J.P. Heijestr

Zakelijke brief / Bestelbrief.

Het betreft een formele bestelling voor de levering van 2000 kilogram witte bonen. De kernpunten uit de tekst zijn: * **Urgentie:** De kantlijnnotitie "Ter spoedigste" geeft aan dat de levering hoge prioriteit heeft. * **Specificaties:** Er wordt specifiek gevraagd naar "Wald. nille Boonen" (waarschijnlijk een verwijzing naar de variëteit *Waldnieler*). De koper eist dat de kwaliteit overeenkomt met een eerder verstrekt monster. * **Bestemming:** De goederen moeten geleverd worden aan de Gemeentelijke Kindervoeding in de Wesselsche Dwarsstraat (tegenwoordig Wesselsstraat) 30 te Amsterdam. * **Prijs:** De genoemde eenheidsprijs van f 30,- per 100 kg is doorgehaald, wat suggereert dat er over de definitieve prijs nog correspondentie heeft plaatsgevonden of dat deze is aangepast bij facturatie.

Handgeschreven ambtelijke rapportage / brief.

In deze rapportage doet een ambtenaar (Reijswart) verslag van een onderzoek naar het bestaan van de "firma Scholten". De aanleiding lijkt een verificatie te zijn of dit bedrijf daadwerkelijk actief is als karrenverhuurder aan de Jan Hanzenstraat in Amsterdam. De rapporteur heeft eerst contact gezocht met een de heer Gundelach om te informeren naar een eventuele link tussen de firma Scholten en de firma Holty. Vervolgens is er gesproken met de echtgenote van de heer Holty (eigenaar van een lederwarenzaak aan de J.P. Heijestraat 85). Mevrouw Holty verklaart dat zij noch haar man de firma Scholten kennen en dat zij hun bedrijf altijd volledig zelfstandig hebben gerund. De conclusie van het onderzoek is negatief: de firma Scholten is onbekend als karrenverhuurder op het opgegeven adres aan de Jan Hanzenstraat. Het document is drie dagen later (17 februari 1939) voor gezien getekend, waarschijnlijk door een leidinggevende bij de Dienst van het Marktwezen.

Handgeschreven brief (verzoek/kennisgeving).

* **Inhoud:** De afzender, C.H. Konings, meldt zich af voor zijn staanplaats op de markt (vermoedelijk de Albert Cuypmarkt) vanwege de naweeën van de griep. Hij voegt een doktersattest toe als bewijs. Tevens vraagt hij de marktmeester om de stallenverhuurder (meneer Been) te informeren, omdat hij diens adres niet heeft. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in formeel, beleefd Nederlands dat gebruikelijk was in de vooroorlogse periode ("WelEd. Heer", "uwe welwillendheid", "verblijf ik"). * **Handschrift:** Een verzorgd en goed leesbaar cursief handschrift, kenmerkend voor het onderwijs uit die tijd.

Officiële waarschuwingsbrief / Dienstbrief.

* **Inhoud:** Het document is een formele waarschuwing aan een marktkramer (de heer K. Roemer). Hij heeft op 19 augustus 1939 de marktregels overtreden door zich door meer dan één persoon te laten helpen zonder de vereiste officiële toestemming. * **Toon:** De toon is strikt zakelijk en autoritair ("Ik waarschuw U hierbij"), typerend voor de ambtelijke communicatie uit die periode. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de toen geldende spelling en archaïsche termen zoals "jl." (jongstleden), "assisteeren" (met de oude spelling van de uitgang) en "dezerzijds". * **Administratieve details:** De toevoeging "Wijk 25" bij het adres duidt op de indeling van Amsterdam in administratieve wijken voor de postbezorging of gemeentelijke administratie in die tijd.

Administratief register / Lijst van standplaatshouders met vervangingsgegevens.

Het document is een gedetailleerde inventarisatie van de dagelijkse praktijk van straathandelaren in Amsterdam. Opvallende punten: * **Vervangingsregeling:** Er is een strikt beleid voor vervanging op de standplaats. De vergunningen zijn tijdsgebonden (bijv. 10-14 uur). * **Redenen voor afwezigheid:** De primaire reden voor vervanging is het bezoek aan de "veiling" voor de inkoop van nieuwe handelswaar. Daarnaast spelen gezondheidsredenen (invaliditeit, aderverkalking) en huishoudelijke taken/maaltijden een grote rol. * **Familiebedrijf:** Vervanging vindt bijna uitsluitend plaats door echtgenoten, zonen, dochters of broers. * **Combinatie handel:** Veel handelaren hebben naast hun standplaats ook een winkel aan huis of doen ander werk (tuinonderhoud, grafwerk).

Dienstbrief / Kennisgeving van sanctie.

* **Inhoud:** Het document is een officiële berisping en sanctie aan het adres van de heer P. Roemer. De aanleiding is een overtreding van de marktregels: het illegaal storten van afval op "pier A" van de Centrale Markt op de ochtend van 22 maart 1940. * **Sanctie:** Als straf krijgt de ontvanger een toegangsverbod voor de duur van één dag, vastgesteld op woensdag 27 maart 1940. * **Administratieve sporen:** De handgeschreven aantekeningen duiden op de interne verwerking. "Ka. + boekhouder" suggereert dat de Kanselarij (of Administratie) en de boekhouder op de hoogte zijn gesteld, mogelijk omdat een marktverbod ook financiële consequenties had (zoals standplaatsgeld of boetes). De aantekening "Verzonden 22/3-'40" bevestigt dat de brief op de dag van het incident direct is afgehandeld.

Officiële disciplinaire mededeling / Brief.

* **Inhoud:** De brief is een officiële berisping en sanctie aan het adres van de heer P. Roemer. Hem wordt de toegang tot de Centrale Markt in Amsterdam ontzegd voor de duur van één dag (woensdag 27 maart 1940). * **Aanleiding:** De sanctie is opgelegd omdat de geadresseerde die ochtend afval heeft gestort op een niet-toegestane plek (pier A) van het marktterrein. * **Administratieve sporen:** De handgeschreven notitie bovenin ("lev. + toegangskaart aan Th. Broerse") suggereert dat de toegangspas van de heer Roemer is ingevorderd of overhandigd aan een ander personeelslid of controleur voor administratieve afhandeling. De afkorting "DV." en de notitie "extra" wijzen op een specifieke interne routering binnen de marktadministratie. * **Toon:** De taal is formeel, dwingend en direct, passend bij een ambtelijke handhavingsmaatregel.

Briefkaart (postkaart).

Dit document is een administratief verzendstuk uit de vroege periode van de Duitse bezetting in Nederland. De kaart is gericht aan de Directeur van het Marktwezen, de gemeentelijke instantie die verantwoordelijk was voor het beheer van de Amsterdamse markten en handelsvergunningen. * **Administratieve verwerking:** Het opvallende paarse stempel ("Nº 26/74/IM. 1940") geeft aan dat het document officieel is ingeboekt bij de ontvangende instantie. De letters "IM" staan waarschijnlijk voor 'Ingekomen Mail' of 'Ingekomen Mededeling'. * **Postzegels:** De gebruikte zegels zijn de zogeheten 'Vrede-zegels' (ontwerp Jan van Krimpen) die kort voor de oorlog verschenen. De 'V' met de duif was bedoeld als symbool voor vrede, maar werd later door de bezetter geclaimd als 'V voor Victoria'. * **Locatie:** De afzender woonde in de J.P. Heijestraat in Amsterdam-West, een buurt die nauw verbonden is met de nabijgelegen Ten Katemarkt, wat de correspondentie met het Marktwezen verklaart.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

De brief is een formeel verzoek van een marktkoopvrouw aan de overheid. De schrijfster, de weduwe Roemer-Finneging, verzoekt om toestemming voor haar schoondochter om haar te assisteren bij haar werkzaamheden op de markt. **Belangrijke elementen:** * **Locatie:** De standplaats bevindt zich op de hoek van de Ten Katestraat en de Kinkerstraat. Dit is de locatie van de bekende Ten Katemarkt in Amsterdam Oud-West. * **Motivatie:** De afzendster voert haar gevorderde leeftijd aan als reden; het is voor haar te zwaar geworden om de hele dag alleen de kraam te bemannen. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is zeer formeel en typerend voor officiële correspondentie uit de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. "Deze is dienende u te verzoeken"). * **Status:** De afzendster ondertekent als weduwe, wat in die tijd vaak betekende dat zij de vergunning van haar overleden echtgenoot had voortgezet om in haar levensonderhoud te voorzien.

Getypte lijst met namen en adressen, voorzien van handgeschreven correcties.

* **Structuur:** Het document is een formele lijst van functionarissen en vertegenwoordigers van diverse belangenorganisaties binnen de sector aardappelen, groente en fruit in de regio Amsterdam. * **Organisaties:** Er is een breed scala aan organisaties vertegenwoordigd: van katholieke tuinbouwbonden (St. Bonifacius) tot specifieke gilden, exportverenigingen, veilingen en bonden voor straatverkopers (venters). * **Geografie:** De adressen beslaan heel Amsterdam (West, Centrum, Zuid, Oost) en omliggende gebieden zoals Sloten, Sloterdijk en Amstelveen. Opvallend is dat de voorzitter, J. Bekius, in Leeuwarden woonachtig is. * **Handgeschreven wijzigingen:** De naam van de plaatsvervangend voorzitster is handmatig gecorrigeerd naar "A. Knoppers-Valkenier", wat duidt op een mutatie kort na het opstellen van de lijst.

Formulier voor kaartcontrole op de Centrale Markt.

* **Incident:** Op de ochtend van 12 juni 1940, om 8:30 uur, werd de heer A. Roemer gesnapt bij het illegaal storten van afval (een kist bloemkoolbladeren) op pier A van de Centrale Markt. * **Maatregel:** Zijn marktkaart (P.L.F.) werd ingehouden en hij kreeg een schorsing van drie dagen opgelegd, direct ingaand vanaf de dag van de overtreding (12 t/m 14 juni 1940). * **Administratie:** De kaart toont een strikte hiërarchie; de sanctie is "gezien" en geaccordeerd door meerdere functionarissen, waaronder de controleur. De rode aantekening '77/19/2' verwijst vermoedelijk naar de vervolgregistratie van de strafmaat.

Doorslag van een officiële brief (kennisgeving van ontzegging van toegang).

* **Inhoud:** Het betreft een disciplinaire maatregel tegen de heer A. Roemer. Omdat hij groenteafval (één kist) heeft gestort op het terrein van de Centrale Markt, wordt hem de toegang tot deze markt voor drie dagen ontzegd. * **Stijl:** De toon is zakelijk, formeel en direct ("ontneem ik U het recht"). * **Administratieve sporen:** De aantekening "Verzonden 13/6" duidt op de administratieve verwerking van de correspondentie; de brief werd een dag na datering verstuurd. De code "HG" in het kenmerk staat mogelijk voor een specifieke gemeentelijke dienst, zoals de Handels- en Gezondheidsdienst.

Doorslag van een getypte brief (officiële mededeling/sanctie).

* **Inhoud:** De brief is een formele kennisgeving van een toegangsontzegging tot de Centrale Markt in Amsterdam. * **Aanleiding:** De heer Roemer heeft een kist met groenteafval gedumpt op het marktterrein, wat in strijd was met de geldende marktreglementen. * **Sanctie:** Een schorsing van drie dagen (maandag 17 t/m woensdag 19 juni 1940). * **Toon:** De toon is kort, zakelijk en dwingend, typerend voor ambtelijke correspondentie uit die tijd. De snelle afhandeling (besluit op de dag van de overtreding) duidt op een streng handhavingsbeleid.

Getypte namenlijst (mogelijk een uittreksel uit een bevolkingsregister of politiedossier).

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam, beginnend bij de 'S' (Swaab) en eindigend bij de 'V' (Vlaanderen). * **Kolommen:** Er zijn vier kolommen: een kaartnummer (No. L.krt.), de volledige naam, de geboortedatum en het adres in Amsterdam. * **Typografie:** Het document is getypt met een mechanische typemachine. Er zijn enkele correcties zichtbaar (bijv. bij 'Theuns' en 'Verplakke') waarbij letters over elkaar heen zijn getypt. * **Adressen:** De adressen bevatten vaak toevoegingen voor de verdieping, zoals 'I', 'II', 'III', 'hs' (huis) of 'bov.' (boven).

Getypte namenlijst (waarschijnlijk een uittreksel uit een kaartsysteem of register).

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, variërend van "Bosboom" tot "Bronkhorst". * **Typografie:** Getypt met een mechanische typemachine. Er zijn enkele correcties zichtbaar (zoals de doorhaling van regel 2048, Breedschneider F.J.). * **Afkortingen in adressen:** * *Hs.* staat voor "huis" (begane grond). * *I, II, III* duiden de verdieping aan. * *Bel.* staat voor "bel-etage". * *Nw.* staat voor "Nieuwe". * *Pl.* staat voor "Plantage". * **Geografie:** De adressen beslaan diverse wijken in Amsterdam, waaronder de Transvaalbuurt (Krugerplein, Kraaijpanstraat), Oud-West (Bilderdijkkade), de Jordaan (Elandsgracht) en de Joodse buurt (Waterlooplein, Rapenburgerstraat).

Handgeschreven brief / Verzoekschrift.

* **Doel van de brief:** De schrijver, J.H. Vrancken, verzoekt om een toegangskaart voor "de veiling". Hij wil als zelfstandig transporteur aardappelen gaan leveren aan groentewinkels ("aardappelen rijden"). * **Persoonlijke omstandigheden:** Vrancken voert aan dat hij gehuwd is en werkloos is geraakt als gevolg van zijn dienstplicht. Dit duidt erop dat hij waarschijnlijk gemobiliseerd was tijdens de Duitse inval in 1940 en na de demobilisatie geen aansluiting meer vond op de arbeidsmarkt. * **Financiële nood:** De schrijver benadrukt dat hij geen recht heeft op "steun" (sociale uitkering) of andere inkomsten, wat de urgentie van zijn verzoek onderstreept. Hij ziet het handelen in of vervoeren van aardappelen als een manier om in zijn eigen levensonderhoud te voorzien. * **Schrijfstijl:** De brief is formeel en beleefd, gebruikmakend van de derde persoon ("Ondergetekende") zoals destijds gebruikelijk in verzoekschriften aan autoriteiten.

Getypte administratieve lijst (waarschijnlijk een registerblad).

Dit document is een administratieve lijst van personen, alfabetisch geordend op achternaam. * **Structuur:** De lijst is strak georganiseerd in vier kolommen. De kolom "No. Lkrt." (waarschijnlijk 'Lidkaart') suggereert dat dit een ledenlijst of een registratie van een specifieke organisatie is. * **Gegevens:** De geboortedata variëren van halverwege de 19e eeuw (1860) tot begin 20e eeuw (1918). * **Doorstrepingen:** Verschillende namen zijn met typemachine-kruisen (X) doorgehaald. In een archiefcontext duidt dit vaak op mutaties: personen die zijn overleden, verhuisd, of in de context van de Tweede Wereldoorlog, zijn weggevoerd of "afgevoerd" uit de administratie. * **Geografie:** De adressen zijn typisch Amsterdams, met een sterke concentratie in de Rivierenbuurt (Maasstraat, Uiterwaardenstraat), De Pijp (Albert Cuypstraat, Ferdinand Bolstraat) en Amsterdam-Oost (Tugelaweg, Transvaalbuurt).

Document

* **Administratieve Opmaak:** Het document is een gestandaardiseerde lijst, opgesteld met een typemachine. Er is gebruik gemaakt van kolommen voor registratienummer (L.krt.), naam, geboortedatum en adres. * **Correcties:** Opvallend zijn de handmatige doorhalingen (bijv. bij Schaik en Schenk), wat duidt op een mutatie in de administratie (bijv. overlijden, verhuizing of deportatie). Er zijn ook enkele typefouten verbeterd met vloeistof of overgetypt. * **Inhoud:** De lijst bevat een diversiteit aan Amsterdamse adressen, met een concentratie in de Transvaalbuurt (Transvaalkade, Retiefstraat, Laing's Nekstraat) en de Jodenbuurt (Jodenbreestraat), gebieden waar tijdens de bezetting veel Joodse Amsterdammers woonden. * **Naamgeving:** De namen zijn overwegend Nederlands-Joods (Sajet, Salomons, Sarlui, Schellevis).

Getypte namenlijst (indexkaart of registerblad).

Dit document is een alfabetisch gesorteerde lijst van personen, gebaseerd op hun achternaam (beginnend bij 'Swart' en eindigend bij 'Tolhuysen'). De lijst is technisch vervaardigd met een schrijfmachine, wat suggereert dat het een administratief kopie of een uittreksel is uit een groter kaartsysteem of register. De kolom "No. Lkrt." wijst waarschijnlijk op een uniek identificatienummer binnen een organisatie, zoals een lidkaartnummer van een vereniging, vakbond of politieke partij. De vermelding van geboortedata en gedetailleerde adressen in Amsterdam (inclusief verdiepingsnummers en aanduidingen als 'Hs' voor huis) duidt op een nauwkeurige leden- of cliëntenadministratie. Er zijn opvallende doorstrepingen bij de nummers 2728 (Tabak D.) en 2273 (Tertaas J.), wat kan betekenen dat deze personen zijn afgemeld, verhuisd of overleden ten tijde van de bijwerking van de lijst. Sommige letters zijn later handmatig gecorrigeerd of verduidelijkt, wat gebruikelijk is bij papieren administraties.

Ambtsverslag/Rapport van de Dienst van het Marktwezen Amsterdam.

Dit rapport beschrijft een onderzoek naar een vermeende overtreding van de marktvoorschriften in Amsterdam tijdens de bezettingsjaren. Een groenteboer, Tibbertsma (J.P. Heijestraat 156), heeft zijn collega en buurman Roemer (nr. 147) aangegeven omdat deze zijn waren niet op de Amsterdamse Centrale Markt koopt, maar direct bij de veiling in Aalsmeer. Roemer geeft tijdens de ondervraging ruiterlijk toe dat hij in Aalsmeer inkoopt en stelt dat hij dit al jaren doet. Hij voert als verweer aan dat de veiling in Aalsmeer gewoon toegankelijk is voor kleinhandelaren en dat hij niet op de hoogte is van een verbod om buiten de Centrale Markt van Amsterdam om te handelen. Hij wijst er tevens op dat vele andere handelaren hetzelfde doen. De handgeschreven notitie onderaan suggereert dat de zaak is besproken met een leidinggevende (Dijkstra) en dat bevestigd is dat er inderdaad op grote schaal direct in Aalsmeer wordt ingekocht door handelaren.

Officiële waarschuwingsbrief / doorslag van een verzonden bericht.

* **Inhoud:** De brief is een formele waarschuwing aan een handelaar (P. Roemer Jr.). Hem wordt verweten dat hij goederen inkoopt buiten de officieel aangewezen handelaren op de Centrale Markt om. Dit wordt aangemerkt als een overtreding van het marktreglement. * **Toon:** De toon is dwingend en bureaucratisch. Er wordt direct gedreigd met een sanctie: het ontzeggen van de toegang tot de markt, wat voor een handelaar in die tijd feitelijk een beroepsverbod zou betekenen. * **Taalgebruik:** Opvallend is het consequente gebruik van de 'y' in plaats van de 'ij' (My, by, nadrukkelyk, handelwyze), wat in die periode vaker voorkwam in administratieve en ambtelijke teksten.

Brief (doorslag/doorschrijfexemplaar).

* **Inhoud:** De brief is een officiële waarschuwing aan de heer P. Roemer Jr. De directie van de Centrale Markt heeft geconstateerd dat de ontvanger goederen inkoopt bij handelaren die niet op het terrein van de markt gevestigd zijn. Dit wordt aangemerkt als een overtreding van artikel 5 van het marktreglement. * **Sanctie:** De ontvanger wordt expliciet gewaarschuwd dat bij voortduring van deze praktijken de toegang tot de Centrale Markt zal worden ontzegd. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is formeel en gebiedend, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die tijd. Opvallend is het gebruik van de letter 'y' waar men tegenwoordig 'ij' gebruikt (*My, by, nadrukkelyk, dergelyke, handelwyze*), wat destijds gebruikelijk was op schrijfmachines. * **Administratieve sporen:** De code "37/68/2 M" en de wijkvermelding "Wyk 25" duiden op een strak georganiseerde administratie en controle op de handel in Amsterdam tijdens de bezettingsjaren.

Getypte namenlijst met adressen (mogelijk een uittreksel uit een kaartsysteem of register).

* **Structuur:** Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk bedoeld voor postbezorging, ledenadministratie of sociale controle. De lijst bevat zowel particulieren als bedrijven (Fa., N.V., Gebr.). * **Inhoud:** Opvallend is het gebruik van bijnamen of roepnamen tussen haakjes ("Co Flap", "Tante Koos", "Mijndert", "Vader Manus"). Dit suggereert een informeel of nauw betrokken administratief systeem, zoals dat van een buurtvereniging, een vakbond, of een verzetsgroep. * **Handgeschreven annotaties:** De opmerking "x staan op lijst" en de toegevoegde namen/correcties wijzen erop dat dit een werkdocument was dat actief werd gecontroleerd tegenover een andere bron. * **Geografie:** De adressen beslaan heel Amsterdam, van de Jordaan (Bloemstraat, Lindengracht) tot Oud-Zuid (Ruysdaelstraat) en de Transvaalbuurt (Reitzstraat).

Handgeschreven memo of ambtelijke dossiernotitie op gelinieerd papier.

Het document is een verslag van een telefonische mededeling van de heer Mooyes betreffende de verkoop van zijn bedrijfsinventaris. Mooyes, eigenaar van een vishandel aan de Jacob Obrechtstraat 12, verklaart dat hij zijn "vischinrichting" (bestaande uit grote visbakken of -banken en kleinere kisten) heeft verkocht aan Jacob Heijermans, woonachtig aan de Willem van Heutszstraat 15. De goederen zijn overgebracht naar de Jan Pieter Heijestraat, die door de schrijver expliciet wordt aangeduid als een "volksbuurt". De rode inkt in de marge voegt een kritische noot toe: de verkoop zou "beneden de prijs" hebben plaatsgevonden omdat de verkoper een overschot aan goederen had. De afkorting "Insp. B.H." onderaan suggereert dat dit document onderdeel was van een inspectiedossier, mogelijk gerelateerd aan de prijsbeheersing of de distributiecontroles tijdens de bezettingsjaren.

Politierapport / Inspectieverslag.

Dit document is een verslag van een opsporingsambtenaar (B. Knegt) die in opdracht van een zekere heer Visscher controles heeft uitgevoerd bij diverse viswinkels in Amsterdam die onder de naam "Volendammer" handelden. De kern van het onderzoek was de illegale handel in garnalen. In de oorlogsjaren mocht vis en schaal- en schelpdier alleen verhandeld worden via de officiële kanalen, in dit geval de Gemeentelijke Vischafslag. Handel "buiten verdeling" (buiten de officiële rantsoenering en distributie om) werd beschouwd als economisch delict of zwarte handel. Bij de meeste winkels werden geen garnalen aangetroffen. Echter, bij de winkel van Anthonisse aan de Van Woustraat 227 werd 6,5 kilogram ongepelde garnalen gevonden die niet via de afslag waren verkregen. Deze partij is direct in beslag genomen en (ironisch genoeg) weer terugverkocht aan de officiële Gemeentelijke Vischafslag om alsnog in het legale circuit terecht te komen. De controleur kondigt aan dat er een Proces-Verbaal (P.V.) zal volgen.

Handgeschreven administratieve lijst (mogelijk een ledenlijst, debiteurenlijst of distributielijst).

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (sectie K t/m W). De kolommen bevatten achtereenvolgens: Naam, een viercijferig identificatienummer, een bedrag of factor (vaak met breuken zoals ½ en ¼, wat wijst op bedragen in guldens of een specifieke distributie-eenheid), en het woonadres. * **Mutaties:** Het document vertoont actieve administratieve bijwerkingen. Namen die met rode inkt zijn doorgestreept, wijzen op personen die zijn afgemeld, verhuisd of overleden. De vinkjes ([v]) duiden op een controleproces. * **Topografie:** Alle genoemde adressen bevinden zich in Amsterdam, verspreid over de stad (o.a. Noord, Centrum, West, Zuid en de Pijp).

Zakelijke correspondentie (brief).

* **Inhoud:** De brief betreft een formele klacht van de Nederlandsche Middenstandsbank (NMB) aan de directie van de Centrale Markt. De directeur van het bijkantoor, de heer Gillissen, werd de toegang geweigerd door een portier, ondanks legitieme zakelijke redenen en het tonen van zijn persoonsbewijs. De bank benadrukt haar nauwe banden met grote marktpartijen zoals Vebena om de noodzaak van vrije toegang te onderstrepen. * **Toon:** De toon is beleefd doch beslist ("stroeve houding", "wel zeer verwonderde"). Het is een typisch voorbeeld van zakelijke frictie binnen de bureaucratie van die tijd. * **Administratieve verwerking:** De paarse stempels duiden op de inkomende postregistratie van de gemeente Amsterdam (Marktwezen). De handgeschreven rode notities onderaan laten de afhandeling zien: een zekere heer Van Beuren heeft op 19 augustus 1944 (ruim twee weken later) contact gehad met Gillissen om de zaak op te lossen. * **Personeel:** Genoemde namen zijn de heer Gillissen (NMB), de heren Sixma en Sieburg (Marktwezen) en de heer Van Beuren (waarschijnlijk de 'bedrijfchef' van de markt die de klacht afhandelde).

Zakelijke brief / doorslag van een uitgaand schrijven.

* **Taal en spelling:** Het document is opgesteld in de toen gangbare formele spelling (bijv. "Den Heer", "Nederlandsche", "jl."). Er zit een opvallende typefout in het woord "Dire cteur" (spatie) en "bedrijhschef" (waar waarschijnlijk "bedrijfschef" bedoeld werd). * **Inhoud:** De brief is een reactie op een verzoek van de directeur van de Nederlandsche Middenstandsbank (NMB) van bijna een maand eerder. Hem wordt verzocht zich persoonlijk te melden bij een specifieke ambtenaar (de heer Steenbeek) in de Centrale Markthal om een toegangsbewijs op te halen. * **Administratieve kenmerken:** De codes "vB/SV" linksboven zijn waarschijnlijk de initialen van de opsteller en de typist(e). De handgeschreven notitie "Verzonden 30/8" bevestigt de daadwerkelijke verzenddatum.

Handgeschreven inspectierapporten en controlelijsten.

Het document bestaat uit twee afzonderlijke vellen papier die de administratie van twee prijscontroleurs (Lak en Bekkering) tonen. In een periode van extreme schaarste hielden zij toezicht op de handel in levensmiddelen in Amsterdam-West. De meeste gecontroleerde locaties zijn "accoord" bevonden, wat betekent dat de handelaren zich aan de vastgestelde prijzen en distributieregels hielden. Opmerkelijk is de vermelding van Johannes Godri, een hulphandwerker en lid van de Luchtbeschermingsdienst (L.B.D.). Hij wordt specifiek genoemd omdat hij bosjes wortelen voor 40 cent verkocht, wat door de controleurs als een "normale prijs" werd beschouwd. Dit suggereert dat er streng werd toegezien op woekerprijzen (zwarte handel). De tweede lijst noemt een grote partij van circa 2000 kg wortelen bij een zekere C. de Graaf, wat duidt op controle bij een groothandelaar of een grote marktkoopman.

Handgeschreven aantekeningen en een controlelijst op twee afzonderlijke vellen papier (een over de ander geplaatst).

Het document betreft een administratieve controlelijst van winkeliers in Amsterdam gedurende een specifieke week in oktober 1944. * **Structuur:** Het bovenliggende document fungeert als een persoonlijke agenda of dagschema voor een controleur, met vermelding van kantoordagen, verlof en specifieke winkelbezoeken. Het onderliggende document is een formele verzamellijst met resultaten. * **Terminologie:** Het woord "accord" of "accoord" geeft aan dat de administratie of voorraad van de betreffende winkelier is goedgekeurd na controle. De afkorting "contr's" staat waarschijnlijk voor "controleurs". * **Goederen:** Er is een specifieke vermelding van grote hoeveelheden voedsel: "pruimen" en "+ 2000 KG wortelen" bij een persoon genaamd C. de Graaf aan de Amstel. Dit duidt op distributie- of vorderingsactiviteiten. * **Handtekening:** De lijst is ondertekend door J.J.M. Bekker. De letters "C.G.L.A.R." onderaan kunnen duiden op een specifieke instantie, mogelijk gelieerd aan de distributie of voedselvoorziening in oorlogstijd. ---

Dienstrapport (proces-verbaal van bevindingen).

Dit rapport beschrijft een handhavingsactie van het Amsterdamse Marktwezen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de overtreding is "woeker": het aanbieden van schaarse levensmiddelen tegen excessief hoge prijzen. Sjoukje Helena Schuurman werd betrapt terwijl zij appels verkocht voor **25 gulden per kilogram**. Om dit in perspectief te plaatsen: een gemiddeld weekloon voor een arbeider in 1944 lag rond de 30 tot 40 gulden. Zij vroeg dus bijna een weekloon voor één kilo appels. De sanctie die de controleurs ter plekke oplegden, was de zogenaamde "dwangverkoop": de partij van 40 kilo appels moest direct aan de omstanders worden verkocht tegen de officieel vastgestelde prijs (die vele malen lager lag). Dit was een gebruikelijke methode om zwarte handel direct in de kiem te smoren en de goederen alsnog bij het publiek terecht te laten komen.

Getypte brief / officiële correspondentie.

In deze brief verzoeken vier individuen de gemeente Amsterdam om een uitbetaling van in totaal 4.000 gulden. Dit bedrag moet gelijkelijk verdeeld worden (1.000 gulden per persoon) en overgemaakt worden naar hun rekeningen bij de Nederlandsche Middenstandsbank (NMB), bijkantoor J.P. Heijestraat. De betaling is gerelateerd aan een eerdere beschikking van de burgemeester betreffende de "opslag wintergroente". Het feit dat er overleg is geweest met de "Directeur van het Marktwezen" suggereert dat de afzenders betrokken waren bij de handel in of opslag van levensmiddelen. De adressen van de afzenders bevinden zich allen in Amsterdam-West.

Handgeschreven concept of kladnotitie (pagina 2).

Dit document betreft een ambtelijke notitie of een conceptbrief aangaande een klacht over stankoverlast en mogelijk brandgevaar ("hinder") veroorzaakt door het koken van mosselen op een markt. Een zekere Mulder is de veroorzaker van de overlast. De tekst stelt vast dat het koken met "vuurpotten" hinderlijk is. Als oplossing is Mulder verboden om nog langer op de markt zelf mosselen te koken. In plaats daarvan is hem een specifieke plek aangewezen bij een loods in de buurt van de Ten Katestraat, gelegen tussen de Jan Pieter Heijestraat (in het manuscript lijkend op Hansenstr.) en de Bellamystraat. De kantlijnnotitie "gebleken juist te zijn" suggereert dat een eerdere aanname over de overlast na onderzoek is bevestigd.

# TRANSCRIPTIE *(Pagina 1 - Links)* 1. Arie den Heijer geb. 26 Juni 1896 te Rijnsburg beroep Groentehandelaar wonende te Oestgeest Valkenburgerweg No 8. Bovengenoemde, vader van den verdachte Adrianus den Heijer verklaarde mij dat hem bekend was dat zijn zoon deze handeling bedreef. Hij verklaarde dat hij zelf niet van huis ging omdat hij een zieke vrouw had en omdat de prijzen zoo laag waren, ...

# TRANSCRIPTIE **Rapport.** A. den Heijer. Adr. zn., groentenhandel en commissionnair, wonende te Oegstgees t verzoekt in zijn schrijven aan den Directeur van het Marktwezen d.d. 16/12 1942 (No. 37/157/1 M.1942 17/12) op de Centrale Markt een pakhuis te mogen huren. Ter nadere inlichting diene dat deze den Heijer door de Ned. gr. en fr. Cen- trale in het bezit is gesteld van een erkenning als ex...

# TRANSCRIPTIE $N^o$ 46A/321/73 M. 1042 $\frac{31}{D}$ 965 Amsterdam, 20 Aug 1942. Rapport betr. C. Mooyer Jr. J. P. Heijestraat 112. Hedenmorgen bezocht ik om 11 uur bovengenoemden winkel, welke gesloten bleek. Geinformeerd bij den daarnaast wonenden sigarenwinkelier, waarbij bleek, dat in winkel van Mooyer nog niemand geweest was. Te 14 uur nogmaal gecontroleerd, winkel nog gesloten. Wederom ...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Medische verklaring / doktersattest. * **Afzender:** Dr. S. Meijer, arts (Sarphatistraat 109, Amsterdam). * **Datum:** 20 juli 1940. * **Patiënt:** Mevr. Heen-v. Lang, Nieuwe Kerkstraat 80-II. * **Fysieke kenmerken:** Gedrukte briefkaart van de dokterspraktijk met handgeschreven invulling in inkt.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Visitekaartje. * **Persoon/Instelling:** J. E. Meijer. * **Beroep/Functie:** Makeladij en Expert, Beëedigd Controleur - Weger en Meter. * **Adres:** Chasséstraat 11, Amsterdam-W. * **Datering:** Vermoedelijk midden 20e eeuw (gebaseerd op het vijfcijferige telefoonnummer). * **Kenmerken:** Bedrukt karton met handgeschreven annotaties in de marges.