A.M. Sprenger

Getypte brief op officieel briefpapier met handgeschreven kanttekeningen en ondertekening.

In deze brief adviseert Professor Sprenger van de Landbouwhoogeschool Wageningen de Directie van het Marktwezen in Amsterdam over de effectiviteit van verschillende houtconserveermiddelen. De aanleiding is een eerdere vraag van het Marktwezen aan een zekere Ir. Mulder. De kernpunten van het advies zijn: 1. **Itex:** Wordt afgeraden omdat de werking "niet afdoende" is. Als alternatief voor algemeen gebruik worden Xylamon en menie genoemd. 2. **Antinonin:** Wordt positief beoordeeld, waarbij Sprenger expliciet verwijst naar de betrouwbaarheid van de producent, het Duitse I.G. Farben. 3. **Wolman-zouten (Tanalith):** Worden sterk aanbevolen op basis van onderzoek door het Instituut voor Boschbouwkundig Onderzoek. De brief is typerend voor de adviserende rol die de Landbouwhoogeschool speelde in de kwaliteitscontrole en technische ondersteuning van overheidsdiensten en de markt in de vooroorlogse periode.

Een getypte pagina uit een verslag of notulen, waarschijnlijk van een vergadering over koloniale handel of landbouwtechnologie.

* **Onderwerp:** De logistieke en technische uitdagingen bij de export van citrusvruchten uit Suriname en de economische aspecten van de bananenhandel. * **Oorlog & Vervolging:** Jodenster/Maatregelen * **Personen:** A.M. Sprenger, G. van Iterson, L.P. de Bussy * **Product/Handel:** A.G.F. (Aardappelen): Aardappel, A.G.F. (Aardappelen): Klei, A.G.F. (Fruit): Appel, A.G.F. (Fruit): Banaan, A.G.F. (Fruit): Bananen, A.G.F. (Fruit): Fruit, A.G.F. (Fruit): Sinaasappel, A.G.F. (Groenten): Groente, A.G.F. (Groenten): Kool, A.G.F. (Groenten): Sla, Textiel & Kleding: Band, Textiel & Kleding: Kleding, Textiel & Kleding: Stof, Textiel & Kleding: Textiel, Vis & Zee: Aal, Vis & Zee: Vis * **Kernpunten:** * **Citrus:** Er is potentie voor Suriname, maar de huidige export is klein. Er is scherpe kritiek op de behandeling en het transport per schip. Wetenschappelijk is bekend hoe het moet (5°C, CO2-afvoer), maar de praktijk (vervoerders) blijft achter. * **Bananen:** Het rijpen van bananen is potentieel zeer winstgevend (bijna een verdubbeling van de waarde per kg), maar het risico op verlies/afval is groot door onvoorspelbare factoren tijdens het trans-Atlantische transport.

Getypte notulen of verslag van een vergadering (pagina 8).

Deze pagina bevat het slot van een verslag van een commissievergadering die handelt over de import en logistiek van tropisch fruit. De kernpunten zijn: * **Suriname-connectie:** De activiteiten van de commissie vloeien direct voort uit een verzoek van de Gouverneur van Suriname. Dit duidt op een gezamenlijk streven om de export van Surinaams fruit (bananen en citrus) naar Nederland te professionaliseren en uit te breiden. * **Belanghebbenden:** Er worden brieven gestuurd naar prominente importeurs (Engelbrecht, van Hoboken, Hudig, Pijzel) en overheidsinstanties (Keuringsdiensten, Arbeidsinspectie). * **Technisch onderzoek:** De nadruk ligt op de technische aspecten van de keten: rijpingsinstallaties, koelhuizen en gekoeld vervoer. De "Nederlandsche Vereeniging voor de koeltechniek" speelt hierbij een adviserende rol. * **Werkbezoeken:** Er staat een bezoek gepland aan de Centrale Markt in Amsterdam (Jan van Galenstraat) en het laboratorium van Prof. Sprenger.

Getypte brief (afschrift/doorslag).

* **Inhoud:** Het document betreft tekstuele correcties van Prof. Sprenger op een conceptverslag over de import en opslag van fruit uit de Nederlandse koloniën. De focus ligt op de nuances in de opslag van citrusvruchten (geen lange speculatieve opslag) en specifieke terminologie rondom bananenimport (Gros Michel, United Fruit Company). * **Taalgebruik:** Formeel, ambtelijk Nederlands met de toenmalige spelling (bijv. "Nederlandsche", "tuschen", "groote"). Er wordt gebruikgemaakt van vakterminologie zoals "v.o." (van onderen). * **Administratieve structuur:** Het document laat zien hoe wetenschappelijke input uit Wageningen via een afschrift verspreid werd onder een commissie in Den Haag. De handgeschreven doorhaling bij "Trinidad" suggereert een correctie op een eerdere foutieve vermelding in het concept.

Document

* **Structuur:** Het document is opgebouwd uit referentienummers (waarschijnlijk dossier- of archiefnummers zoals 48/5/1) gevolgd door een korte beschrijving van de inhoud of de betrokken personen. * **Inhoudelijke elementen:** Er wordt verwezen naar "Th. Sixma" en "Prof. Sprenger". De vermelding van Prof. Sprenger duidt op Professor A.M. Sprenger (1881-1958), een expert op het gebied van tuinbouw en de koeling van producten in Wageningen. * **Terminologie:** Termen als "koelhuismagazijn" en "koelhuisruimte" suggereren dat de onderliggende documentatie betrekking heeft op onderzoek naar de opslag van landbouwproducten (waarschijnlijk fruit). * **Datering:** De datum "17.1.40" (17 januari 1940) geeft een duidelijk tijdskader voor deze administratieve handeling, vlak voor de Duitse inval in Nederland.

Getypte brief op officieel briefpapier.

Deze brief betreft een formeel verzoek van het Laboratorium voor Tuinbouwplantenteelt van de Landbouwhoogeschool Wageningen (tegenwoordig Wageningen University & Research) aan de directeur van het Amsterdamse Marktwezen. Het doel van de brief is het verkrijgen van een toegangsbewijs voor Ir. J.H.M. van Stuivenberg. De inspectie waarover gesproken wordt, richt zich op "Surinaamsche bacoven" (bananen) die werden opgeslagen en gerijpt bij de firma N.V. Nooy's Fruit Import in de Centrale Markthallen te Amsterdam. De brief is representatief voor de nauwe banden tussen de wetenschappelijke landbouwinstellingen in Wageningen en de praktijk van de import en kwaliteitseis van koloniale producten uit Suriname in die tijd. De toon is uiterst formeel en hoffelijk ("WelEd. Zeergeleerden Heer", "beleefd verzoek", "Uw dw.").

Getypt uittreksel of bijlage van een curriculum vitae (typoscript).

* **Inhoud:** Het document bevat een chronologisch overzicht van werkervaringen (punten 2 t/m 5) van een niet nader genoemde persoon, gevolgd door een lijst met referenties ("Informatien"). * **Specialisme:** De persoon in kwestie lijkt een expert in levensmiddelentechnologie, specifiek gericht op verduurzaming en extractie (jams, sappen, suikerwerk, kina, thee en sucade). * **Opmerkelijke details:** * **Internationale ervaring:** Er is sprake van werkzaamheden in Nederlands-Indië (N.I.), bij de Handelsvereniging "Batavia" (H.V.B.) in Batu en de staatsplantage Tjinjiroean (bekend om kinaproductie). * **Industriële focus:** In Alphen aan den Rijn lag de nadruk op procesoptimalisatie en kostprijsverlaging, wat duidt op een efficiëntie-gerichte aanpak. * **Status:** De lijst met referenties is zeer imposant voor die tijd, met onder meer een hoogleraar uit Wageningen, een hoge ambtenaar van het Ministerie van Koloniën (G.H.C. Hart) en een Generaal-Majoor van de Landmacht. Dit suggereert dat de kandidaat zich in invloedrijke kringen begaf of voor vitale staatsbedrijven werkte.

Getypte ambtelijke brief (waarschijnlijk een doorslag of kopie voor het archief).

* **Kernprobleem:** Het houtwerk (met name de luchtkokers) van het koelhuis op de Centrale Markt rot weg door schimmels en zwammen. Dit vormt een risico voor de constructie en de hygiëne van de opgeslagen voedingsmiddelen. * **Huidige situatie:** Men gebruikt ijzersulfaat, maar dit spoelt te snel weg ("uitloogen") en moet jaarlijks herhaald worden. * **Voorgestelde oplossing:** Overstappen op "Wolmanzouten", een middel dat op advies van de Landbouwhoogeschool Wageningen (Prof. Sprenger) is gekozen. * **Operationele uitdaging:** Het te behandelen oppervlak is enorm (circa 10.700 m²). Handmatig verven met een borstel is te traag en ineffectief voor lastige hoeken in het luchtsysteem. * **Verzoek:** De schrijver adviseert de aanschaf van een verfspuit om de behandeling efficiënter en grondiger uit te voeren.

Zakelijke brief op officieel briefpapier.

* **Doel van de correspondentie:** Het aankondigen van een werkbezoek door een onderzoeker (Van Stuivenberg) aan een koelhuis in Amsterdam voor het uitvoeren van proeven. * **Identificatie personen:** * **Prof. Ir. A.M. Sprenger:** De directeur van het instituut, een autoriteit op het gebied van tuinbouwtechniek. Het instituut zou later naar hem vernoemd worden (het Sprenger Instituut). * **Heer Van Stuivenberg:** Waarschijnlijk J.H.M. van Stuivenberg, een bekende expert in de koeltechniek en pionier in het onderzoek naar gasopslag (CA-bewaring) van fruit. * **Ir. C.F. Sixma:** De geadresseerde. Gezien het adres aan de Jan van Galenstraat, bevond hij zich vermoedelijk bij de Centrale Markthallen in Amsterdam. * **Tijdsbeeld:** De brief dateert uit de Tweede Wereldoorlog (november 1941). Ondanks de Duitse bezetting gaat het wetenschappelijk onderzoek naar voedselconservering gewoon door, wat cruciaal was voor de voedselvoorziening.

Document

* **Taal en spelling:** Het document is opgesteld in een zakelijke ambtelijke stijl met de voor die tijd gebruikelijke spelling (o.a. "zyn", "blyven", "praktyk"). * **Inhoud:** Het verslag documenteert een cruciaal moment in de institutionalisering van het landbouwonderzoek in Nederland. De kernpunten zijn: 1. De aanstelling van J.H.M. van Stuivenberg als gespecialiseerd onderzoeker voor koeling. 2. De harmonisatie van arbeidsvoorwaarden tussen T.N.O. en de Rijksoverheid. 3. De organisatorische verschuiving binnen het "Instituut voor onderzoek op het gebied van verwerking van fruit en groenten", waarbij Prof. Sprenger de directie overdraagt aan Zwede. 4. De formele scheiding tussen de functies 'voorlichting' (door Van Hiele) en 'onderzoek' (door Van Stuivenberg). * **Fouten in origineel:** De tekst bevat enkele typfouten en onvolledige woorden aan het einde van regels (o.a. "koelhuisbewarig", "bestuu", "instituu", "kwaiteiteit", "onderzoe", "overbregen va"). Ook is er een doorgehaald woord zichtbaar in de zesde alinea.

Document

Het document bevat de genotuleerde besluitvorming van een overlegorgaan dat zich bezighoudt met de organisatie van toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek in de voedings- en tuinbouwsector. De kernpunten zijn: * **Personele invulling:** De aanstelling van een wetenschappelijk medewerker die roulerend onder verschillende experts (zoals Sprenger en Sixma) werkt. * **Structuur:** De vorming van een sub-commissie en de afbakening van haar taken (geen directe voorlichting). * **Kennismanagement:** Het aanleggen van een register van instituten en experts (vroege vorm van netwerking/mapping) en een lijst van gewenste, nog niet uitgevoerde onderzoeksactiviteiten. * **Financiën:** De nadruk op een gemengde financiering, waarbij naast overheidssubsidie ook private bijdragen (retributies) van belang worden geacht. De toon is zakelijk en procedureel, typerend voor bestuurlijke verslaglegging waarbij besluiten direct na de discussie worden vastgelegd ("Aldus wordt besloten"). ---

Getypte notulen of verslag van een vergadering (pagina 2).

* **Kern van het document:** Het verslag beschrijft een overleg tussen wetenschappers, ambtenaren en vertegenwoordigers uit de sector over de structuur van het tuinbouwkundig onderzoek in Nederland. De centrale vraag is hoe de kloof tussen de wetenschappelijke instituten en de dagelijkse praktijk van kwekers gedicht kan worden. * **Verschillende visies:** * **Sixma en Straub** pleiten voor een aanspreekpunt of 'kern' waar de praktijk direct met vragen terecht kan, om versnippering en tijdverlies te voorkomen. * **Van Eekelen** (waarschijnlijk van T.N.O.) waarschuwt tegen de oprichting van wéér een nieuw instituut en stelt voor om bestaande organisaties zoals het C.I.V.O. (opgericht in 1940) als coördinatiepunt te gebruiken. * **Prof. Sprenger** benadrukt het belang van focus in wetenschappelijk onderzoek. Hij illustreert dit met de succesvolle ketensamenwerking rond vitamine C. * **Taalkundige details:** De tekst bevat een typefout ("vitame C" in de zesde alinea). De spelling is nog grotendeels de vooroorlogse spelling-De Vries en Te Winkel (bijv. "heeren", "zooveel", "noodigen").

Document

* **Kernonderwerp:** De discussie handelt over de organisatie, financiering en coördinatie van wetenschappelijk onderzoek in Nederland, in het bijzonder gericht op voedselvoorziening en de rol van de industrie. * **Belangrijkste standpunten:** * **Coördinatie:** Er wordt gesproken over de rol van T.N.O. en het centraliseren van middelen. * **Samenwerking met industrie:** Er bestaat onenigheid over de haalbaarheid van samenwerking met commerciële fabrieken vanwege hun wens tot geheimhouding versus de academische eis van vrije beschikking over gegevens. * **Financiering:** De heer de Mooij pleit voor een "dwingende bijdrage" (heffingen), vergelijkbaar met het systeem in Nederlands-Indië, terwijl anderen meer zien in vrijwillige samenwerking. * **Sprekers (afgekort als 'spr.' in de tekst):** Onder meer de heren Dols, Van Eekelen, Sprenger, Jansen en de voorzitter. Dit zijn hoogstwaarschijnlijk bekende namen uit de Nederlandse wetenschappelijke wereld van die tijd (zoals prof. dr. B.C.P. Jansen en prof. ir. A.M. Sprenger).

Getypte notulen/vergaderverslag (doorslag of origineel op schrijfmachine).

Dit document is een verslaglegging van een discussie binnen een commissie die zich bezighoudt met de organisatie en financiering van wetenschappelijk onderzoek. De kernpunten zijn: 1. **Financiering:** Er wordt onderscheid gemaakt tussen structurele financiering ("vaste subsidies") en projectmatige financiering ("aparte onderwerpen"). De commissie fungeert hierbij eerder als bemiddelaar dan als directe financier. 2. **Samenstelling:** Er ontstaat een debat over de vraag of de industrie ("de fabrikanten") betrokken moet worden. De heersende mening (voorzitter en Dr. van Eekelen) is om de commissie vooralsnog te beperken tot onderzoekers, mede door een gebrek aan organisatiegraad binnen de industriesector op dat moment. 3. **Institutionele verhoudingen:** Er is onduidelijkheid over de status van onderzoeksinstellingen (met name in Wageningen) ten opzichte van de overkoepelende T.N.O.-structuur.

Getypte notulen van een vergadering (pagina 6).

Deze pagina uit een verslag van een commissievergadering behandelt drie hoofdonderwerpen: 1. **Financiering en zichtbaarheid:** Prof. Sprenger (waarschijnlijk A.M. Sprenger, hoogleraar tuinbouwplantenteelt in Wageningen) benadrukt de noodzaak voor externe financiering voor zijn instituut en nodigt de voorzitter uit voor een werkbezoek om begrip te kweken voor de dagelijkse praktijk en problemen in het laboratorium. 2. **Terminologie in het Reglement:** Er ontstaat een discussie tussen Ir. Wind en de voorzitter over de reikwijdte van de term "land- en tuinbouwproducten". Wind stelt "plantaardige producten" voor om verwarring met zuivel en vis te voorkomen, maar de voorzitter houdt vast aan de traditionele benamingen vanwege de bestaande institutionele structuren. 3. **Strategisch Onderzoeksplan:** Dr. van Dillewijn stelt een methodische aanpak voor de commissie voor: eerst een inventarisatie van lopend onderzoek en methoden, gevolgd door een prioritering van ontbrekende kennisgebieden. Hij pleit voor een "georganiseerd werkplan Holland" om versnippering tegen te gaan.

Getypte brief (kopie), aangeduid als "AFSCHRIFT".

* **Vorm:** Het betreft een formeel afschrift van een begeleidend schrijven. De afkorting "w.g." linksonder de naam van de afzender staat voor "was getekend", wat aangeeft dat dit een kopie is van het originele, ondertekende document. * **Inhoud:** De brief dient als aanbiedingsbrief voor een omvangrijk dossier (9 bijlagen) met een overzicht van onderzoekswerkzaamheden. Het onderwerp is de conservering en verwerking van groenten en fruit. * **Terminologie:** "WelEdelGestrenge Heer" en "Uw dw." (Uw dienstwillige) zijn typerende formele beleefdheidsvormen uit die tijd in de correspondentie met hogergeplaatsten of academici. * **Instituten:** Het document noemt twee nauw verwante instellingen in Wageningen: het Laboratorium voor Tuinbouwplantenteelt en het Instituut voor Onderzoek op het Gebied van de Verwerking van Fruit en Groenten.

Zakelijke brief (doorslag/kopie).

In deze korte, zakelijke correspondentie bevestigt de directeur van een instantie de ontvangst van een brief van Professor Sprenger. De kern van de boodschap is een voortgangsbericht: men is begonnen met de voorbereidingen voor bepaalde "proeven" (experimenten). Er wordt toegezegd dat er nadere informatie volgt zodra de zaken verder gevorderd zijn. De toon is uiterst formeel, zoals gebruikelijk in die tijd, getuige de aanhef "den Hooggeleerden Heer". De afkorting "j." na de datum 29 September staat voor "jongstleden" (van dit jaar). De spelling (bijv. "schryven", "zoodra", "den inhoud") is conform de toen geldende spelling-De Vries en Te Winkel.

Zakelijke brief.

* **Onderwerpen:** De brief behandelt drie zaken: de toezending van een publicatie over het composteren (humificatie) van stadsafval, een verzoek om informatie over de voortgang van kieming bij aardappelen voor groeistof-experimenten, en een aanvraag voor een bezoek aan een uienstort voor inspectie. * **Namen:** Genoemd worden Prof. Ir. A.M. Sprenger (directeur), de heer Van Stuivenberg (onderzoeker), de heer Van Hiele (onderzoeker), de heer Jonkman (ontvanger) en J. de Wijkemaker (ondertekenaar namens de directeur). * **Technisch detail:** Er wordt melding gemaakt van een "afstandsthermometer" die geijkt klaarligt, wat wijst op de wetenschappelijke, meetbare aanpak van het onderzoek naar uienopslag. * **Taalgebruik:** Formeel en zakelijk Nederlands ("WelEd. Heer", "in oogenschouw nemen", "zoodanig").

Document

* **Handschrift**: Het betreft een verzorgd, lopend cursief handschrift. De letters zijn verbonden en vertonen de typische lussen van een geoefend schrijver uit de vroege tot midden-20e eeuw (zie bijvoorbeeld de 'f', 'g' en 'h'). * **Inhoud**: Het is een adressering gericht aan de directeur van een specifiek landbouwkundig instituut. * **Opmaak**: De tekst is gecentreerd op het papier met een onderstreping onder de plaatsnaam "Wageningen" om de bestemming te benadrukken, wat gebruikelijk was in postverkeer. * **Spelling**: De schrijfwijze "Den Heer" is de oude naamvalsverbuiging die in formele correspondentie tot diep in de 20e eeuw werd aangehouden.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypt verslag/voorstel (pagina 9). * **Auteur:** A.M. Sprenger (ondertekend als w.g. A.M. Sprenger). * **Datum:** Niet expliciet vermeld op deze pagina, maar historisch te plaatsen in het begin van de 20e eeuw (gezien spelling en inhoud). * **Onderwerp:** Voorstel voor de oprichting en organisatie van een onderzoeksinstituut voor koeling en verduurzam...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Pagina uit een reglement of statuten (artikel 4 t/m 12). * **Pagina:** 5. * **Onderwerp:** Bestuurlijke inrichting, toezicht en financiën van een instituut gericht op de verwerking van groenten en fruit. * **Genoemde personen:** Professor Ingenieur A.M. Sprenger. * **Genoemde instanties:** Ministerie van Landbouw (onder de toenmalige benaming). * *...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief op officieel briefpapier. * **Instelling:** Laboratorium voor Tuinbouwplantenteelt der Landbouwhoogeschool Wageningen. * **Datum:** 20 juni 1939. * **Afzender:** Prof. A. M. Sprenger (namens hem getekend). * **Geadresseerde:** Dr. A. v.d. Laan, Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. * **Kenmerk:** 146 Sur. T.P. 1082 / Stempel No 53/...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief op officieel briefpapier met handgeschreven kanttekeningen en ondertekening. * **Afzender:** Prof. A. M. Sprenger, Laboratorium voor Tuinbouwplantenteelt der Landbouwhoogeschool Wageningen. * **Ontvanger:** De Directie van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam-W. * **Datum:** 20 maart 1939. * **Kenmerken:** Briefhoofd van de...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypt verslag of memorandum (doorslag of origineel typoscript). * **Pagina:** 2 (zoals aangegeven bovenaan het document). * **Taal:** Nederlands (verouderde spelling, o.a. de spelling-Marchant). * **Datering:** Onbekend, maar op basis van spelling ("Nederlandsche") en de genoemde personen (Prof. Sprenger) waarschijnlijk eind jaren 30 of begin jaren 40...