Dienstverslag / Rapport van de Dienst van het Marktwezen Amsterdam. 5 mei 1944 (over gebeurtenissen op 4 mei 1944). [Linksboven, gestempeld/getypt]
Nº 20/1/6 M.1944

[Rechtsboven, handgeschreven in grijs potlood]
no. 64 [?]

[Midden boven]
R A P P O R T .

[Linkermarge, handgeschreven in grijs potlood]
J. Boon
Voorletters?

[Hoofdtekst]
Op Donderdag 4 Mei 1944,omstreeks 13,30 uur,constateerde ik,controleur Boon,dat een persoon,die mij later opgaf te zijn genaamd:S.M.A.C.Dombroek,oud 25 jaar en wonende Valkenburgerstraat 82/II achter,standplaats innemende op de dagmarkt Waterlooplein,koek verkocht zonder bon,en wel pannekoeken à ƒ 0,40 per stuk en gebak à ƒ 0,35 per stuk.Mej Dombroek deelde mij mede,dat zij even voor Mej Boekelman de verkoop waarnam. Mej Boekelman was even naar huis om pannekoeken te halen. Mej Boekelman stond voor haar Vader J.F.Boekelman te verkoopen.Uit de gegevens op het Hoofdkantoor is mij gebleken, dat Boekelman geen toestemming heeft een plaatsvervanger neer te zetten.

Omstreeks 14,30 uur constateerde ik,dat een persoon die mij later opgaf te zijn genaamd: Anthonius Martunus M.Schreuder, geboren 4 Augustus 1883 te Amsterdam,wonende Boomstraat 69/III alhier en standplaats innemende op de dagmarkt de Dapperstraat koek verkocht zonder bon en wel 2 ronde koeken voor ƒ 0,33.

Omstreeks 16.00 constateerde ik,dat een persoon die mij later opgaf te zijn genaamd: Albertus Werner,geboren 22 November 1882 en wonende Harmonystraat 26 hs alhier,standplaats innemende op de dagmarkt de Albert Cuypstraat,koek verkocht zonder bon en wel snijkoek voor ƒ 0.20 per stukje.

[In een getekend kader]
Zij nog vermeld dat Dijkema,dienstdoende op het Waterlooplein Mej Boekelman heeft laten inpakken en van de Markt verwijderd heeft.

[Linksonder]
Den Heer Inspecteur
van het Marktwezen.

[Rechtsonder]
Amsterdam 5 Mei 1944.
controleur,
[handtekening]
J.P.N.Boon.

[Handgeschreven annotaties onderaan]

[In blauw potlood]
Boekelman recidive?
dan onbepaalde tijd
anders 4 maanden

[In rode inkt]
14 dagen + voorstel Bm (termijn nader bepalen)
recidiviste?

[In grijs potlood, uiterst links]
B'man c.s 20/1/6a
W.L.P 20/1/6b

[Onderaan, in potlood/blauw]
Gottmer, nakijken in de oude stukken
[G]

--- Dit rapport is een proces-verbaal opgesteld door een marktcontroleur in bezet Amsterdam. De kern van de overtredingen is tweeledig:
1. Verkoop zonder bon: In 1944 was voedseldistributie strikt gereguleerd. Voor het kopen van koek of gebak waren distributiebonnen nodig. Verkoop "zonder bon" duidt op handel in het illegale circuit (zwarte markt) of het omzeilen van de rantsoenering.
2. Onbevoegde plaatsvervanging: Bij de casus op het Waterlooplein wordt opgemerkt dat de officiële vergunninghouder (J.F. Boekelman) zich liet vervangen zonder toestemming, wat tegen de marktverordening was.

De handgeschreven notities onderaan tonen de administratieve afhandeling. Er wordt gecontroleerd of de daders "recidivisten" (herhaalde overtreders) zijn. De voorgestelde straffen zijn fors: een schorsing van de markt voor vier maanden of zelfs voor "onbepaalde tijd". De afkorting "Bm" in de rode inkt verwijst waarschijnlijk naar een voorstel aan de Burgemeester om een marktverbod op te leggen.

--- Het document dateert van 5 mei 1944, precies één jaar voor de bevrijding van Nederland. In deze periode was de voedselschaarste in de grote steden groot en de controle op de distributie draconisch. De Dienst van het Marktwezen werkte nauw samen met de politie en de bezettingsautoriteiten om de zwarte handel in te dammen.

Markten zoals het Waterlooplein, de Dappermarkt en de Albert Cuypmarkt waren vitale plekken voor de voedselvoorziening, maar stonden ook onder streng toezicht. Voor marktkooplieden betekende een rapport zoals dit vaak het einde van hun nering; een uitsluiting van de markt voor enkele maanden was in een tijd van honger en schaarste een zeer zware straf. De namen in het document (Schreuder, Werner, Boekelman) kunnen in archieven van de Amsterdamse politie of het Marktwezen vaak teruggevonden worden in bredere dossiers over economische delicten tijdens de oorlogsjaren. J. Boon J.F. Boekelman J.P.N. Boon M. Schreuder S.M.A.C. Dombroek Marktwezen Politie