Politierapport / Proces-verbaal van bevindingen. No. 77/77/M. 1943 43/11 [handgeschreven] Opb Verl. Di 22/12 43 [handgeschreven]
R A P P O R T

Op Dinsdag 9 November 1943 werd mij door den grossier H. van Dijk huurder van pakhuis B.15, medegedeeld, dat er reeds eenige malen groente en fruitbonnen, welke hij in zijn kantoor van genoemd pakhuis in een potje had liggen, gestolen waren. Het was Van Dijk namelijk bij controle gebleken dat hij, als hij b.v om twaalf uur zijn kantoor verliet en des namiddags om twee uur daar weer terug kwam, eenige groente of fruitbonnen uit het potje vermistte. Van Dijk vermoedde, dat het wegnemen der bonnen werd gedaan door:
CHRISTIANN VAN KAMPEN, 37/1
geboren te Amsterdam 23 Maart 1917, wonende van Tienhovenstraat, die als boekhouder in dienst is bij de Amsterdamsche Fustcentrale.
Bedoelde Van Kampen verzorgde namelijk in zijn koffieuur de fustadministratie van Van Dijk, waartoe hij zich dan ophield in het kantoor van Van Dijk. Als regel was het personeel van Van Dijk in dien tijd niet in het pakhuis aanwezig en bevond Van Kampen zich daar alleen. Naar aanleiding van deze mededeeling hebben van Dijk en ik, rapporteur, op Dinsdag 9 November 1943 omstreeks 12 uur, nadat het eigen personeel van Van Dijk vertrokken was om te eten, de bonnen welke zich thans in het potje bevonden geteld en bleek ons, dat er 23 groentebonnen inzaten. Omstreeks 12.30 uur zag ik, dat Van Kampen zich in het pakhuis begaf van Van Dijk. Omstreeks 1.30 uur verliet hij dit pakhuis weer. Direct nadat hij het pakhuis verlaten had begaven Van Dijk en ik ons in het pakhuis en telde de groentebonnen die in het potje zaten opnieuw. Het bleek ons toen, dat er geen 23 doch slechts 20 bonnen in waren zoodat er dus 3 uit weggenomen waren. Direct begaf ik, rapporteur, mij naar de Hal van de Centrale Markt en heb ter hoogte van de Ned. Veiling Van Kampen aangehouden en overgebracht naar het pakhuis van Van Dijk.
Bij onderzoek bleek toen, dat Van Kampen 8 groentebonnen in zijn bezit had welke waren gemerkt als volgt:
Een bon 2B groente 05, twee bonnen B groente 05, een bon 2B groente 05 1/2 drie bonnen A groente 22 en een bon A groente 22-1/2.
Over de herkomst van deze bonnen verklaarde Van Kampen het volgende:
"Sedert geruimen tijd verzorg ik voor den grossier H. van Dijk zijn administratie van de ledige kisten. Daar ik in dienst ben bij de Amsterdamsche Fustcentrale verzorg ik de administratie van Van Dijk in mijn koffieuur. Ik heb dit steeds gedaan in het kantoor van pakhuis B.15 waartoe mij door Van Dijk de sleutel was verstrekt. In dit kantoor bevond zich op het bureau een potje waarin zich groente- en fruitbonnen bevonden. Doordat ik in geldnood verkeerde ben ik er toe overgegaan om uit dit potje groentebonnen en fruitbonnen weg te nemen. Zoo heb ik in begin November 1943 eenige appelebonnen en groentebonnen weggenomen en deze verkocht aan den kooper Toon Challa. Op de groentebonnen konden toen spruiten worden verkregen. Voor een groentebon kreeg ik ongeveer f. 3.- voor een appelenbon ongeveer f. 7.-. Van de bonnen welke Uthans bij mij hebt gevonden heb ik degene, die gemerkt zijn met "A groente 22" en een bon die gemerkt is met "A groente 22-1/2" weggenomen omstreeks 4 of 5 November. De drie bonnen gemerkt met "B groente 05" heb ik hedenmiddag uit het potje genomen, terwijl ik den bon gemerkt "2B groente 05-1/2" heb geruild voor een bon welke ik reeds in mijn bezithad. Het was mijn bedoeling om ook deze bonnen te Dit document is een verslag van een heterdaadje. De grossier H. van Dijk vermoedde al langer dat zijn tijdelijke kracht (Christiann van Kampen) bonnen stal. De rapporteur (waarschijnlijk een marktmeester of een agent van de markpolitie) zette samen met de grossier een val op door de bonnen te tellen voor en na de aanwezigheid van de verdachte.

Kernpunten:
* Modus operandi: De verdachte gebruikte zijn toegang tot het kantoor tijdens het "koffieuur" (wanneer anderen pauze hielden) om bonnen te stelen uit een potje op het bureau.
* Economische waarde: De zwarte marktwaarde van de bonnen wordt expliciet genoemd: f. 3,- voor spruitenbonnen en f. 7,- voor appelbonnen. Dit waren voor die tijd aanzienlijke bedragen.
* Motief: De verdachte voert "geldnood" aan als reden voor zijn daden.
* Heelmeester: De naam Toon Challa wordt genoemd als afnemer van de gestolen bonnen. Het rapport stamt uit november 1943, een periode in de Tweede Wereldoorlog waarin de schaarste in Nederland nijpend was. Het distributiestelsel was van vitaal belang om voedsel eerlijk (of volgens de regels van de bezetter) te verdelen.

1. Distributiebonnen: Groente- en fruitbonnen waren in 1943 noodzakelijk om legaal voedsel te kunnen kopen. Diefstal hiervan werd zeer hoog opgenomen, omdat het de officiële voedselvoorziening ondermijnde.
2. De Centrale Markt: Dit was het kloppend hart van de Amsterdamse voedselvoorziening (nu het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat). Controle op fraude en diefstal was hier zeer streng.
3. Fustadministratie: Het bijhouden van de administratie van kisten en kratten (fust) was een gespecialiseerde taak bij groothandels. De verdachte werkte bij de "Amsterdamsche Fustcentrale", wat hem een zekere status van vertrouwen gaf, die hij hier beschaamde.
4. Zwarte Handel: Het feit dat bonnen voor guldens werden verkocht aan een "kooper", duidt op de bloeiende zwarte handel tijdens de bezetting. Een prijs van 7 gulden voor een appelbon was extreem hoog, gezien een gemiddeld weekloon in die tijd vaak rond de 20 tot 40 gulden lag.