J. Canes

Briefkaart (gelopen poststuk).

Deze briefkaart is een officieel correspondentiestuk gericht aan de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam, die gevestigd was bij de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. De kaart is voorzien van een paars archiefkenmerk (**Nº 25/222 / M. 1940**), waarbij de 'M' zeer waarschijnlijk staat voor 'Marktwezen'. Dit duidt erop dat het document is ingeboekt in de administratie van de betreffende dienst. De afzender, J. Canes, woonde in de Schalkenburgerstraat 7. Uit historisch onderzoek blijkt dat dit een adres was waar een Joods gezin woonde (onder meer Isaac 'Jacques' Canes). Gezien de datum, december 1940, bevindt de correspondentie zich in de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode werden de eerste verordeningen van kracht die Joodse burgers en ondernemers beperkten in hun economische vrijheid.

Ambtsrapportage / Proces-verbaal van overtreding.

* **Overtreding:** De koopman J. Canes (standplaats 209) heeft de regels voor 'marktonruiming' overtreden. Terwijl de markt om 17:00 uur leeg had moeten zijn, werd hij om 17:15 uur door de controleurs Bakhuizen en Rekkering betrapt terwijl hij nog steeds fruit verkocht. * **Recidive:** Uit de kantlijnnotitie blijkt dat de betrokkene eerder dat jaar (19 april 1940) al een sanctie had gekregen: een schorsing van twee dagen voor het verlenen van assistentie zonder de benodigde vergunning. * **Strafmaat:** Er is een '1 dag voorw. straf' (één dag voorwaardelijke schorsing) opgelegd naar aanleiding van dit rapport. * **Terminologie:** 'Opstal' verwijst hier naar de toegewezen marktkraam of standplaats. De term 'alhier' in de adressering duidt erop dat het rapport binnen dezelfde gemeente (Amsterdam) is opgesteld en verzonden.

Formele brief / Berisping (getypt doorslagvel)

* **Inhoud:** De brief is een officiële aanzegging van een voorwaardelijke straf. De heer Canes heeft de Albert Cuypmarkt op 27 november 1940 te laat verlaten met zijn goederen. * **Sanctie:** De directeur van de marktdienst legt een voorwaardelijke ontzegging van de markttoegang op voor de duur van één dag. Deze straf wordt geëffectueerd als de ontvanger binnen een jaar opnieuw een overtreding ("laakbare handeling") begaat. * **Juridische grondslag:** Er wordt expliciet verwezen naar artikel 39 lid 1 van het Reglement op de Markten. * **Vorm:** Het betreft een zakelijke, ambtelijke correspondentie. De spelling (bijv. "tydstip", "voorwaardelyk") is conform de toenmalige schrijfwijze.

Ambtelijk rapport/proces-verbaal van de marktinspéctie.

Dit document is een officieel verslag van een markttoezichthouder betreffende overtredingen op de Amsterdamse markten (specifiek de Albert Cuypmarkt). Er worden twee typen vergrijpen gemeld: 1. **Vervuiling van de standplaats:** Koopman B. van Beem liet afval (schoenendozen) achter. 2. **Onbevoegde hulp:** De kooplieden Canes en Hangjas hadden "jongens" (niet-geregistreerde hulpjes) bij hun kraam. De marktreglementen waren in die tijd zeer streng over wie er achter een kraam mocht staan om toezicht te houden op de handel en overlast te beperken. Onderaan het document is de disciplinaire afhandeling zichtbaar. De inspecteur stelt verschillende sancties voor: een straf voor Van Beem, een voorwaardelijke schorsing van één dag voor Canes en een officiële waarschuwing voor Hangjas. De diverse parafen en data tonen de hiërarchische goedkeuring van dit besluit binnen de gemeentelijke organisatie.

Officiële brief/kennisgeving van strafoplegging.

* **Inhoud:** De brief informeert marktkoopman J. Canes over een opgelegde sanctie. Hij heeft op 23 maart 1940 hulp gehad bij zijn marktkraam op de Albert Cuypmarkt zonder de vereiste officiële toestemming. Dit was een overtreding van het marktreglement. * **Strafmaat:** Er is gekozen voor een voorwaardelijke straf: de ontzegging van het recht op een marktplaats voor de duur van één dag. Deze straf wordt alleen effectief als de heer Canes binnen een jaar opnieuw een overtreding begaat. * **Taalgebruik:** Het document hanteert een strikt formele, ambtelijke stijl die typerend is voor de vroege 20e eeuw (gebruik van de naamvallen 'den', 'dezerzijds', 'dato dezes'). * **Toon:** De toon is zakelijk en corrigerend, passend bij een handhavende overheidsinstantie.

Officiële brief/kennisgeving van strafoplegging.

Dit document is een formeel besluit tot een voorwaardelijke tuchtstraf voor een marktkoopman. De heer J. Canes wordt bestraft omdat hij op zaterdag 23 maart 1940 op de Albert Cuypmarkt hulp heeft gehad van een onbevoegd persoon (iemand voor wie geen toestemming was gevraagd/verleend). De juridische grondslag voor de straf is artikel 39, lid 1 van het toenmalige "Reglement op de Markten". De opgelegde straf is een schorsing van één dag, maar deze is voorwaardelijk met een proeftijd van één jaar. Indien de ontvanger binnen dat jaar opnieuw een overtreding begaat, zal de schorsing alsnog worden uitgevoerd, bovenop de eventuele nieuwe straf. De toon van de brief is strikt ambtelijk en gezaghebbend.

Officiële brief/beschikking.

De brief is een formele kennisgeving van een strafmaatregel tegen de heer J. Canes, een marktkoopman in Amsterdam. Hij heeft op 13 april 1940 de regels overtreden door zich op zijn marktplaats aan de Albert Cuypstraat te laten bijstaan zonder de vereiste vergunning. Omdat hij al een voorwaardelijke straf had uitstaan (van 1 april 1940), wordt deze nu omgezet in een onvoorwaardelijke straf. Daarnaast krijgt hij een nieuwe straf voor de recente overtreding. Het resultaat is dat hij twee dagen lang (23 en 24 april 1940) geen standplaats mag innemen op de Amsterdamse markten. De toon van de brief is strikt zakelijk en administratief.

Ambtelijke brief (typschrift op roze papier).

In deze brief wordt marktkoopman J. Canes officieel op de hoogte gesteld van een strafmaatregel. De kernpunten zijn: * **De overtreding:** Op 13 april 1940 heeft de heer Canes zich op de Albert Cuypmarkt laten helpen door een assistent ("bijstaan") zonder dat hij hiervoor de vereiste officiële toestemming had. * **Recidive:** Dit was een overtreding van de voorwaarden van een eerder opgelegde voorwaardelijke straf (gecommuniceerd in een brief van 1 april 1940). * **De sanctie:** De eerdere voorwaardelijke straf (1 dag ontzegging van de markt) wordt nu effectief. Daarbovenop wordt een nieuwe straf van 1 dag opgelegd voor de nieuwe overtreding op 13 april. * **Uitvoering:** De heer Canes krijgt een marktverbod voor alle markten in Amsterdam op dinsdag 23 en woensdag 24 april 1940. De brief is kort en zakelijk van toon, kenmerkend voor de ambtelijke communicatie van de gemeente Amsterdam in die periode.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De afzender, J. Canes, verzoekt om een officiële vergunning zodat zijn 17-jarige zoon hem mag helpen bij zijn fruitkraam op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam. * **Stijl en taal:** De brief is opgesteld in een beleefde, enigszins formele toon ("Mijnheer", "Hoogachtend", "Zou U zoo vriendelijk willen zijn"), maar de zinsbouw is eenvoudig. Het gebruik van "Fruitman" in plaats van fruithandelaar duidt op een man van de praktijk. * **Administratieve sporen:** Het blauwe stempel "M. 1941" met de datum 19/8 (19 augustus) duidt op de registratie door de ontvangende instantie, vermoedelijk de afdeling Marktwezen van de gemeente Amsterdam. De afkorting "s.s.t.t." rechtsboven staat voor *salvis titulis*, een Latijnse formule die werd gebruikt als men de exacte titels van de aangesprokene niet kende.

Ambtelijke notitie/bijblad (Algemene Zaken Model No. 14) betreffende een marktvergunning.

Het document betreft de administratieve afhandeling van een verzoek door J. Canes, een koopman op de Albert Cuypmarkt (standplaats 263). Het verzoek betreft waarschijnlijk het aanstellen of registreren van zijn zoon, Emanuel Canes, als "zoon-adjunct" (assistent). De marktambtenaar en controleur Th. v. Mierkerken adviseert op 19 augustus 1941 positief: "Mijns inziens bestaan tegen inwilliging van bijgaand verzoek geen bezwaren." De notitie bevat de geboortedatum van de zoon (30 juli 1921), wat essentieel was voor de persoonsregistratie. Diverse stempels en data (tot 10 september 1941) tonen de bureaucratische route door de gemeentelijke diensten.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en stempels.

* **Inhoud:** De brief is een officiële goedkeuring van de gemeente Amsterdam aan de heer J. Canes om zijn zoon, E. Canes, te laten helpen bij zijn marktkraam op de Albert Cuypmarkt. * **Voorwaarden:** Er wordt expliciet vermeld dat de zoon enkel mag "bijstaan" en de vader niet mag "vervangen". De toestemming is "tot wederopzegging", wat betekent dat deze op elk moment ingetrokken kan worden. * **Correcties:** In de getypte tekst is de afkorting "d.d." (de dato) handmatig doorgehaald met de typemachine, waarschijnlijk omdat de brief pas op 19 augustus was *ontvangen* en niet noodzakelijkerwijs op die datum was geschreven. * **Persoonsgegevens:** De zoon, E. Canes, was op het moment van schrijven 17 jaar oud.

Administratief bijblad/notitie betreffende marktvergunningen.

* **Onderwerp:** Het document betreft een verzoek van marktkoopman J. Canes om zijn vaste staanplaats (rapportplaats) op de markt in de Westerstraat gedurende twee maanden onbezet te laten. * **Besluitvorming:** De ambtenaar (De Haan) adviseert positief op 2 mei 1941, onder de strikte voorwaarde dat het marktgeld wekelijks doorbetaald blijft worden. * **Controle:** Op 19 mei 1941 volgt een kritische opmerking ("Insp."): de inspecteur merkt op dat Canes ook een plaats heeft op de Albert Cuypstraat ("Alstraat") en vraagt zich af of hij daar wel handelt terwijl hij voor de Westerstraat verlof vraagt. * **Terminologie:** "Rapportplaats" verwijst naar een vaste standplaats op de Amsterdamse markten waarvoor de koopman zich dagelijks moest melden (rapporteren).

Ambtelijk advies / Handgeschreven memo.

Dit document betreft een ambtelijk advies over een verzoek van een marktkoopman genaamd J. Canes. Canes heeft verzocht om voor onbepaalde tijd te worden vrijgesteld van zijn verplichting om op de markt te verschijnen (vermoedelijk de markt in de Westerstraat in Amsterdam). De ambtenaar die het advies schrijft, vindt een verlof voor onbepaalde tijd onacceptabel ("dit moet m.i. niet toegestaan worden"). Hij stelt echter een compromis voor: een verlof van twee maanden wordt wel akkoord bevonden. De afkorting "m.i." staat voor "mijns inziens".

Getypte brief (doorslag/archiefkopie).

De brief is een officiële beschikking aan de heer J. Canes betreffende zijn standplaats op de markt in de Westerstraat te Amsterdam. De heer Canes had op 29 april een verzoek ingediend, waarop de directie hem een uitstel van twee maanden verleent voor de plicht om zijn marktplaats fysiek te bezetten. Een strikte voorwaarde is dat het verschuldigde marktgeld gedurende deze periode wekelijks blijft worden voldaan aan de dienstdoende ambtenaar. Opvallend is de administratieve precisie (verwijzing naar "Wijk 20" en dossierkenmerk "33/33/2 M") en de opmerkelijke spelfout in de functietitel van de ondertekenaar ("Diredteur").

Getypte lijst op papier.

* **Inhoud:** De lijst bevat 28 namen van mannen (gebaseerd op de initialen en de aard van het beroep in die tijd). * **Structuur:** De lijst is globaal alfabetisch gesorteerd op achternaam. Achter de namen staan getallen die gelezen moeten worden als geboortedata (dag, maand en de laatste twee cijfers van het jaartal, variërend van 1878 tot 1901). * **Punctie en Typografie:** De interpunctie in de datums is inconsistent (punten, komma’s, apostroffen, koppeltekens en dubbele punten worden door elkaar gebruikt). Opvallend is het gebruik van de letter 'o' in plaats van het cijfer '0' bij de jaartallen '8o' (Koopman) en '1o' (de Rood). * **Beroepsgroep:** "Lompenventers" (ook wel voddenmannen genoemd) verzamelden en verhandelden oude kleding, textiel en metalen. Dit was in de 19e en vroege 20e eeuw een beroep dat veelvuldig werd uitgeoefend door het joodse proletariaat in Amsterdam.

Document

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (A t/m E). * **Namen:** Veel van de achternamen zijn typisch voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Cohen, Bacharach, Allegro, Buitenkant, Dagloonder). * **Correcties:** Er zijn diverse handmatige aanpassingen gedaan. Bij "Bril" is handmatig een 'B' toegevoegd. De regel voor "D. Bril" is volledig met een paars potlood of inkt doorgehaald, wat kan duiden op een wijziging in status (vrijstelling, overlijden of vertrek). Bij "Digtmaker" is een verticale streep door de 't' gezet. * **Datums:** De datums achter de namen zijn geboortedatums. De oudste persoon op deze lijst is geboren in 1883, de jongste in 1914.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Inhoud:** Het document is een register van personen die werkzaam waren als 'lompenventer' (handelaar in oude kleding en textiel). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam. Elke regel bevat: 1. Een handgeschreven referentie- of dossiernummer (bv. 19/155). 2. Initialen en achternaam. 3. Een datum in het formaat Dag. Maand'Jaar (bv. 11.10'78 voor 11 oktober 1878). 4. Een handgeschreven 'X', wat duidt op een controle of verificatie van de vermelding. * **Demografie:** Veel van de vermelde namen (zoals Polak, Goudsmit, Koopman, Waterman) wijzen op een sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in dit beroep.

Getypte namenlijst (doorslag of origineel op dun papier).

* **Structuur:** Het document is opgebouwd uit drie kolommen. * **Kolom 1:** Codes (bijv. 1/6, 1/7). Deze verwijzen waarschijnlijk naar kaartnummers, dossiernummers of transportlijstnummers. * **Kolom 2:** Initialen en achternamen. De namen zijn overwegend Joods-Nederlandse namen (bijv. Cohen, Aalsvel, Brilleman, Buitenkant). * **Kolom 3:** Geboortedata, gevolgd door een 'x'. Een 'x' achter de naam in dergelijke administraties betekende vaak dat de persoon aanwezig was, geregistreerd was of geselecteerd was voor een bepaalde actie (zoals transport). * **Correcties:** De regel van "D. Bril" is met een donkerblauwe/paarse inkt doorgestreept, wat wijst op een wijziging in de status van deze persoon (bijv. vrijstelling, overlijden of administratieve fout). * **Bijzonderheid:** De eerste vermelding (E. Aalsvel) heeft een omcirkeld kruis in plaats van een losse 'x', wat een afwijkende status suggereert.

Administratief register (mogelijk een Liro-register of een vergelijkbare inventarislijst van geconfisqueerde goederen).

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een net, ambtelijk cursief handschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. * **Structuur:** Het is een rigide tabelstructuur. De 'Serie'- en 'No.'-kolommen wijzen op een systematische registratie (mogelijk een dossier- of volgnummer). De adressen bevatten vaak een Romeins cijfer (I, II, III, IV) of "hs" (huis), wat de verdieping in het pand aangeeft. * **Marginalia en Opmerkingen:** * **"p post":** Geeft aan dat de inlevering of correspondentie via de post is verlopen. * **"V.V. bij N.S.":** Dit kan een afkorting zijn voor "Verzamelpunt bij Nieuwe Stadsschouwburg" (een bekende verzamelplek voor deportaties in Amsterdam) of een andere administratieve code. * **"door Sicherheitspol.":** Bij E. Hakker (Serie 8, No 100) staat dat de inlevering of actie is uitgevoerd door de Sicherheitspolizei. * **"Overleden":** Bij de laatste entry (M. Hamel) staat expliciet "Overleden" genoteerd achter de datum 27-1-42.

Handgeschreven administratief register / namenlijst.

* **Organisatie:** De lijst is alfabetisch op voorletter geordend binnen numerieke groepen (kolom S), maar de namen op de hele pagina volgen een ruwe alfabetische volgorde (B t/m C/D). * **Adresgegevens:** De adressen zijn zeer specifiek, inclusief huisnummers en verdiepingen (I, II, III voor etages; 'hs' voor huis/begane grond). * **Mutaties:** De doorhalingen bij A. Cohen en S. Cohen wijzen op een administratieve wijziging, zoals een verhuizing, deportatie of foutieve invoer. * **Handschrift:** Duidelijk leesbaar, zakelijk kantoorschrift uit het midden van de 20e eeuw.

Registerpagina (waarschijnlijk een bevolkingsregister, ledenlijst of woningregister).

* **Handschrift:** Een verzorgd maar snel 'kantoorshandschrift' uit de vroege 20e eeuw. Er is gebruik gemaakt van diakritische tekens zoals de 'ij' met puntjes en de typische 'S' en 'G' uit die periode. * **Structuur:** De pagina is ingericht om mutaties bij te houden. Veel namen komen op beide pagina's voor, maar met verschillende adressen. Dit suggereert dat de linker- en rechterpagina mogelijk een "oude" en "nieuwe" situatie weergeven, of een alfabetische index versus een geografische ordening. * **Afkortingen:** Er wordt veel gebruik gemaakt van 'idem' om herhaling van achternamen of straten aan te duiden. Verdiepingen worden aangegeven met Romeinse cijfers (I, II, III, IV) en de toevoeging 'h' voor 'huis' (begane grond). * **Correcties:** Er zijn diverse doorhalingen zichtbaar, wat duidt op een levend administratief document waarbij bewoners verhuisden of gegevens werden geactualiseerd.

Document

Het document is een administratief overzicht van vergunninghouders. De kolommen bevatten specifieke gegevens die relevant waren voor de bezettingsautoriteiten of de Joodsche Raad: * **Wijkcodes**: De letters (Z, C, O, N, W) verwijzen naar de Amsterdamse stadsdelen: Zuid, Centrum, Oost, Noord en West. * **Artikelen**: De afkorting "A. gr. fr." staat voor "Aardappelen, groenten en fruit". Dit waren handelaren die door hun beroep mogelijk een (tijdelijke) vrijstelling of "Sperre" genoten. * **De letter 'D'**: De meest cruciale toevoeging is de letter 'D' in de rechterkolom. De legenda bovenaan bevestigt dat dit "naar Drenthe" betekent. Dit is een eufemisme voor deportatie naar Kamp Westerbork, vanwaaruit de meeste slachtoffers naar de vernietigingskampen in Polen werden getransporteerd.

17.9.08 J 261014 I. Jas 2e J.v. Campenstr. 103 I [v] 26.10.14 J 290697 K. Jas Retiefstr. 37 I [v] 29.6.97 J 220615 S. Jas Weesperstr. 127 I [v] 22.6.15 J 131208 B.v.d. Kar Ben Viljoenstr. 1 II [v] 13.12.08 -3-

# TRANSCRIPTIE no 33/33/1 m 1941. 4/7 Westerstraat. Den Heer Inspecteur v/h marktwezen alhier. Wat het verzoek van J. Canes betreft diene het volgende. Canes vraagt voor onbepaalde tijd verlof de markt niet te bezoeken, dit moet m.i. niet toegestaan worden. Dat hem een verlof van 2 maanden worde toegestaan, hiertegen is m.i. geen bezwaar. 5 Mei 1941 [Handtekening: Keunreff]

# TRANSCRIPTIE Aan: J. F. Jansen Czaar Peterstraat 93 ^I

- 3 -

# TRANSCRIPTIE J. Briënne Lupinestr. 31 Hilversum _