Proces-verbaal / Rapport van de Centrale Markt Amsterdam. 29 september 1943. No. 77/63/1 M. 1943 ½

R A P P O R T

Heden morgen omstreeks 8.45 uur werd mij op de Centrale Markt door J.K. Meijer, die als personeel in dienst is bij zijn vader, kooper J.J. Meijer, wonende van der Hoopstraat alhier, medegedeeld, dat van de handkar van zijn vader, welke op den hoofdweg van de Centrale Markt ter hoogte van pakhuis Hal 25 geparkeerd stond, 13 ledige kisten, waaronder 10 tuinderskisten van de Ned:Veilling, verdwenen waren. Bij onderzoek is mij, rapporteur, gebleken, dat de 10 tuinderskisten van de Ned:veiling waren weggenomen door

N I C O L A A S L A N G E R E I S ,

overkruier, geboren te Nieuwer Amstel 24 Juli 1889, wonende van Beuningenstraat 159 alhier.
De handkar van Meijer was met toestemming van Meijer door een anderen kruier reeds voor markttijd op de bedoelde plaats neergezet. Daardoor is het Langereis mogelijk geweest voor markttijd de kisten van de kar weg tenemen en in te leveren bij de Amsterdamsche Fustcentrale, alwaar hij voor de ingeleverde tuinderskisten een bon ter waarde van f 20 heeft ontvangen. Dezen bon zou Langereis naar hij verklaarde aan een hem alleen van aanzien bekend persoon hebben verkocht voor f 14-. Waar het nummer van dezen bon niet met zekerheid bekend is en deze bij elke grossier kan worden ingeleverd is het uiteraard moeilijk na te gaan wie hem in zijn bezit kan hebben. Ik heb Langereis echter aangezegd dat hij moet trachten den man aan te wijzen aan wien hij den bon verkocht heeft.
Terwijl ik met het onderzoek in dit geval bezig was, werd mij door den kooper W. Jansen, wonende Binnen Vissertsraat 10 alhier, medegedeeld, dat van zijn handkar welke des morgens voor markttijd door Langereis in de Hal was gebracht, zeven kisten verdwenen waren. Jansen merkte hierbij nog op, dat hij Langereis, alvorens hem de kar mee te geven, het aantal kisten dat er zich op bevond had voorgeteld. Toen waren er op de kar 68 kisten, terwijl er zich nu nog maar 61 stuks op bevonden. Langereis hierover door mij gehoord verklaarde wel de kar van Jansen in de Hal te hebben gebracht, doch geen kisten daarvan te hebben weggenomen. Bij onderzoek is mij hiervan ook niets kunnen blijken. Hij verklaarde zich evenwel bereid de schade aan Jansen te vergoeden. Aan Meijer heeft Langereis F 20- en aan Jansen F 14- schade vergoeding betaald. Meijer en Jansen wilden van dit geval geen aangifte doen.
De toegangskaart voor de Centrale Markt van Langereis heb ik ingehouden en bij dit rapport gevoegd.

Amsterdam 29 September 1943
Controleur,

(handtekening)

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

(Handgeschreven aantekeningen onderaan:)
Stb
Langeris 63/2
w v m 63/3
14 dagn + ontzeggl Toeg. bewijs * De feiten: Nicolaas Langereis, een 54-jarige 'overkruier' (een losse arbeider die handkarren verplaatste), wordt ervan beschuldigd kisten te hebben gestolen van de handkarren van de kooplieden Meijer en Jansen. De kisten van Meijer leverde hij in bij de Fustcentrale voor een bon van 20 gulden, die hij vervolgens doorverkocht.
* Schikking: Hoewel Langereis de diefstal van de kisten van Jansen ontkent, betaalt hij beide partijen hun schade (respectievelijk 20 en 14 gulden). Hierdoor besluiten de slachtoffers geen formele aangifte te doen bij de politie.
* Sanctie: De controleur van de markt neemt direct administratieve maatregelen door de toegangskaart van Langereis in te nemen. De handgeschreven rode notitie onderaan vermeldt een sanctie van "14 dagn + ontzeggl Toeg. bewijs" (14 dagen schorsing plus ontzegging van het toegangsbewijs).
* Opvallend: In het document staan enkele typefouten, zoals "Ned:Veilling" (met dubbel L) en "Vissertsraat" in plaats van Vissersstraat. Dit document stamt uit september 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode heerste er grote schaarste. Fust (houten kisten voor groente en fruit) was een kostbaar goed waar statiegeld op zat. De diefstal van deze kisten was dan ook een lucratieve vorm van kleine criminaliteit.

De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam waren het logistieke hart van de voedselvoorziening in de stad. Het feit dat de betrokkenen onderling schikten om politie-ingrijpen te voorkomen, was niet ongebruikelijk; men hield de autoriteiten (zeker tijdens de bezetting) liever buiten de deur. Tegelijkertijd trad het marktbestuur streng op met eigen tuchtrecht (ontzegging van toegang) om de orde op het terrein te handhaven.