Getypte brief op officieel briefpapier. 14 november 1941. De waarnemend Directeur van het Marktwezen te Amsterdam. KOOPLIEDEN- EN MARKTKRAMERSBOND
„MERCURIUS”

SECRETARIAAT:
BEURS VOOR DE DIAMANTHANDEL
WEESPERPLEIN 4, KAMER 12 a, TEL. 50081
AMSTERDAM-CENTRUM - POSTGIRO 254334

OPGERICHT
23 DEC. 1898
GOEDGEKEURD
BIJ VERSCHILL.
KONINKLIJKE
BESLUITEN

AANGESLOTEN BIJ DE NED. BOND VAN MARKTKOOPLIEDENVER.

AMSTERDAM, 14 November 1941

No 20/42/1 M. 1941 15/11 [gestempeld en handgeschreven]

Aan Den wn. Directeur van het
Marktwezen te Amsterdam.

Weledele Heer,

In verband met de Verordening van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse Gebied, betreffende de deelneming van Joden aan verenigingen en stichtingen zonder economisch doel heeft zich een reorganisatie en cencentratie van de hier ter stede bestaande bonden van markt-en straatkooplieden voltrokken.

De markt-en straatkoopliedenvereniging V.Z.O.D. zal, behoudens nadere toestemming der ledenvergadering, zich ontbinden en ondergebracht worden bij de Kooplieden-en Marktkramersbond, „Mercurius”.

De Ned. Standwerkersbond zal in combinatie en onder leiding van het bestuur van, „Mercurius" werkzaam zijn.

Met de algemene leiding der 3 genoemde organisaties is belast, de heer H. Zoutendijk, voorz. van de Nederl. Bond van Marktkoopliedenverenigingen.

Het secretariaat blijft gevestigd: Weesperplein 4 te Amsterdam.

Tot waarnemend secretaris is benoemd de heer A. Bakker.

Met de meeste hoogachting,

[Handtekening: H. Zoutendijk] voorz.
[Handtekening: A. Bakker] secr.

[Rechtsonder handgeschreven getal: 20] Deze brief is een formeel bericht van de Amsterdamse koopliedenbond "Mercurius" aan de gemeentelijke instantie die toezicht hield op de markten (het Marktwezen). De kern van de brief is de aankondiging van een gedwongen reorganisatie waarbij drie verschillende bonden (Mercurius, V.Z.O.D. en de Ned. Standwerkersbond) worden samengevoegd onder de centrale leiding van H. Zoutendijk.

De tekst bevat een opvallende typefout ("cencentratie" in plaats van concentratie). De toon is zakelijk en bureaucratisch, wat de ingrijpende aard van de boodschap verhult achter administratieve taal. De locatie van het secretariaat (Beurs voor de Diamanthandel aan het Weesperplein) is saillant, aangezien dit gebouw zich in het hart van de toenmalige Joodse buurt bevond. De brief dateert van november 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De expliciete aanleiding voor deze reorganisatie is de "Verordening van den Rijkscommissaris... betreffende de deelneming van Joden aan verenigingen". Dit verwijst naar de anti-Joodse maatregelen (met name Verordening 145/1941) die door het nazi-bewind werden ingevoerd om Joden uit het maatschappelijk en economisch leven te weren.

In deze periode dwong de bezetter vele verenigingen en bonden tot "Gleichschaltung" (gelijkschakeling) of ontbinding. Door bonden te concentreren, kon de bezetter makkelijker controle uitoefenen en toezien op de uitsluiting van Joodse leden. Omdat veel Amsterdamse marktkooplieden van Joodse afkomst waren, had deze specifieke "reorganisatie" een enorme impact op de beroepsgroep en was het een direct instrument van de Holocaust in wording: het isoleren van de Joodse bevolking door hen hun middelen van bestaan en hun sociale structuren af te nemen. A. Bakker H. Zoutendijk Marktwezen