L. Strak

Document

De brief is een dringende klacht van een bewoner van de Amsterdamse Jordaan aan het adres van de wethouder. De kern van de klacht betreft de illegale handel en prijsopdrijving van groenten op en rond de Lindengracht. De schrijver wijst op drie specifieke misstanden: 1. **Prijsopdrijving:** Uien worden verkocht voor 35 tot 40 cent per pond, wat voor die tijd extreem hoog was. 2. **Clandestiene inkoop:** Handelaren beweren hun goederen "clandestien" te hebben ingekocht om de hoge prijzen te rechtvaardigen. 3. **Ontwijken van de markt:** Er wordt een specifieke handelaar genoemd bij de Tichelstraat die direct uit Aalsmeer aangevoerde groenten buiten de officiële markt om verkoopt. De toon is gefrustreerd en bezorgd, met een directe verwijzing naar de naderende winter en de onmogelijkheid voor gewone mensen om deze prijzen te betalen.

Getypte brief op officieel briefpapier van de NSB met handgeschreven kanttekeningen en stempels.

Dit document is een schoolvoorbeeld van de bureaucratische controle en verklikking tijdens de Duitse bezetting in Nederland. De inhoud betreft een melding van illegale handel (zwarte handel) in mosselen. 1. **De Melding:** Een "informator" meldt dat mosselen direct aan een café (Café Mustert in de Amsterdamse Indische Buurt) worden geleverd in plaats van via de officiële, door de overheid gecontroleerde afzetkanalen. 2. **Betrokkenen:** Er worden specifieke namen genoemd (B. Sliphorst en G. Lammers), waarbij expliciet wordt vermeld dat zij "Commissie lid" zijn of daaraan gerelateerd. Dit duidt op corruptie binnen de distributie-organen. 3. **Bureaucratische Gang:** De brief is gericht aan de NSB-wethouder Dr. J.L. Strak. Onderaan is te zien dat de wethouder het document op 17 december doorstuurt naar de Directeur van het Marktwezen voor advies. Dit toont hoe de NSB-partijstructuur verweven was met het officiële gemeentebestuur. 4. **Terminologie:** Het gebruik van "Kameraad" en de groet "Hou Zee!" markeert de nationaalsocialistische identiteit van de correspondentie.

Formele brief/kennisgeving van het gemeentebestuur.

Deze brief is een officiële mededeling aan een burger (Mw. Glas-Piet) over de uitkomst van een onderzoek naar aanleiding van een eerdere klacht of melding. Uit de tekst blijkt dat er toezicht is gehouden op de handelswijze van een "vischkoopman Klauwer". De gemeente concludeert dat er na meerdere controles geen bewijs is gevonden dat de koopman de geldende voorschriften heeft overtreden. De brief is doorspekt met ambtelijk jargon ("mededeeling", "contrôle", "verhandelen") en toont de actieve rol van het gemeentelijk apparaat in het controleren van de handel tijdens de oorlogsjaren. De aanwezigheid van diverse dossiernummers en parafen wijst op een gestructureerde archivering en afhandeling binnen de gemeentelijke diensten.

Document

De brief betreft een formele afwijzing van een verzoek van de heer Griffioen, een Amsterdamse grossier (groothandelaar). Griffioen had geprotesteerd tegen zijn uitsluiting van een "combinatie van grossiers". De wethouder stelt dat deze combinatie uitsluitend bedoeld was voor handelaren die aantoonbaar ervaring hadden met "stapelproducten" (essentiële basisvoedingsmiddelen). Omdat Griffioen en zijn genoemde collega's (Harten, Van der Wal, Moos en Dikstaal) voornamelijk in fruit handelden, werden zij niet toegelaten. De toon is bureaucratisch en beslist; de wethouder kapt verdere discussie ("onderhoud") direct af. De handgeschreven notitie "Marktv" verwijst naar de afdeling Marktwezen.

Fragment van een getypte brief of ambtelijk besluit (vermoedelijk een doorslag).

Het betreft het slotstuk van een officiële mededeling over de aanstelling van buitengewoon veldwachters. De tekst is zakelijk en formeel. * **Spelling:** Het woord "aanstellung" bevat een extra 'u' (of is een typefout voor aanstelling), wat mogelijk wijst op een germanisme of een slordigheid van de typist. De spelling "wasch-" is conform de toen geldende spelling-De Vries en Te Winkel (voor de hervorming van 1947). * **Functionaris:** De wethouder heeft een zeer specifiek pakket aan verantwoordelijkheden (Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen), wat duidt op een periode van sterke overheidsbemoeienis met de dagelijkse levensbehoeften en hygiëne. * **Ondertekening:** De aanduiding "(get.)" staat voor 'getekend', wat aangeeft dat dit document een kopie of afschrift is van een origineel dat door J.L. Strak persoonlijk was ondertekend. De letters "vM" linksonder zijn waarschijnlijk de initialen van de typist(e).

Officiële brief/correspondentie van de gemeente (waarschijnlijk Amsterdam).

* **Inhoud:** De brief is een reactie op een verzoek van de heer C. Tuin van 16 juni 1942. De wethouder laat weten dat hij de Directeur van het Marktwezen heeft gevraagd om te proberen de heer Tuin te helpen. De aard van de gevraagde hulp wordt niet gespecificeerd, maar gezien de afdeling (Marktwezen en Levensmiddelen) gaat het vermoedelijk over een kwestie betreffende handel, marktkramen of voedselvoorziening. * **Vorm:** Het betreft een formeel, getypt schrijven op administratief papier. De afkorting "(Z)" bij het adres verwijst naar Amsterdam-Zuid (de wijk De Pijp). De vele stempels en parafen duiden op een ambtelijke afhandeling binnen verschillende gemeentelijke diensten. * **Personen:** J.L. Strak (Johannes Lambertus Strak) was tijdens de bezettingsjaren een NSB-wethouder in Amsterdam. De afkorting "(get.)" voor zijn naam geeft aan dat dit een afschrift of een door een secretaris getekende versie van de brief is.

Brief (doorslag of kopie) van de gemeente Amsterdam.

Deze brief is een officiële reactie van de gemeente Amsterdam op een klacht van de heer Schulte over de vroege bezorging van groenten. De wethouder stelt dat deze bezorging (om 4:30 uur 's ochtends) onmogelijk via de Centrale Markt kan verlopen, omdat deze pas om 7:00 uur opent voor de kleinhandel. Er wordt gesuggereerd dat er sprake is van illegale directe handel tussen telers en winkeliers, waarbij de Centrale Markt wordt omzeild. Vanwege deze vermoedelijke overtreding van de distributieregels is de zaak overgedragen aan de "Crisis Contrôledienst" voor nader onderzoek. De brief sluit af met de geruststellende mededeling dat de legale aanvoer van groenten op de Centrale Markt weer op een normaal niveau ligt.

Officiële kennisgeving/brief van de gemeente Amsterdam.

Deze brief is een officiële mededeling aan de heer J.J. Looijen Sr. over de beëindiging van een schorsing. De ontvanger was voor de duur van één week uitgesloten van de visverdeling. De brief bevestigt dat hij per 28 mei 1943 weer is toegelaten tot het distributiesysteem voor vis. De schorsing wijst op een eerdere overtreding van de distributieregels, wat in oorlogstijd een ernstige sanctie was aangezien men afhankelijk was van toewijzingen voor voedsel.

Handgeschreven ambtelijke notitie / memo.

Het document betreft een intern overleg over het sluiten van de markt op de Nieuwmarkt in Rotterdam tijdens de Duitse bezetting. De aanleiding voor het voorgestelde verbod is dat de markt wordt gezien als een "brandpunt van zwarte handel". De heer Van Meurs (vermoedelijk een ambtenaar of politiefunctionaris) pleit bij de nationaalsocialistische wethouder Strak voor het behoud van de markt. Hij voert aan dat de 45 kramen met tweedehands goederen en de 15 viskramen essentieel zijn voor de voedsel- en goederenvoorziening van de lokale bevolking, die door de oorlogsschaarste al zwaar getroffen is. Het compromis dat wordt voorgesteld, is om de markt niet in zijn geheel op te heffen ("opheffing"), maar de politie specifiek opdracht te geven de illegale "zwarte handel" aan te pakken ("liquideeren"). De stempel en de onderste krabbel suggereren dat er uiteindelijk een besluit is genomen over de procedure van deze opheffing of sanering.

Afschrift van een officiële brief van de Gemeente Amsterdam.

Het document betreft een afwijzing van een verzoek om een "toewijzing voor visch". Tijdens de Tweede Wereldoorlog was voedsel strikt gerantsoeneerd. Mevrouw Ossendorp-Jansen heeft blijkbaar gevraagd om een specifieke toewijzing (mogelijk een extra rantsoen of een vergunning voor de handel/verkoop), maar de gemeente hanteert strikte criteria. Alleen personen die reeds vóór de oorlog (in 1939 en 1940) werkzaam waren in de vissector, komen in aanmerking. Na een onderzoek naar haar arbeidsverleden wordt geconcludeerd dat zij niet aan deze eis voldoet, waardoor het verzoek wordt afgewezen.

Getypte brief (doorslag of origineel op officieel papier).

* **Kernboodschap:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek tot terugbetaling van 2,70 gulden aan marktgeld. Het lijkt te gaan om een langlopende kwestie, aangezien er wordt verwezen naar eerdere correspondentie uit augustus en oktober van datzelfde jaar. * **Bureaucratie:** De brief illustreert de strikte bureaucratische processen in die tijd. Zelfs voor een relatief klein bedrag van 2,70 gulden werd een officiële afwijzing door een wethouder verstuurd. * **Annotaties:** De handgeschreven tekst "Marktw" rechtsboven duidt waarschijnlijk op de afdeling 'Marktwezen', wat aangeeft dat het document binnen de gemeentelijke administratie is gerouteerd. De letters 'vM' linksonder zijn waarschijnlijk de initialen van de typist(e).

Officiële brief/kennisgeving (doorslag/archiefexemplaar).

* **Kernboodschap:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek. Een vrouw heeft gevraagd of de visbonnen/toewijzing van haar echtgenoot naar haar naam overgezet kunnen worden, omdat hij in gevangenschap ("inhechtenisstelling") verblijft. De wethouder wijst dit verzoek resoluut af met de mededeling dat er "geen termen" (geen geldige redenen of gronden) voor zijn. * **Toon:** De toon is uiterst ambtelijk, kortaf en empathieloos, typerend voor de bureaucratie tijdens de oorlogsjaren. * **Betrokkenen:** De afzender is J.L. Strak, een wethouder met een zeer brede portefeuille (Levensmiddelen en diverse facilitaire diensten). De geadresseerde is een niet nader genoemde vrouw wiens man is opgepakt. * **Administratieve sporen:** De afkorting "vM" onder de tekst zijn waarschijnlijk de initialen van de ambtenaar die de brief heeft opgesteld in naam van de wethouder. De handgeschreven krabbels bovenin zijn interne archiefnotities.

Fragment van een getypte brief of officiële kennisgeving.

Het document is een dwingend verzoek (getuige het woord "onverwijld") aan een ondernemer of instelling om informatie te verschaffen over diens leveranciers (grossiers) in Rotterdam. De vermelding van de "vakgroep" wijst op een corporatieve economische ordening. De spelling (zoals "inkoopen" en "Wasch-") en de ambtelijke titels duiden op de eerste helft van de 20e eeuw. De afkorting "vM" linksonder de hoofdtekst zou kunnen staan voor een specifieke afdeling of de initialen van de opsteller van de minuut. De aanduiding "(get.)" voor de naam betekent "getekend", wat vaak aangeeft dat dit een officieel afschrift of een doorgestuurd besluit is waarbij de handtekening is overgenomen.

Handgeschreven memo / telefoonnotitie.

Dit document betreft een schriftelijke vastlegging van een telefonische mededeling. Het bevat een citaat van een wethouder (aangeduid als "Weth.") die reageert op een rapport van de Directeur van de Dienst Maatschappelijk Werk (Dir. M.W.). De kern van de kritiek is dat het rapport de essentie van een ingediende klacht mist. Terwijl het rapport zich blijkbaar concentreert op een gesprek tussen de klaagster en een (pseudo-)ambtenaar, stelt de wethouder dat het eigenlijke probleem de "beweerde afgifte van 3 pond rook" aan diverse personen is. Met "rook" wordt in deze context zeer waarschijnlijk tabak of rookwaren bedoeld. De wethouder is ontevreden omdat het rapport dit specifieke punt negeert. De ondertekening "w.g. Strak" betekent 'was getekend Strak'. Johannes (Jan) Strak was tijdens de oorlog de NSB-wethouder van Sociale Zaken in Amsterdam.

Ambtelijke notitie / besluitlijst.

Het document is een verslag van een vergadering of besluitvormingsproces van de "Verdeelingscommissie Visch". Er zijn in totaal 41 verzoeken behandeld voor het aanpassen van de vis-toewijzingen (mogelijk voor handelaren of winkeliers). De uitkomst is zeer streng: slechts 3 van de 41 verzoeken zijn ingewilligd: 1. **Meulemans:** krijgt een verhoging van de wekelijkse toewijzing van 2 naar 3 kisten. 2. **G.A. Weber:** wordt nieuw opgenomen in het systeem voor een halve ton "fijne zeevisch". 3. **H. Marinus:** neemt de plek over van zijn vader (S.C. Marinus), die afstand doet van zijn recht op toewijzing. De overige 38 verzoeken zijn zonder opgaaf van reden (in dit document) afgewezen. De rode aantekening linksboven bevestigt dat de bevoegde wethouder, de heer Strak, op 20 oktober 1943 akkoord is gegaan met deze besluiten.

Ambtelijke brief/correspondentie.

* **Inhoud:** De brief bevestigt een afspraak over de vergunningen (toewijzingen) voor drie specifieke vishandelaren in Amsterdam: Buter, Bergen en Bambergen. Er wordt besloten dat zij op dezelfde voet als het voorgaande jaar mogen doorgaan, mits de verkoop op de officiële markten plaatsvindt. Specifiek voor de handelaar Buter wordt vermeld dat hij vanwege zijn grotere volume afwisselend op de Dapperstraat en de Albert Cuijpstraat moet staan. * **Betrokken partijen:** * **J.L. Strak:** De ondertekenaar Jan Louis Strak was een door de bezetter aangestelde (NSB) wethouder in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. * **Heer Sieburg:** Secretaris van het Marktwezen. * **Nederlandsche Visscherij Centrale (NVC):** Het centrale orgaan dat tijdens de bezetting de vissector reguleerde en controleerde. * **Handgeschreven toevoegingen:** Deze wijzen op de actieve administratieve afhandeling. De opmerking over "aanvoer aal" suggereert dat er nog onduidelijkheid was over de distributie van specifieke vissoorten (paling). De opmerking bovenaan stelt dat de beslissing van de NVC voor Bergen nog afgewacht moet worden.

Typschrift (waarschijnlijk een doorslag/kopie van een officiële verzonden brief).

Dit document is een ambtelijke afwijzing op een verzoek van een kleine handelaar uit de Jordaan (Amsterdam). De heer Bommels had blijkbaar een aanvraag ingediend om opgenomen te worden in de officiële distributie van verse vis. De kern van de afwijzing is categorisering. De gemeente stelt dat Bommels geen "visroker" is in de strikte zin van het woord, omdat hij zelf geen verse vis verwerkt (rookt), maar enkel handelde in haring en reeds gerookte vis. De bureaucratische logica dicteert dat hij daarom geen recht heeft op een toewijzing van verse vis. Dit illustreert hoe de overheid tijdens de bezettingsjaren de volledige controle probeerde te houden over de schaarse goederenstromen door middel van rigide definities van beroepsgroepen.

Officiële kennisgeving / Dienstbrief

Het document betreft een administratieve sanctie opgelegd aan drie individuen uit Rijnsburg. Zij krijgen per direct een toegangsverbod voor onbepaalde tijd voor de "Centrale Markt" (vermoedelijk de veiling of centrale marktplaats in Leiden). De grondslag voor deze uitsluiting is het "onbevoegd uitoefenen van den groothandel". Opvallende elementen: * **Gezamenlijke straf:** De drie mannen worden in één brief aangesproken, wat suggereert dat zij als groep of compagnons opereerden. * **Handgeschreven kanttekeningen:** De opmerking "niet bij bedrijfschefs" suggereert interne instructies over hoe dit besluit gecommuniceerd of gearchiveerd moest worden binnen de gemeentelijke organisatie. * **Naleving:** De aantekening linksonder ("Gez. 27/1 '45") toont aan dat het dossier ruim een maand later nogmaals is gecontroleerd of verwerkt.

Document

Dit document is een officiële afwijzingsbrief van de gemeente Amsterdam betreffende een verzoek om visdistributie. De heer B. de Vries had verzocht om een toewijzing van verse zeevis en garnalen, waarschijnlijk voor commerciële doeleinden (gezien de referentie naar grossiers en visrokers). De wethouder wijst het verzoek resoluut af op basis van drie punten: 1. **Gebrek aan historische rechten:** Er is geen informatie die de claim op toewijzing ondersteunt. 2. **Gebrek aan verwerkingscapaciteit:** De ontvanger is geen visroker of verwerker, een categorie die in de distributieketen blijkbaar voorrang genoot. 3. **Onverifieerbare claims:** Een bewering van de ontvanger over een eerdere vislevering is niet terug te vinden in de administratie. De brief is ondertekend met "(get.) J. L. Strak", wat aangeeft dat dit een getypt afschrift of een bureau-exemplaar is van de originele, door de wethouder ondertekende brief.

Getypte officiële kennisgeving / brief.

Dit document is een formele mededeling van een gemeentelijke afdeling aan een burger, de heer J. Okel. De kern van de boodschap is dat de Burgemeester heeft ingestemd met een terugbetaling (restitutie) van marktgeld ter waarde van 6,37 gulden. De reden hiervoor wordt geformuleerd als "op gronden van billijkheid", wat suggereert dat er een specifieke, wellicht onvoorziene omstandigheid was waardoor de heer Okel recht had op zijn geld terug, ondanks de geldende regels. Het paarse stempel "M. 1944" en de potloodnotitie "Markten" duiden erop dat dit document afkomstig is uit of gearchiveerd werd bij de administratie van de Gemeentelijke Markthallen of het marktwezen. Het adres "Singel 43, Alhier" bevestigt dat het om Amsterdam gaat. De ondertekenaar, J.L. Strak, voert een uitgebreide titel die typerend is voor de bureaucratische indeling van die tijd.

Officieel bericht/kennisgeving van marktverbod.

* **Datering:** Er is een opvallende discrepantie in de datering. Hoewel de brief "10 Januari 1944" vermeldt, verwijst de tekst naar een maatregel die inging op "15 December 1944". Gezien de stempels en handgeschreven data ("16/1 '45" en "25/1 '45") is het vrijwel zeker dat de brief in januari **1945** is opgesteld en dat de typist uit gewoonte het oude jaar (1944) heeft gebruikt. * **Inhoud:** De heer Molenwijk krijgt een marktverbod opgelegd omdat hij appelen heeft verkocht boven de vastgestelde maximumprijs. Dit werd gezien als een ernstige verstoring van de "goede orde". * **Administratieve verwerking:** De handgeschreven noten onderaan duiden op de ambtelijke verwerking van het besluit, waarbij wordt gesproken over de "inhouding [van de] toegangskaart". De rode markering (vraagteken) suggereert een latere controle of onduidelijkheid bij een behandelaar.

Dienstbrief / Officiële correspondentie.

* **Kernboodschap:** De brief is een reactie op een klacht van de NSV (Nationalsozialistische Volkswohlfahrt) over de gang van zaken bij de visverkoop op de Albert Cuypmarkt en de markt in de Lekstraat. Uit onderzoek blijkt dat de marktmeesters zich correct houden aan de instructie om houders van een NSV-voorrangskaart (Vorrangskarte) met voorrang te bedienen. * **Beleidsbevestiging:** Het document bevestigt dat er officieel beleid was waarbij leden van nazi-organisaties bevoorrecht werden bij de distributie van schaarse goederen, zoals vis. * **Toon:** De toon is strikt zakelijk en bureaucratisch, waarbij de acties van de marktambtenaren worden verdedigd tegenover de partijinstantie (NSDAP). * **Personen:** J.L. Strak was in die periode werkzaam binnen het Amsterdamse distributie- en voedselvoorzieningsapparaat onder het Duitse gezag. ---

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Typschrift (mogelijk een afschrift of doorslag van een besluit of brief). * **Auteur:** Johannes Lambertus (J.L.) Strak, Wethouder van Amsterdam. * **Datering:** Omstreeks 1941-1945 (gezien de ambtsperiode van Strak tijdens de bezetting en de spelling). * **Onderwerp:** Regulering van ventvergunningen en toegang tot de Centrale Markt voor vis- en fruith...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Dienstmemo / Brief (waarschijnlijk van de afdeling Marktwezen van de Gemeente Amsterdam). * **Datum:** 2 september 1942 (gebaseerd op het stempel "L.M. 1942 2/9"). * **Referentienummer:** № 31/17. * **Geadresseerde:** Wethouder Dr. Strak (Eduard Strak, NSB-wethouder in Amsterdam). * **Onderwerp:** Voordracht voor de functie van controleur op de Centr...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie. * **Datum:** 5 oktober 1943. * **Afzender:** De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen (J.L. Strak). * **Kenmerken:** Getypte tekst met stempels en handgeschreven aantekeningen. * **Referentienummers:** No. 77/15/4 M. 1943; 47/5 '43. * **Onderwerp:** Toelating tot ...

# TRANSCRIPTIE VP/DV. 24/8/4 H. 30 April 1940. den Heer C. van Starkenborgh van Straten, Naarderstraat 71, LAREN (N.H.). Naar aanleiding van Uw brieven d.d. 6 en 22 April jl. bericht ik U, dat terzake van het door U behandelde onderwerp een deskundig onderzoek is ingesteld. Vanwege het Gemeentebestuur, waartoe U zich op 22 dezer eveneens heeft gewend, zult U ongetwijfeld antwoord op Uw klachte...

# TRANSCRIPTIE A f s c h r i f t . =================== No. 611 L.M. 1942 Verslag onderhoud Wethouder Strak met den Heer Van Burg, marktmeester Stadionplein, gehouden op 3 Juli 1942 des namiddags om 3 uur. --------- Naar a aanleiding van een bij den Wethouder L.M. ingediende klacht betref- fende v.d. Burg heeft deze v.d. B. bij zich ontboden. Op de vraag van den Wethouder of hij wel eens aal ko...