Getypt rapport (ambtelijke rapportage) met handgeschreven kanttekeningen en ondertekening. 27 juli 1943. CENTRALE MARKT (stempel)

R A P P O R T
o====================o

In vervolg op mijn rapport contra W.F. Evers, d.d. 26 Juli 1943, deel ik, J. H. de Grebber, controleur bij het Marktwezen, het volgende mede.

Bedoelde Evers was voor den grossier De Haas groenten aan het laden op een vrachtauto. Er waren 38 kisten rabarber en 52 zakken tuinboonen opgeladen. Daar ik vermoeden had, dat de zaak niet geheel klopte, heb ik mij naar de poort begeven. Toen de auto het marktterrein wilde verlaten, heb ik den chauffeur staande gehouden. Deze toonde mij een nota, uitgeschreven door De Haas en bestemd voor de Duitsche Wehrmacht, Dienststelle Bergen. Andere papieren had hij niet in zijn bezit. Op bedoelde nota stond vermeld; 38 kisten rabarber en 43 zakken tuinboonen. De overige 9 zakken tuinboonen waren dus niet gedekt. Ik heb de chauffeur opdracht gegeven de 9 zakken weer bij de Haas af te laden. Toen dit gebeurd was, is de auto vertrokken.

Daarna hoorde ik; Jacob de Haas, oud 43 jaar, grossier en wonende te Haarlem, Bakenessergracht 105, die mij verklaarde; "Daar wij met z'n drieën de auto hebben geladen, vermoed ik, dat een van ons zich heeft vergist. Het was mij niet bekend, anders had ik den wagen niet laten vertrekken. De groenten is bestemd voor de Duitsche Wehrmacht te Bergen. Een Bezugscheine kan ik U niet toonen, daar deze in het bezit is van een van mijn commissionnairs want op deze Scheine moet n.l. nog meer gekocht worden. De geheele benoodigde voorraad van een Bezugscheine wordt meestal in meerdere termijnen afgeleverd.

Een en ander is in kennis gesteld van de C.C.D. /

Amsterdam, 27 Juli 1943.
De Controleur [Signatuur: J.H. de Grebber]

[Handgeschreven onderaan links:]
Aan den Heer Bedrijfschef van de Centrale Markt.

[Handgeschreven in de marge links:]
Doorsturen aan de economische dienst. Deze verzoekt dit geval niet te behandelen.
[Onleesbare paraaf/handtekening] In dit rapport doet controleur De Grebber verslag van een controle op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Hij constateert een discrepantie tussen de daadwerkelijke lading van een vrachtwagen en de bijbehorende vrachtbrief.

De vrachtwagen, geladen door de heer Evers in opdracht van grossier De Haas, vervoerde groenten voor de Wehrmacht in Bergen. De controleur stelde vast dat er 9 zakken tuinbonen meer aan boord waren dan op de nota stonden vermeld (52 zakken aanwezig tegenover 43 op papier). De overtollige zakken werden ter plekke gelost.

De verdediging van grossier De Haas is typerend voor dergelijke incidenten: hij wijt het aan een menselijke telfout tijdens het gezamenlijk laden en voert een administratieve reden aan waarom de officiële vergunning (Bezugschein) niet aanwezig was. De zaak werd gemeld bij de C.C.D. (Crisis Controle Dienst). Opmerkelijk is de handgeschreven kanttekening in de marge, waarin wordt aangegeven dat de economische dienst verzoekt de zaak niet verder te behandelen, wat kan duiden op een seponering wegens de geringe omvang of de plausibiliteit van de verklaring. Dit document biedt een inkijkje in de strikte voedseldistributie en controle tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland (juli 1943). De Centrale Markt was een cruciaal knooppunt waar schaarste en regelgeving direct merkbaar waren.

1. Voedselvoorziening en de Wehrmacht: Een aanzienlijk deel van de Nederlandse landbouwproductie was bestemd voor de Duitse bezetter. Zendingen voor de Wehrmacht kregen prioriteit, maar moesten wel strikt administratief verantwoord worden met Bezugscheine (inkoopbewijzen/vergunningen).
2. Controle en Crisis Controle Dienst (CCD): De CCD was belast met het opsporen van zwarte handel en overtredingen van de distributiewetten. Elke zak tuinbonen die 'buiten de boeken' om ging, werd gezien als een potentiële economische misdaad.
3. Bureaucreatie in Oorlogstijd: Het document laat zien hoe nauwgezet (bijna bureaucratisch) kleine afwijkingen werden gerapporteerd, zelfs wanneer de goederen bestemd waren voor de bezetter zelf. De controleurs van het Marktwezen fungeerden hierbij als een verlengstuk van het toezichtapparaat.