Officieel rapport / Proces-verbaal van overtreding. 8 januari 1944. DIENST VAN HET MARKTWEZEN
te
A M S T E R D A M .

№ 20/8/1 M.1944 8/1 R A P P O R T

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Ambtenaar bij het Marktwezen, rapporteert U het navolgende:
Op Zaterdag, 8 Januari 1944, bevond ik mij ter contrôle op de dagmarkt "TEN KATESTRAAT" alhier. Door een persoon werd een standplaats ingenomen voor den verkoop van groenten en aardappelen. Door dezen persoon, die later den eigenaar van bedoelde uitstalling bleek te zijn, werd aan een vrouw afgeleverd: 1½ k.g. spruitkool, 1½ k.g. witlof en 1 k.g. appelen (goudreinetten). Deze vrouw moest voor dien inkoop F. 6,90 betalen. Ik constateerde, dat zij dit bedrag aan den man betaalde.

Volgens Bekendmaking no. 43/1944 van den Gemachtigde voor de Prijzen bedroegen dien dag de prijzen voor spruitkool 29 cent per k.g.: voor witlof, 1e soort 38 cent per k.g. en voor goudreinetten 68 cent per k.g. De hierboven bedoelde inkoop had dus hoogstens F. 1,69 mogen bedragen.

De eigenaar van deze uitstalling gaf mij desgevraagd op te zijn genaamd:
----------------- Cornelis Molenwijk, -----------------
geboren te Zoetermeer, 31 Augustus 1908, van beroep koopman in groenten en fruit en wonende te Amsterdam, Borgerstraat 130, 3e etage, en verklaarde mij: "Ik verkoop de spruiten voor 1,40 per k.g., het witlof voor F. 1,20 per k.g. en de goudreinetten voor F. 3,- per k.g. Hedenmorgen heb ik van een groentehandelaar 1 kistje spruiten, 1 kistje witlof en 1 kist appelen gekocht tegen respectievelijk Fl. 20, F. 1.- en F. 2,60 per k.g. op de Centrale groente markt. De naam van dezen handelaar kan ik U niet mededeelen."

C. Molenwijk is in het bezit van een vaste plaats no. . De rest van de groenten heb ik ter plaatse doen uitverkoopen tegen de vastgestelde maximumprijzen. g.g.k. [gezien en goedgekeurd]

Ik heb verdachte Proces-verbaal aangezegd terzake overtreding van art. 1 van het Prijsbeheerschingsbesluit 1941, juncto art. 1 van de Prijzenbeschikking voor Groente, Fruit en Vroege aardappelen.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 8 Januari 1944.

De Ambtenaar voornoemd,
[Signatuur: J.H. de Grebber]
J. H. de Grebber

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R . Dit rapport beschrijft een geval van prijsopdrijving tijdens de Tweede Wereldoorlog. De ambtenaar stelt vast dat een marktkoopman op de Ten Katemarkt producten verkoopt voor prijzen die ruim vier keer zo hoog liggen als de wettelijk vastgestelde maximumprijzen.

• De rekensom: De klant betaalde F. 6,90. Volgens de officiële prijzen van die dag (Bekendmaking 43/1944) had het pakket (1,5kg spruiten à 0,29 + 1,5kg witlof à 0,38 + 1kg appels à 0,68) slechts F. 1,685 (afgerond 1,69) mogen kosten.
• Verdediging van de verdachte: De koopman, Cornelis Molenwijk, geeft ruiterlijk toe de hoge prijzen te vragen. Hij voert aan dat hij zelf ook te veel heeft betaald op de Centrale Groothandelsmarkt, maar weigert zijn leverancier te noemen (mogelijk uit angst voor represailles of om zijn inkoopkanaal te beschermen).
• Directe maatregel: De ambtenaar laat de resterende voorraad ter plekke geforceerd uitverkopen tegen de officiële lage prijzen ("ter plaatse doen uitverkoopen"). Dit was een gebruikelijke methode om direct in te grijpen in de illegale handel. In januari 1944 was Nederland bezet door nazi-Duitsland. Er was een enorme schaarste aan voedsel en goederen. Om inflatie en woekerwinsten tegen te gaan, hanteerde de bezetter (via de Gemachtigde voor de Prijzen) een strikt prijsbeheersingssysteem.

Handel buiten deze prijzen om werd gezien als 'zwarte handel'. Hoewel de bevolking vaak afhankelijk was van deze handel om te overleven, trad het Marktwezen (de gemeentelijke dienst die de markten reguleerde) streng op om de officiële distributie in stand te houden. Het document toont de bureaucratische precisie waarmee overtredingen werden vastgelegd, zelfs in een tijd van oorlog en diepe schaarste. De Ten Katestraat was (en is) een van de belangrijkste volksmarkten in Amsterdam-West. C. Molenwijk H. de Grebber J.H. de Grebber Marktwezen