P. Schouten

Administratief bijblad/notitie betreffende marktvergunningen.

Het document is een administratief overzicht van de status van diverse marktkooplieden en hun standplaatsen in Amsterdam (en één in Alkmaar) tijdens de eerste maanden van de Duitse bezetting. * **Intrekkingen:** Per 21 augustus 1940 zijn de vergunningen van J. v.d. Mort, K. Passchier en M. Polak ingetrokken. * **Locaties:** Er worden specifieke Amsterdamse markten genoemd: Uilenburg, Waterlooplein en Lindengracht. Dit waren destijds belangrijke handelscentra, waarbij Uilenburg en het Waterlooplein in het hart van de Joodse buurt lagen. * **Terminologie:** * **"uit m.s."**: Waarschijnlijk "uit marktstelsel" of "markt-staat", wat betekent dat de persoon niet meer voorkomt in de actieve administratie. * **"uit stemm."**: Afkorting voor "uit stemming". Dit verwijst naar de 'stemmingslijst' of anciënniteitslijst die werd gebruikt om marktplaatsen toe te wijzen. Wie "uit stemming" is, heeft geen recht meer op een toegewezen plek. * **Functionarissen:** Het document is op 21 oktober 1940 definitief gezien door de Inspecteur en gearchiveerd ("opbergen"). ---

Dienstbrief / Rapportage van een strafmaatregel.

De brief is een formeel verzoek van de directeur van de Amsterdamse Centrale Markt aan de wethouder voor Levensmiddelen om een werknemer van een marktkoopman permanent de toegang tot de markt te ontzeggen. De aanleiding is de diefstal van negen lege kisten van een grossier op 24 maart 1941. De directeur heeft zelf reeds de maximaal toegestane voorlopige straf opgelegd (14 dagen ontzegging conform art. 35 lid 1 van het Marktreglement). Hij acht dit echter onvoldoende voor de handhaving van de orde en verzoekt om de zwaardere maatregel van een levenslang toegangsverbod (conform art. 35 lid 2). Opvallend is dat de directeur vermeldt dat de dader niet eerder met de regels in aanraking is gekomen, maar desondanks aandringt op de zwaarst mogelijke sanctie.

Handgeschreven verzoekschrift op gelinieerd papier met administratieve aantekeningen.

De brief is een formeel verzoek van een kleine zelfstandige (visventer) aan de overheid. P. Schouten probeert zijn handelsvoorraad uit te breiden met gerookte aal. Hij probeert zijn betrouwbaarheid aan te tonen door te vermelden dat hij reeds toewijzingen (vergunningen) heeft voor verse vis en garnalen. De tekst is geschreven in een net handschrift met de voor die tijd gebruikelijke beleefdheidsvormen. Het meest opmerkelijke element is het besluit: de grote, diagonale tekst **"Afwijzen"** dwars door de brief heen. Dit geeft aan dat de bureaucratische molen snel en onverbiddelijk oordeelde over de economische speelruimte van kleine ondernemers. De diverse codes (zoals *46a/311/1*) wijzen op een strikt archiveringssysteem voor distributie- en handelszaken.

Getypte brief (doorslag of kopie).

Het document is een officiële afwijzingsbrief gericht aan de heer P. Schouten in Amsterdam. De kern van de brief is de mededeling dat zijn verzoek om een "toewijzing van gerookte aal" is afgewezen. Deze beslissing is gebaseerd op een onderzoek van een commissie die was ingesteld door de *Visscherijcentrale*. De brief bevat administratieve kenmerken zoals een dossiernummer (46A/311/2 M) en een wijknummer (Wijk 16), wat wijst op een strak georganiseerd distributiesysteem. De handgeschreven notitie "verzonden 19/6" bevestigt de administratieve afhandeling op de dag van datering.

Document

* **Administratieve systematiek:** De lijst is genummerd van 267 t/m 444. Achter elke naam staat een bedrag, meestal 3000 eenheden (mogelijk guldens). Er zijn diverse aantekeningen gemaakt om personen met dezelfde naam te onderscheiden, zoals bijnamen (Schilder "Tekel", "Kippie", "Fik"), jaartallen ('85, '17) of patroniemen (Jobz, Jz, Sz). * **Symboliek:** De vinkjes ("v") suggereren dat de posten gecontroleerd of voldaan zijn. De "x" markeringen kunnen duiden op een afwijkende status of een specifieke betalingswijze. * **Bijzondere vermelding:** Bij nummer 346 (W. M. Ros) staat de handgeschreven toevoeging "i.d. gevangenis" met een bedrag van 2100, wat een specifiek juridisch of sociaal aspect aan deze administratie toevoegt. * **Namenmateriaal:** De grote hoeveelheid namen zoals "Schilder" en "Tol" wijst zeer sterk op de regio Volendam/Waterland.

Administratieve lijst / Register van visverkopers.

* **Doel van de lijst:** Het document dient om de distributiekanalen van zoetwatervis in kaart te brengen. Het lijkt te gaan om een controlelijst van de overheid of een marktwezen-instantie om te bepalen waar individuele handelaren hun waar verkopen (winkel, marktplaats of ambulante handel/venten). * **Geografische focus:** De lijst concentreert zich op Amsterdam (Javastraat, Lindengracht, Dapperbuurt, Albert Cuypstraat) en de omliggende regio (Weesp, Bussum, Marken, Diemen). * **Terminologie:** * *Oproepen:* Het luidkeels aanprijzen van waren op straat of markt. * *Venter:* Iemand die met zijn waar langs de deuren gaat. * *Slijten:* Verkopen. * **Opvallend:** De toevoeging in blauwe inkt over de groep bij de Lindengracht (Kok, Ter Voort, Overloop) suggereert dat er twijfel was of deze handelaren nog wel actief waren op de markt.

Handgeschreven lijst op gelinieerd papier (mogelijk een registerpagina of administratieve kladlijst).

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een vlot, enigszins onregelmatig cursief handschrift. Er lijken later aantekeningen te zijn toegevoegd met een ander potlood of andere pen (zoals de adressen en de "oproepen" teksten). * **Ordening:** De lijst is grotendeels alfabetisch op achternaam gesorteerd. * **Afkortingen:** "Geb" staat voor "geboren". "Jr" en "Sr" voor Junior en Senior. "Prinsengrt" voor Prinsengracht. * **Opmerkelijke details:** Bij D. Korper staat de toevoeging "Carillonist". Er zijn diverse verwijzingen naar Amsterdamse locaties (Gaaspstraat, Prinsengracht, Goudsbloemstraat). * **Administratieve tekens:** Er staan verticale strepen en vraagtekens bij sommige namen, wat duidt op een controleproces of onduidelijkheid over de status van de persoon.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Doel:** Dit document lijkt een administratieve lijst voor de toewijzing of registratie van vis (aal/paling), vermoedelijk bij een visafslag of binnen een handelsvereniging. * **Terminologie:** De kolom "Aantal Aal" duidt op stuks, terwijl "kg. Zw." waarschijnlijk duidt op kilogram 'Zware' aal, een specifieke sortering. * **Correcties:** De vele doorhalingen en handmatige wijzigingen wijzen op een dynamisch document dat over een langere periode werd bijgewerkt. Opvallend is dat veel '15' waarden naar '20' zijn verhoogd. * **Sociaal-Economisch:** De namenlijst is representatief voor de Noord-Hollandse vishandel in de vroege 20e eeuw. De aanwezigheid van veel joodse namen (Polak, Wurms, Wijnschenk, Zak) is historisch consistent met de Amsterdamse vishandel van die tijd. * **Datering:** De data tussen haakjes bij J. Vos (1883) en Sal. Wijnschenk Sr. (1881) zijn waarschijnlijk geboortedata, wat suggereert dat de lijst dateert van ergens tussen 1910 en 1940.

Handgeschreven brief met ambtelijke aantekeningen.

* **Verzoek:** De afzender, H.P. Schouten, verzoekt om restitutie van een deel van het betaalde bedrag voor zijn jaarkaart (f 14,50), omdat hij sinds juli 1942 de Centrale Markt niet meer mocht betreden. * **Reden van ontzegging:** Uit de ambtelijke aantekeningen blijkt de werkelijke reden voor zijn afwezigheid: hij is "voorgoed uitgesloten" vanwege het overschrijden van de vastgestelde maximumprijzen. Dit duidt op handelen in strijd met de distributiewetten of prijsbeheersing tijdens de bezettingsjaren. * **Familieomstandigheden:** Er wordt een notitie gemaakt over zijn zoon. Deze was eerst als personeelslid werkzaam (ontslagen mei 1942), maar is daarna als zelfstandig koper toegelaten. Dit suggereert dat de administratie scherp in de gaten hield of de uitsluiting van de vader niet werd omzeild via de zoon. * **Locatie:** De Sumatrastraat 3 in Amsterdam wordt genoemd als de plek waar Schouten zijn zaak voerde.

Document

Het document is een beknopte administratieve weergave van besluitvorming rondom de toewijzing van vis aan specifieke aanvragers (vermoedelijk handelaren of winkeliers). 1. **Geval Schoos**: J.P.K. Schoos vraagt om een toewijzing van "verschelvisch" (verse schelvis). De notitie vermeldt dat er echter alleen gerookte vis beschikbaar is, wat leidt tot het besluit: "afwijzen". 2. **Geval Schouten**: Er zijn twee personen met de achternaam Schouten. * **Jac. Schouten** vraagt om een vergroting van zijn huidige quotum ("vraagt grootere"). Het besluit luidt "verhooging" (verhoging toegekend). * **P. Schouten** vraagt eveneens een toewijzing. Hierbij is genoteerd "Visch do." (waarbij 'do.' staat voor 'ditto', verwijzend naar de eerdere aanvraag). Dit verzoek wordt gemarkeerd met "afwijzen".

Controlerapport betreffende de vishandel.

* **Inhoud:** Het rapport legt de resultaten vast van een viscontrole op de Noordermarkt. Terwijl de meeste handelaren hun administratie op orde hebben ("accoord"), wordt bij H. Starreveld een overtreding geconstateerd. Hij heeft ongeveer 60 pond brasem illegaal ("clandestien") verkocht onder een viaduct, buiten de officiële marktkanalen om. * **Toon en argumentatie:** Het document is opmerkelijk vanwege de gedetailleerde weergave van de persoonlijke omstandigheden van de overtreder. Starreveld voert zijn slechte gezondheid (gevolgen van pleuris en longontsteking, een verlamde arm), zijn armoede en zijn eenzame sociale status aan als verzachtende omstandigheden. Hij stelt dat de illegale verkoop noodzakelijk was om "versterkende middelen" te kunnen bekostigen. * **Vrijpleiting:** De inspecteur stelt expliciet vast dat Schouten, wiens kar door Starreveld werd gebruikt, geen schuld treft in deze zaak. * **Taalgebruik:** Het rapport bevat enkele typerende spelfouten of verouderde spellingen, zoals "acoord" (naast "accoord"), "erkend" (waar "erkent" bedoeld wordt) en het aan elkaar geschreven "Hijhad".

Handgeschreven brief met ambtelijke stempels en aantekeningen.

* **Inhoud:** De afzender, de heer A. Dombroek, verzoekt om een toewijzing van gerookte paling (aal). Hij voert aan dat hij behoort tot een specifieke groep van (markt)venters, waarvan hij een aantal namen noemt. Hij motiveert zijn verzoek door te wijzen op zijn verantwoordelijkheid voor zijn gezin. * **Taalgebruik:** Formeel en eerbiedig ("u beleefd", "geachte heer"). De spelling is conform de tijd (bijv. "eischend", "ondergeteekende"). * **Resultaat:** Het verzoek is door de behandelende instantie negatief beoordeeld. Dit blijkt uit het grote, haastige opschrift "afwijzen" onderaan de brief, voorzien van een nieuw dossiernummer voor de afhandeling. * **Opmerkelijke details:** De lijst met namen (Borgman, Buys, Landkroon, etc.) suggereert dat er een verdeelsleutel of een lijst van erkende handelaren bestond waar de afzender meende recht op te hebben.

Ambbtelijk rapport (getypt met handgeschreven kanttekeningen en ondertekening).

Dit document is een officieel inspectierapport uit de Tweede Wereldoorlog betreffende de handhaving van handelsregels op de vismarkt. De ambtenaar De Grebber rapporteert over twee zaken: 1. **Van Bambergen:** Er is vastgesteld dat deze handelaar legale toestemming heeft van de *Nederlandsche Visscherijcentrale* om vis vanuit zijn eigen winkel in de Lindendwarsstraat te verkopen in plaats van op de markt. 2. **Marktcontrole Noorder Markt:** De ambtenaar heeft op zaterdag 23 januari 1944 gecontroleerd of handelaren hun toegewezen hoeveelheid vis (toewijzing) daadwerkelijk op de markt hebben verkocht. De vier genoemde handelaren hadden slechts kleine resthoeveelheden "voor eigen gebruik" bij zich, wat voor de ambtenaar het bewijs is dat zij hun volledige handelsvoorraad conform de regels op de markt hebben verkocht. Opvallend is de bureaucratische correctie in de kantlijn (in rode inkt), waarin een superieur de ambtenaar erop wijst dat dergelijke algemene controlerapporten in het vervolg "afzonderlijk" (per handelaar of per geval) ingediend moeten worden, in plaats van verzameld in één rapport.

Inspectierapport / Handgeschreven memo.

Dit document is een officieel verslag van een marktcontroleur aan zijn superieur. De kern van het rapport is de controle op de handel van viskoopman P. Schouten op het Surinameplein. De controleur legt de details van de handel vast: * **Product:** 20 pond verse aal (paling). * **Prijs:** 0,57 gulden per pond. * **Afzet:** Op het moment van controle was er 1 kilo verkocht, verdeeld over 9 personen. De korte, zakelijke stijl en de vermelding van het aantal personen waaraan verkocht is, suggereren een strikte naleving van distributie- of prijsvoorschriften. De spelling is conform de toenmalige grammatica (bijv. "den vischkoopman", "versche aal").

Ambtsbericht / Inspectierapportage.

* **Inhoud:** Het document is een kort verslag van een viscontrole op het Surinameplein in Amsterdam. De controleur, A.L. Keijper, rapporteert de hoeveelheid aangevoerde vis en het aantal klanten ("personen") dat hij heeft "geturfd" (geteld) bij drie verschillende handelaren. * **Rekenkundige discrepantie:** Bij handelaar P. Schouten wordt 107 kg vis gemeld voor 99 personen. Dit laat een verschil van 8 kg over (ervan uitgaande dat men 1 kg per persoon rekende of dat er een vaste rantsoenhoeveelheid was). Dit verklaart de kritische kanttekening van de overste ('de Boer') linksboven: *"Is 8 kg ingewogen?"*. De controleur wordt gemaand om *"duidelijker te rapporteren"*. * **Product:** Er wordt specifiek melding gemaakt van "bliek" (een kleine witvis, nauw verwant aan de brasem) bij Th. Tol. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de toenmalige spelling (bijv. "vischkooplieden", "ondergeteekende", "verklaard" met een d waar nu een t zou staan).

Handgeschreven administratieve notitie of kladbriefje.

* **Kwanteit en Namen:** Er worden twee personen genoemd, J. Schouten en P. Schouten, met daarachter respectievelijk "80 p." en "40 p." De "p." staat waarschijnlijk voor ponden (gewichtseenheid) of punten (distributie-eenheid). * **Turfjes:** De turfjes bovenaan vormen een totaal van 43 (25 + 18). Het is niet direct duidelijk of dit getal correspondeert met de 120 (80+40) punten/ponden hierboven, of dat het een aparte telling betreft. * **Distributie-termen:** De termen "verkoop 1 Kg" en "voorrangskaarten" (met 13 streepjes eronder) wijzen op een strikt gereguleerd systeem van voedselvoorziening. Voorrangskaarten werden in de oorlogstijd uitgegeven aan specifieke groepen (zoals zieken of mensen met zwaar werk) voor extra rantsoenen. * **Dorscontrole:** De vermelding "dors controle" onderaan geeft de belangrijkste context. Dit was het toezicht op het dorsen van graan bij boeren om te garanderen dat de oogst werd aangegeven en niet in het zwarte circuit verdween.

Dagrapport van het Marktwezen Amsterdam.

Dit dagrapport is een administratieve vastlegging van gewichtscontroles op vismarkten in Amsterdam. De inspecteur (Reyinga) controleert of de hoeveelheid vis die aan individuele handelaren is toegewezen (*toew.*) overeenkomt met de werkelijke voorraad op de kraam (*gewogen* of *geschat*). * **Producten:** Er wordt specifiek melding gemaakt van schar, schol, bot en aal (paling). * **Nauwkeurigheid:** De controles zijn zeer precies, waarbij afwijkingen van een halve kilo (bijv. bij D. v. Schaik en P.J. Overloop) expliciet worden genoteerd. * **Samenwerking/Verdeling:** Er is sprake van het delen van porties tussen handelaren, zoals de "½ portie" die wordt overgedragen tussen J. Molenaar en W. Meconi. * **Kwaliteit:** De opmerking "Het grootste deel der aanvoer was puf" is cruciaal. 'Puf' verwijst naar kleine, onmaatse vis of vis van lage kwaliteit die vaak als veevoer of voor de vismeelindustrie werd gebruikt, maar in oorlogstijd ook voor menselijke consumptie werd verhandeld.

# TRANSCRIPTIE 28/74/2 M. *extra* VP/G. 27 Juni 1939 den Heer J. Schouten, ...

van Woustraat 116 P.v.Schuren. | Zeedijk. P.van Schuren. | Koningstraat 54$^{III.}$ Schurink. | Heerensingel.130$^h$ v.Schuyt. | Selecta. | v.d. Hoopstraat T.Servaas. | Na.Seur. | Willemstraat 20$^I$ J.Sies. | Sies Westhof. | 1e Jan v.d.Heijdestraat 70$^{II}$ Simonsbergen | Sjaak. ? | ***

# TRANSCRIPTIE no 28/74/1 m 1939 1/6 Aan den Inspecteur v/h marktwezen Alhier. Tegen het verzoek van sollicitant J Schouten, om alsnog in de gelegenheid gesteld te worden voor een voorkeurskaart bestaat mij geen bezwaar. Schouten die blijkbaar niet lezen kan, heeft niet begrepen wat met die oproeping werd bedoeld. Schouten heeft meermalen aan mij gevraagd wanneer hij toch eens een VKK kon krijg...

# TRANSCRIPTIE *extra* [handgeschreven] VP/HG. 28/67/2 M. 8 Juni 1939. den Heer J. Schouten, Oostzaan B 263, <u>Amsterdam-N.</u> Naar aanleiding van Uw brief d.d. 25 Mei jl. ver- leen ik U hierbij tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Lindengracht te laten bijstaan - niet vervangen - door M. Vaverne. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, rechtsboven:] *m. de Laar* [Getypt, linksboven:] 28/74/2 M. [Handgeschreven, midden boven:] *Verzonden 27/6* [Getypt, rechts:] VP/G. 27 Juni 1939 den Heer J. Schouten, Lindengracht 128 II, Amsterdam-Centrum. Wyk 9. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 31 Mei jl. be- richt ik U, dat U zich alsnog ten spoedigste ten hoofdkan- tore van myn dienst kunt vervoegen, te...