Officieel ambtelijk rapport (proces-verbaal). MARKTWEZEN AMSTERDAM No. 20/30/10M. 1943 18/5

ONDERWERP: R A P P O R T
Het verkoopen en afleveren ---------------------------
van koek zonder inname van
distributiebonnen.

    Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Controleur bij het

Marktwezen, rapporteert U het navolgende;
"Op Vrijdag, 17 September 1943, bevond ik mij ter con-
trôle op de dagmarkt "ALBERT CUYPSTRAAT" alhier. Door een man
werd een standplaats ingenomen voor den verkoop van koek en
gebak. Ik constateerde, dat deze persoon koeken en gebak aan
het publiek verkocht en afleverde, echter zonder inname van
de betreffende distributiebonnen. Deze persoon is genaamd;
Hendrik Engel, geboren 30 April 1886, wonende te Amsterdam,
Van der Helstplein 9. Nummer en letter van het persoonsbewijs
A35 No.136480."
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 17 September 1943.

    Aan                             De Controleur voornoemd,

Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R. [Handtekening: J.H. de Grebber]

[Handgeschreven notities bovenaan: h. é. Dir. / 18/5]
[Handgeschreven notities rechtsonder in potlood/rood: 14 dagen voorstel week / [Paraaf] / 2] Dit document is een getuigenis van de strikte economische controle in het bezette Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Controleur De Grebber rapporteert een overtreding van het distributiestelsel. Hendrik Engel, een 57-jarige Amsterdammer, werd op heterdaad betrapt terwijl hij koek en gebak verkocht op de Albert Cuypmarkt zonder de vereiste distributiebonnen te innen.

De nauwkeurigheid waarmee Engel wordt geïdentificeerd (geboortedatum, adres en het nummer van zijn persoonsbewijs) is kenmerkend voor de bureaucratische controle van die tijd. De handgeschreven aantekeningen onderaan suggereren de afhandeling van de zaak: "14 dagen" duidt waarschijnlijk op een schorsing van de vergunning of een marktverbod voor die duur. De rode onderstrepingen en vinkjes tonen aan dat het rapport intern is verwerkt en gecontroleerd. In 1943 was de voedselschaarste in Nederland groot en was bijna elk levensmiddel 'op de bon'. Het distributiesysteem was bedoeld om de schaarse goederen eerlijk (en in het voordeel van de bezetter) te verdelen. Handel buiten dit systeem om werd streng gestraft als 'zwarte handel' of economische sabotage.

De Albert Cuypmarkt was een brandpunt voor dergelijke controles. Het Marktwezen Amsterdam was de gemeentelijke dienst die toezag op de orde en naleving van de regels op de markten. Het vermelde persoonsbewijs (ingevoerd in 1941) was een essentieel controlemiddel voor de bezetter; het ontbreken ervan of onregelmatigheden ermee konden leiden tot zware straffen of deportatie, zeker als de houder Joods was of in het verzet zat. Hendrik Engel woonde overigens op het Van der Helstplein, op steenworp afstand van de markt waar hij zijn waren aanbood. De Grebber (Controleur) H. de Grebber J.H. de Grebber Marktwezen