Handgeschreven proces-verbaal / rapport van een markttoezichthouder. Rapport. P. Prins
oproepen 12-5-43
p 14/5

Volgens bijgaand schetsje wordt op het Haarlemmerplein de visch aan het in de rij opgestelde publiek van 1 kar verkocht. Dit gedeelte markt is voor een iedereen duidelijk met suikerkisten of afgezet. Doch probeeren geregeld menschen die niet in de rij hebben gestaan bij de visch-karren te komen, om op die manier visch te krijgen. Ook slenteren er steeds een groep nieuwsgierigen rond, die op alles kritiek hebben en geregeld door mij verwijderd moeten worden. Op gemoedelijke wijze hun dit niet te gaan. Ik heb toen een paar opposanten verwijderd met het resultaat, dat men nu ruim baan maakt als ik me vertoon.

Op 21 April 1943 bevonden zich ook weer enige personen op het afgezet marktgedeelte en namen plaats tusschen het visch kooopende publiek aan karren. Ik verzocht die menschen voor de goede orde daar niet te blijven staan, "U kunt in de rij gaan staan of doorloopen". Allen verwijderden zich behalve een man (de briefschrijver)! welke mij verachtelijk van top tot teen opnam en bij de aalkar bleef staan zoolang hem dat beliefde. Nogmaals drong ik op verwijderen aan, waarop gereageerd werd met de woorden: "wat verbeeld je je wel, oale kord, krijg de pleuris in je hart" e.d.

Op dat moment toonde ik mijn penning en gelastte hem zich uit de inmiddels gevormde volksverzameling en het afgezet gedeelte markt te verwijderen. Hieraan geen gevolg gevend heb ik bedoelde persoon met geweld van de markt verwijderd. Daar nergens politie was te zien, waarbij inderdaad zijn jas tamelijk werd gehavend. Bij deze schermutseling probeerde hij mij tegen de borst te stompen, maar ik had hem goed te pakken en kon de stooten ontwijken.

Op die morgen had ik veel vischaanvoer en heb de verkoop rustig voort kunnen zetten. Het effect van zo'n schermutseling is, dat de opposanten op een afstand blijven. Deze briefschrijver mag zich gelukkig prijzen, dat mij de gelegenheid ontbrak.

z.o.z.

[Tekst bij de schets - rechterzijde]:
* Afstand
* Visch karren
* De rij voor visch gaat door.
* Garn: + gerookte aal
* Publiek in rij Dit rapport is opgesteld door P. Prins, werkzaam als markttoezichthouder of 'marktmeester' (gezien de vermelding van het tonen van zijn "penning"). Het document doet verslag van een incident op de vismarkt waarbij een burger weigerde de regels van de rijvorming op te volgen.

De tekst getuigt van een autoritaire houding van de ambtenaar ("men maakt nu ruim baan als ik me vertoon"). De taal is direct en bevat een letterlijke weergave van de beledigingen die de burger uitte ("oale kord", "krijg de pleuris"). De toezichthouder geeft toe geweld te hebben gebruikt, wat resulteerde in een gescheurde jas van de burger, maar rechtvaardigt dit als noodzakelijk voor het behoud van de orde en het afschrikken van andere "opposanten". Het document bevat ook een schets die de logistiek van de markt en de positie van de kramen (vis en gerookte aal) verduidelijkt. Het document dateert uit mei 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze periode werd gekenmerkt door extreme schaarste en strenge rantsoenering van voedsel.

Vismarkten waren in deze tijd plekken van grote spanning. Omdat er weinig vlees beschikbaar was, was de vraag naar vis enorm. De "rijvorming" was essentieel om chaos en rellen te voorkomen, maar leidde vaak tot irritatie en conflicten tussen burgers en handhavers. De aanwezigheid van "nieuwsgierigen die op alles kritiek hebben" wijst op de algemene onvrede en sociale druk onder de bevolking. Ambtenaren moesten vaak met harde hand optreden om de distributie van schaarse goederen in goede banen te leiden, waarbij ze soms (zoals hier) optraden zonder directe steun van de reguliere politie. P. Prins Politie