17 augustus 1943 De Directeur (waarnemend) van een niet nader genoemde "Dienst" (waarschijnlijk de Dienst Marktwezen van de gemeente Amsterdam). "Omnia", Treuhandgesellschaft M.B.H., t.a.v. de heer F. van Daelen, Heerengracht 503, Amsterdam. VD/SV

20/18/3 M. verzonden 18/8

17 Augustus 1943.

"Omnia", Treuhandgesellschaft M.B.H.,

ter attentie van den
heer F. van Daelen.

Heerengracht 503,

Amsterdam-Centrum. wijk 5

Voor de goede orde bevestig ik hierbij het
telefonisch gesprek, dat U hebt gevoerd met den
Inspecteur van mijn Dienst, den heer De Haer waarbij
U mededeelde, er geen bezwaar tegen te hebben, dat
op de Joodsche markt Joubertstraat een grooter aantal
plaatsen aan gemengd gehuwde Joden kon worden uitge-
geven, dan is vermeld in Uw brief van 16 Juli jl.

De Directeur,
wnd. Dit document is een formele bevestiging van een telefonische afspraak tussen een Amsterdamse overheidsdienst en de organisatie "Omnia". De kern van de brief is de uitbreiding van het aantal standplaatsen voor "gemengd gehuwde Joden" op de speciaal ingerichte Joodse markt aan de Joubertstraat.

De genoemde organisatie, Omnia Treuhandgesellschaft, was een door de Duitse bezetter opgerichte instantie die belast was met de "Arisering" (het liquideren of overnemen) van Joodse bedrijven en vermogens. Dat de directeur van een gemeentelijke dienst met hen overlegt over de indeling van een markt, toont de nauwe verwevenheid aan tussen het civiele bestuur en de nationaalsocialistische onteigeningsmachinerie.

De vermelding van "gemengd gehuwde Joden" is cruciaal. In augustus 1943 was het overgrote deel van de Joodse bevolking in Nederland reeds gedeporteerd. Joden die getrouwd waren met niet-Joodse partners (de zogenaamde "gemengd gehuwden") genoten op dat moment nog een zekere mate van bescherming tegen deportatie, hoewel hun bewegingsvrijheid en economische mogelijkheden extreem beperkt waren. Deze brief illustreert de bureaucratische controle op de laatste resten van het Joodse economische leven in de stad. De Joodsche markt in de Joubertstraat (gelegen in het Transvaalkwartier) werd in november 1941 ingesteld. Joden mochten vanaf die tijd alleen nog op specifieke, voor hen aangewezen markten kopen en verkopen, om hen fysiek en economisch te scheiden van de rest van de bevolking.

In de zomer van 1943 was de Holocaust in Nederland in een vergevorderd stadium. De grote razzia's in Amsterdam hadden al plaatsgevonden. Het feit dat er in augustus 1943 nog gesproken wordt over het vergroten van het aantal plaatsen voor gemengd gehuwden, kan wijzen op het feit dat zij een van de weinige overgebleven groepen waren die nog legaal op deze markten mochten staan, terwijl andere standhouders reeds waren weggevoerd.

Het adres Heerengracht 503 was gedurende de bezetting het hoofdkwartier van Omnia. Het pand staat nog steeds bekend om zijn rol in de grootschalige diefstal van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog. De "Inspecteur De Haer" en de waarnemend directeur handelden hier als raderen in een administratief systeem dat de uitsluiting en vervolging van de Joodse medeburgers faciliteerde. De Haer (Inspecteur) F. van Daelen Gemeente Amsterdam Marktwezen Omnia