Officieel rapport van een marktcontroleur.
Origineel
Officieel rapport van een marktcontroleur. 26 oktober 1943. No. 77/74/1 M. 1943
2 Bijlagen
P.K. kaart (4873)
een zakmes.
R A P P O R T
-----------
Onderget. Controleur Schiermeier rapporteert U hierby het volgende:
Hedenmiddag zag onderget. een persoon welke zich verdacht ophield by een wagen welke geparkeerd stond op het terrein van de Centrale Markt achter het Hoofdkantoor.
By nader onderzoek bleek hem dat deze persoon, welke hem desgevraagd op gaf genaamd te zyn:
KAREL FREDERIK TOLHUYZEN
------------------------
geb. 27 Juli 1927 beroep tasschenmaker
thans in dienst als losser personeel bij J.v/d Mey
wonende Bellamystraat 22.
een draad van bovengenoemde wagen had losgesneden. Op mijn vraag waarom hij dit had gedaan, verklaarde hij:
elektr.
"Ik had een stuk (draad) nodig voor thuis en die wagen stond
"toch maar op het terrein, daarom heb ik er maar een stuk
"draad afgesneden"
Onderget heeft hem hierop van het Marktterrein verwijderd.
Zijn Marktkaart en het zakmes waarmede hij de draden heeft doorgesneden gaan hierbij.
Amsterdam, 26 October 1943.
De Controleur voornoemd,
[handtekening Schiermeier]
Den Heer Bedryfschef.
S.Z. 33145
Aankoppelings-einden
van Heumann-draad dienstig
voor voor- en achterlicht.
[paraaf]
[in rood handgeschreven midden rechts:]
14 dagne [doorgehaald]
77/74/2.
[in potlood onderaan rechts:]
L.O.Y. [paraaf] * Toon en vorm: Het rapport is opgesteld in de typische, afstandelijke ambtelijke stijl van de jaren '40 ("ondergetekende", "welke", "hierby"). Het is getypt, met handgeschreven correcties (het woord 'elektr.' is tussengevoegd) en latere aantekeningen van de afhandeling.
* Het vergrijp: Het betreft een zeer klein vergrijp: de diefstal van een stukje stroomdraad van een auto. De eerlijkheid van de 16-jarige dader is opvallend; hij zag het blijkbaar niet als een ernstige misdaad, maar als een praktische oplossing voor een probleem thuis.
* Administratieve afhandeling: Ondanks de trivialiteit van het feit, wordt de volledige procedure gevolgd: identificatie, inname van bewijsstukken (zakmes) en toegangsdocumenten (marktkaart), en een schriftelijk rapport aan de bedrijfschef. De handgeschreven notitie onderaan specificeert de aard van het buitgemaakte draad ("Heumann-draad"), waarschijnlijk om de schade of de waarde vast te stellen. Dit document is een treffend voorbeeld van de 'kleine geschiedenis' tijdens de Duitse bezetting van Nederland in 1943:
- Materiaalschaarsheid: In 1943 was er door de oorlogseconomie aan alles een gebrek. Zelfs een klein stukje koper- of elektriciteitsdraad was waardevol en bijna nergens te krijgen voor burgers. De diefstal van Tolhuyzen moet in dit licht van extreme schaarste worden gezien.
- Toezicht op de Centrale Markt: De Centrale Markt in Amsterdam was een vitale en streng gecontroleerde plek voor de voedselvoorziening. Dat iemand daar 'verdacht' rondhing bij een auto, trok direct de aandacht van de bewaking.
- Jeugd in oorlogstijd: De dader is een 16-jarige arbeider. Veel jongeren moesten in die tijd al vroeg bijdragen aan het huishouden of zelf oplossingen vinden voor defecten aan huis, waarbij de grens tussen 'vinden' en 'stelen' door de nood vaak vervaagde.
- Bestraffing: De rode aantekening "14 dagne" (mogelijk dagen ontzegging van het terrein of een voorwaardelijke straf) die later is doorgehaald, wijst op de disciplinaire maatregelen die binnen het marktwezen werden gehanteerd. Schiermeier (Controleur) Schiermeier rapporteert (Controleur) Marktwezen