Officieel rapport / Proces-verbaal (Afschrift). R A P P O R T.          A F S C H R I F T.
=================          ===================
No. 77/39/1 M. 1943 $^{22}/_{7}$

Op Maandag 19 Juli 1943, omstreeks 11.00 uur v.m., werd ons ondergeteekenden Marktmeester C. Blom en Contrôleur J.H. de Grebber, door den Heer F. du Maine, lid van de combinatie van grossiers in aardappelen, medegedeeld, dat Jan van der Horst, geboren te Haarlemmermeer 5 September 1915, personeel in dienst bij bovengenoemde combinatie, wonende James Cookstraat 28 huis alhier, zich op datum voornoemd, omstreeks 9.00 uur v.m., zou hebben schuldig gemaakt aan diefstal van twee zakken aardappelen (70 K.G.), ten nadeele van den groentenwinkelier A.H. van Waard gevestigd Oude Brugsteeg 28 alhier. Bij onderzoek is ons het volgende gebleken.

In opdracht van de V.B.N.A. moest van der Horst op genoemden datum 70 zakken aardappelen bezorgen, waarvan er respectievelijk 16 bestemd waren voor Kroon, N.Z. Kolk 11 - 14 zakken voor Martina, N. Nieuwstraat en 40 zakken voor genoemden Van Waard. Het laatst heeft hij de 40 zakken bezorgd bij Van Waard. Althans dat moest hij doen. Uit zijn verklaring is gebleken dat hij daar maar 38 zakken heeft afgeleverd. De partij werd daar ontvangen door de vrouw van Van Waard die zelf niet met zekerheid wist of ze haar partij wel had ontvangen. Zoo werd althans door Van der Horst verklaard. Hierdoor zou het hem mogelijk gebleken zijn twee zakken aardappelen te weinig af te leveren. Deze heeft hij vrijwel direct daarna verkocht voor f 15.- aan de winkelier J.F. Sijmonsbergen die een groentezaak heeft in perceel Tuinstraat 165 alhier. Bij informatie werd ons dit door Sijmonsbergen bevestigd. Deze had de aardappelen reeds in zijn winkel in een zoogenaamde aardappelbak gestort. Sijmonsbergen verklaarde echter dat deze aardappelen voor een zuster van hem bestemd waren, welke zuster bij hem inwoont. Ten behoeve van een nader onderzoek hebben wij bij Sijmonsbergen de bedoelde partij aardappelen (ongeveer 70 K.G.) en van Van der Horst f 15.- (6 zilverbonnen van f 2,50) inbeslaggenomen en voorloopig gedeponeerd in het Kaartenkantoor van de Centrale Markt.

Zij nog opgemerkt, dat Van Waard van dit geval geen aangifte wenscht te doen. Waar het is kunnen blijken dat dit geval zich op de Centrale Markt heeft voorgedaan, geven wij U beleefd in overweging de verdere behandeling van dit geval in handen te stellen van de Politie van de betrokken Sectie. Toegangskaarten voor de Centrale Markt van Van der Horst an Sijmonsbergen hebben wij bij diyt rapport gevoegd.

                                         Amsterdam 22 Juli 1943

                                         Marktmeester, w.g. C. Blom
                                                     w.g.
Den Heer Bedrijfschef                       Contrôleur, J.H. de Grebber
van de Centrale Markt,
wnd.

    w.g. Sieburgh.

Voor eensluidend afschrift:
De Directeur van het Marktwezen,
wnd.
[handtekening Sieburgh]

(handgeschreven onderaan:)
Aan Sectie 1?

--- Dit rapport beschrijft een geval van interne diefstal en "zwarte handel" tijdens de Tweede Wereldoorlog. Jan van der Horst, een bezorger voor een aardappelgrossier, verduisterde twee zakken aardappelen (totaal 70 kg) tijdens zijn ronde door Amsterdam. Hij profiteerde van de onoplettendheid van de vrouw van een klant (Van Waard) om minder af te leveren dan op de bon stond.

De buit verkocht hij direct door aan een andere winkelier, Sijmonsbergen, voor 15 gulden (betaald in zilverbonnen). Hoewel de gedupeerde Van Waard geen aangifte wilde doen — wat vaker voorkwam in die tijd om bemoeienis van de bezetter of de politie te mijden — grepen de marktmeester en de controleur toch in omdat de fraude de Centrale Markt raakte. De aardappelen en het geld werden in beslag genomen en de toegangskaarten van beide betrokkenen tot de markt werden ingenomen, wat hun broodwinning direct in gevaar bracht.

--- * Voedselschaarste: In 1943 was Nederland bezet door nazi-Duitsland. Voedsel was schaars en strikt op de bon. Aardappelen waren een essentieel volksvoedsel.
* Centrale Markt: De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center) was de spil in de voedseldistributie. Toezicht op de goederenstroom was cruciaal om de zwarte markt tegen te gaan.
* Zilverbonnen: Het document noemt "6 zilverbonnen van f 2,50". Vanwege de schaarste aan metalen was kleingeld vervangen door papieren zilverbonnen, die fungeerden als wettig betaalmiddel.
* Controle: De V.B.N.A. (Vakgroep Detailhandel in Aardappelen, Groenten en Fruit) hield toezicht op de handel. De marktmeesters traden op als een soort opsporingsambtenaren om de geordende distributie te waarborgen.