Ambtsverslag / Rapportage 4 juni 1943 (gearchiveerd op 10 juni 1943) [Rechtsboven:] 926.
[Linksboven, gestempeld en doorgestreept:] Inschrijven
[Linksboven, handgeschreven:] Dir.
[Midden, stempel:] No. 90/10/1 M. 1943 [handgeschreven:] 10/6

[Adressering:]
Den Heer Inspecteur
vh Marktwezen
alhier

[Tekst:]
Op Vrijdag 4 Juni ± 4.45 uur werd mij door den heer Duyvenhoven opgedragen de vischverkoop op het Stadionplein te regelen. Toen ik op het Stadionplein aankwam, was de vischkoopman J.A. v. Schaik met 40 kg zeelt ten verkoop aanwezig. Tevens nog 2 helpers, die momenteel geen handel hadden. Deze twee menschen vertelden mij dat, toen de visch aankwam, er nog geen rij was opgesteld, reden waarom zij mij verzochten in aanmerking te mogen komen ieder voor 1 kg visch.

Daar ik inderdaad hoorde, dat voor zij aankwamen nog geen gegadigden aanwezig waren, vond ik goed, dat ieder een kg visch kon nemen.

Ook de vischkoopman v. Schaik nam zijn toegestane portie er af, zijnde 2 kg. Toen de verkoop ten einde was, inspecteerde ik de vischkar en was er niets meer aanwezig dan genoemde 4 kilo zeelt. Van verschillende [in de kantlijn:] kanten hoorde ik zeggen: „Er moet meer visch zijn.” Ik vond goed, dat v. Schaik vertrok. Maar het publiek ging zoo te keer, dat ik v. Schaik achterna ging en nogmaals in het bijzijn van het publiek liet zien, dat er inderdaad 2 kilo visch door hem zijn eigen kwantum meegenomen werd.

Inmiddels had deze hoeveelheid visch bij het publiek dermate afmetingen aangenomen, dat het publiek niet meer toegankelijk [doorgestreept: voor] de werkelijkheid [onderaan toegevoegd: was voor]. * Taalgebruik: Het document is geschreven in de destijds gangbare formele spelling (bijv. "visch", "kwantum", "den heer").
* Inhoud: Het verslag beschrijft een incident tijdens de verkoop van 40 kilo zeelt (een zoetwatervis). De opsteller van het rapport gaf de vishandelaar en diens helpers toestemming om voorafgaand aan de publieke verkoop een kleine hoeveelheid voor eigen gebruik te nemen (totaal 4 kg).
* Kernconflict: Het publiek, geplaagd door schaarste, wantrouwde de situatie en vermoedde dat er meer vis achtergehouden werd. De ambtenaar moest de vishandelaar achterhalen om publiekelijk aan te tonen dat de man slechts zijn rechtmatige eigen portie bij zich had.
* Opvallend: De laatste zin is een sterke observatie van de tijdsgeest: de "afmetingen" die een gerucht in de hoofden van het hongerige publiek kan aannemen, waardoor men niet meer openstaat voor de feitelijke werkelijkheid. Dit document stamt uit juni 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van extreme voedselschaarste en distributiebonnen. De verkoop van vis op pleinen trok vaak grote menigten aan die uren in de rij stonden.

De "Dienst van het Marktwezen" hield toezicht op de eerlijke verdeling en prijsvorming. De spanning die uit dit verslag spreekt, is kenmerkend voor de sfeer op straat in 1943: wantrouwen jegens handelaren en autoriteiten was groot, omdat corruptie en de zwarte handel aan de orde van de dag waren. Zelfs een klein verschil van een paar kilo vis kon leiden tot volksoploop en agressie.