Politierapport / Proces-verbaal van de Centrale Markt Amsterdam. [Linkerbovenhoek, stempel en typemachine]
No. 77/73/1 M. 1943 8/11

[Centraal]
R A P P O R T

[Tekst]
Op Woensdag 3 November 1943 werd mij door schipper van Geest, die per vaartuig groente aan de Centrale Markt aanvoert, medegedeeld, dat van hem op of omstreeks 20 October 1943 tijdens de markt 10 kisten spruiten waren gestolen, welke spruiten deel uitmaakten van een partij van 38 kisten en die bestemd waren voor J. Duller, die inpakhuis B.11 als verkooper optreedt voor den heer Broerse. De partij kisten met spruiten was door van Geest gelost aan de achterzijde van pakhuis B.6, tezamen met nog eenige partijen. Aanvankelijk had Van Geest vermoed, dat door het personeel van de firma Hakker de 10 kisten waren weggenomen, aangezien het personeel reeds 7 kisten te veel had gehad. Bij onderzoek bleek het van Geest echter dat dit een vergissing was geweest van het personeel en dat bij hen niet de bedoeling had voorgezeten om de kisten ^te stelen. Waarmede echter de kwestie van de 10 kisten nog niet was opgelost. Bij onderzoek is mij, rapporteur, gebleken, dat bij het geval van de 10 kisten twee overkruiers van de Centrale Markt betrokken zijn, namelijk:
Jacobus Hendricus Johannes Boom, geboren te Amsterdam 18 Februari 1912, wonende van Kinsbergenstraat 37 A.
en Jan Hendrik van den Bos, geboren te Amsterdam 5 Juni 1916, wonende Rozenstraat 213/111 a
Beide kruiers heb ik op Zaterdag 6 November aangehouden en overgebracht naar het Kaartenkantoor van de Centrale Markt waar zij door mij zijn gehoord.
Boom verklaarde het volgende:
"Eenige tijd geleden, den datum wet ik niet meer precies, moest ik voor de firma Buijs van pier B een partij spruiten halen bij de schipper die met zijn vaartuig achter het pakhuis van Buijs gemeerd lag. Hoeveel kisten spruiten ik moest halen weet ik ook niet meer precies, maar wel, dat ik, zij het dan ook bij vergissing, 10 kisten te veel had weggenomen. De geheele ~~van~~ partij van Buijs, inclusief de 10 door mij teveel weggenomen kisten, had ik neergezet naast de koffietent van Marcanti, welke zich bevindt tusschen de peiren ~~xx~~ A en B van de Centrale Markt. Even later vernam ik van den overkruier Jan van den Bos dat hij bij dezelfde schuit een partijtje van 38 kisten spruiten had moeten halen maar dat er van zijn partij 10 kisten te weinig waren. Ik deelde van den Bos toen mede dat ik 10 kisten te veel had. Van den Bos ging hier evenwel niet op in en ook ik heb de zaak gelaten voor wat ze was. Toen nu de markt een aanvang had genomen heb ik kans gezien de 10 kisten spruiten te verkoopen aan een mij alleen van aanzien bekend persoon. Voor de 10 kisten spruiten heb ik f 50 ontvangen. Van dit geld heb ik f 15 aan Van den Bos gegeven met de toezegging dat hij nog f 10 zou krijgen. Toen ik eenige dagen later van het personeel van Hakker vernam dat de schipper de schade moest lijden voor de gestolen spruiten, kwam ik met Van den Bos overeen, dat wij de schipper de f 50 zouden geven. Wij zouden dat doen door bemiddeling van het personeel van Hakker in de hoop dat de zaak voor ons geen verdere gevolgen zou hebben. Doordat wij blijkbaar hier te lang mee hebben gewacht is de zaak toch bij U bekend geworden. Ik geef U thans f 35 het aandeel dat ik van de opbrengst der spruiten heb gehad. (Ik, rapporteur heb de f 35 van Boom aangenomen).
Hierna hoorde ik Van den Bos die als volgt verklaarde:
"Eenigen tijd geleden moest ik voor Jan Duller, die als verkooper optreedt voor den heer Broerse, een partij van 38 kisten spruiten halen bij schipper van Geest welke met zijn vaartuig gemeerd lag aan de achterzijde van pakhuis B.6 - Het bleek mij echter dat er geen 38 maar 28 kisten op den wal stonden, waarvan ik de schipper mededeeling heb gedaan.

[Handgeschreven kanttekeningen links:]
* Boom 73/2
* v.d. Bos 73/3
* verb. 73/4
* 14 dagg + [onleesbaar] Amst.
* [handtekening/paraaf] Het document is een zakelijk verslag van een diefstal op de werkvloer van de Amsterdamse Centrale Markt tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is de verduistering van 10 kisten spruiten. De verdachte, Boom, beweert dat hij deze kisten eerst per ongeluk teveel had meegenomen ("bij vergissing"), maar besloot ze vervolgens alsnog illegaal te verkopen voor 50 gulden toen bleek dat er een tekort was bij een andere partij.

Opvallend is de rol van de tweede kruier, Van den Bos, die op de hoogte was van de diefstal en een deel van de buit aannam. De daders kregen later last van hun geweten (of vrees voor ontdekking) toen ze hoorden dat de schipper zelf voor de schade moest opdraaien. Hun poging om de schipper schadeloos te stellen via een tussenpersoon kwam echter te laat. De handgeschreven aantekeningen in de marge lijken te verwijzen naar de juridische afhandeling of dossiernummers van de verdachten. Dit rapport is opgesteld in november 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van toenemende voedselschaarste en een bloeiende zwarte markt. Producten zoals spruiten waren streng gereguleerd. Diefstal op de centrale verdeelpunten zoals de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie bij de Jan van Galenstraat) kwam vaak voor.

De genoemde 50 gulden voor 10 kisten spruiten was in 1943 een aanzienlijk bedrag (ter vergelijking: een gemiddeld weekloon lag toen rond de 30-40 gulden). De term "overkruier" duidt op een losse arbeider op de markt die goederen transporteerde met handkarren. De genoemde locatie "Marcanti" was indertijd een bekend koffiehuis en kantinegebouw voor de marktkooplieden en arbeiders, dat tegenwoordig nog steeds bekend is als uitgaansgelegenheid in Amsterdam-West. Schipper van Geest J. Duller Heer Broerse Jacobus Hendricus Johannes Boom (geb. 1912) Jan Hendrik van den Bos (geb. 1916).