Laan)
Alg. Secretaris
Leider Afdeeling Levensmiddelen
[Handgeschreven notities en marges]
* Rechtsboven (potlood): "bijvoegen bij brief Omnia" met onleesbare paraaf.
* Linksonder (rood/blauw potlood): "Van Dalen 33447 Omnia".
* Linksonder (in inkt/potlood, cursief): Diverse aantekeningen over overleg en acties, o.a.: "H. v. Dalen geb. [onleesbaar] hr. Gomb. komt 14/7 weer op kantoor".
* Onderrand: Model 27 ALG 50.000 – 7784 – K 276.
* Rechtsonder: Handgeschreven getal "20".
--- Deze brief is een administratief bewijsstuk van de actieve ontmanteling van het Joodse economische leven in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Joodsche Raad fungeert hier als de doorgeef- en uitvoeringsinstantie van de Duitse bezetter, in dit geval vertegenwoordigd door de 'Wirtschaftsreferent' Gombault.
De kern van de brief is de drastische inperking van de Joodse markten. De totale opheffing van de markten op het Waterlooplein (historisch gezien het hart van de Joodse buurt) en de Gaaspstraat is een cruciaal moment. De overgebleven markten (Minervaplein en Joubertstraat) worden gereduceerd tot een symbolisch aantal kramen. Het feit dat de maatregelen al de volgende dag (13 juli) moeten ingaan, getuigt van de snelheid waarmee de laatste resten van het Joodse openbare leven werden geliquideerd.
De handgeschreven notitie "bijvoegen bij brief Omnia" is veelzeggend. Omnia-Treuhandgesellschaft was de organisatie die belast was met de 'arisering' en liquidatie van Joodse vermogens en bedrijven. Dit verbindt de sluiting van de markten direct aan de bredere economische roof.
--- In juli 1943 bevond de Holocaust in Nederland zich in een terminale fase. Het merendeel van de Joodse bevolking van Amsterdam was op dit moment al gedeporteerd naar kampen als Westerbork, Sobibor en Auschwitz. De grote razzia’s van juni 1943 hadden de stad al grotendeels 'leeggehaald'.
De zogenaamde "Joodse markten" waren in 1941 ingesteld als onderdeel van de segregatiepolitiek: Joden mochten alleen nog op specifieke plekken en tijden handelen en winkelen. In de zomer van 1943 waren er echter nauwelijks nog Joden over om deze markten te bemannen of te bezoeken. De sluiting die in deze brief wordt aangekondigd, is dan ook de administratieve afwikkeling van een gemeenschap die fysiek nagenoeg uit de stad was verwijderd. Dr. A. v. d. Laan, de ondertekenaar, was een belangrijke functionaris binnen de Joodsche Raad die probeerde de voedselvoorziening voor de overgebleven Joden te reguleren binnen de nauwe marges die de nazi's toestonden. A. v. d. Laan Marktwezen Omnia Puls