Officieel rapport van een controleur. 6 november 1943 (betreft gebeurtenis op 5 november 1943). No. 77/72/1 M. 1943

"R A P P O R T.

Op Vrijdag 5 November 1943, was ik ,controleur Boon, in opdracht van Den heer Steenbeek belast met toezicht op de aardappelen, die terhoogte van het koelhuis lagen opgeslagen. Omstreeks 4.45 uur n.m. zag ik, dat twee mij van aanzien bekende personen vanaf de hoop aardappelen welke terzijde van het koelhuis lagen, ieder een zakje mer aardappelen wegnamen en zich er mede verwijderden in de richting van het uitgangshek der Centrale Markt. Deze personen zijn door mij staande gehouden en gaven respectievelijk op te zijn genaamd:

    Daniel Alberd Mortel, geboren 4 Mei 1889 te Amsterdam

expediteur, wonende Van Beuningenplein 23/II te Amsterdam, en
Hendrik van der Vegt, geboren 25 November 1898 te
Amsterdam, expediteur, wonende Admiralengracht 174/III te Amsterdam
Zij verklaarden als volgt: "Wij zijn als overkruiers op het terrein der Centrale Markt werkzaam en verdienen ongeveer F 20 per week met vrachten naar huis brengen voor verschillende koopers. Aangezien ons weekloon klein is, hadden wij besloten om als het mogelijk was vanaf de hoop aardappelen welke terzijde van het koelhuis lagen opgeslagen ieder een zakje met aardappelen voor eigen gebruik weg te nemen. Wij hebben ons nooit eerder aan dit vergrijp schuldig gemaakt."
De twee zakjes met aardappelen ieder inhoudende ongeveer 10 Kg zijn door mij rapporteur inbeslag genomen. Hedenmorgen 6.11 1943 heb ik ze aan de V.B.N.A. terug gegeven.
Zij nog vermeld dat het gezin van Mortel uit zeven personen bestaat en het gezin van van der Vegt uit drie personen.
De toegangskaarten van Mortel en van der Vegt gaan bij dit Rapport

Den Heer Bedrijfschef Amsterdam 6 November 1943.
van de Centrale Markt. controleur,
(getekend: J.P.N. Boon)
J.P.N. Boon.

[Handgeschreven in rood potlood/inkt:]
Doet V.B.N.A. aangifte?
14 dagen + voorstel BM terug.
10-11-43 [Paraaf]

[Handgeschreven in grafietpotlood rechtsonder:]
Mortel - v d Vegt
77/72/3
Wissel van [onleesbaar]
7/72/1 Dit rapport biedt een inkijkje in de dagelijkse realiteit van de voedselvoorziening en armoede in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting in 1943. Twee 'overkruiers' (losse arbeiders die met een handkar goederen vervoerden voor kopers) worden betrapt op het stelen van een relatief kleine hoeveelheid aardappelen (10 kg per persoon).

De verklaring van de verdachten legt de nadruk op hun lage inkomen (20 gulden per week) en de noodzaak om hun gezinnen te voeden. Opvallend is dat de controleur expliciet de gezinsgrootte vermeldt (één gezin met zeven personen), wat duidt op een zekere mate van empathie of het vastleggen van verzachtende omstandigheden, ondanks de formele aard van het rapport. De inbeslagname van hun toegangskaarten was een zware maatregel, omdat dit hen feitelijk hun inkomen ontnam. De handgeschreven notitie onderaan suggereert een schorsing van 14 dagen. In november 1943 was Nederland ruim drie jaar bezet. De schaarste aan basisbehoeften zoals brandstof en voedsel nam hand over hand toe. De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was het zenuwcentrum van de Amsterdamse voedseldistributie en stond onder streng toezicht. De V.B.N.A. (Vereniging van Bemiddelaars in Aardappelen) was de instantie die verantwoordelijk was voor de handel en distributie van aardappelen, die in die tijd op de bon waren. Diefstal uit de centrale voorraden werd door de autoriteiten hoog opgenomen, maar voor de gewone burger was het vaak een wanhoopsdaad om de honger te bestrijden.