J. Groenteman

Ambtsrapport van de Inspectie van het Marktwezen.

Dit rapport van een marktinspecteur kaart een onregelmatigheid aan op de markt (zeer waarschijnlijk de Albert Cuypmarkt, aangeduid als 'A.C.'). De kern van de zaak is dat diverse handelaren, die normaliter vis of bananen verkopen, zijn overgeschakeld op de verkoop van "Hollandsch fruit". Volgens de inspecteur gebeurt dit zonder de vereiste "erkenningskaart". De inspecteur uit zijn verbazing specifiek over J. Rocher (plaats 413). Waar andere visboeren ondanks de moeilijke tijden gewoon vis blijven verkopen, is Rocher gedeeltelijk overgestapt op fruit. Er volgt een lijst met acht andere handelaren die eveneens van hun oorspronkelijke assortiment (vis of bananen) zijn afgeweken. De inspecteur suggereert hiermee dat de regelgeving rondom standplaatsvergunningen en productgroepen niet strikt wordt nageleefd.

Ambtelijk rapport/proces-verbaal toelichting.

Dit rapport documenteert een administratief/juridisch conflict tussen de firma Groenteman en Bolle en de Nederlandse Groenten- en Fruitcentrale (NGFC). De kern van de zaak is een proces-verbaal (boete) die de firma kreeg omdat zij buitenlandse appels en peren in hun pakhuis aan het Waterlooplein hadden. De NGFC hanteerde de regel dat producten die ook in Nederland gekweekt kunnen worden (zoals appels en peren), onder hun strikte toezicht en regulering vielen, ook als ze geïmporteerd waren. De firma probeert via de marktopzichter aan te tonen dat zij al jarenlang in deze producten handelen (met bewijzen van de KvK en een leverancier, B. Polak) om de boete aan te vechten of een uitzonderingspositie te verkrijgen. Opvallend is het onderscheid tussen de verkoop op de Centrale Markt (waar zij enkel bananen verkochten, die niet in Nederland groeien en dus buiten de specifieke NGFC-restrictie vielen) en de voorraad in hun pakhuis.

Getypte brief (doorslag of kopie).

Deze brief is een formeel administratief besluit van de gemeente Amsterdam uit juni 1939. De kern van de brief is de verlening van een vergunning aan de heer S. Zoute voor hulp bij zijn marktplaats op de Albert Cuypmarkt. Belangrijke administratieve details: * **Beperking:** De toestemming is strikt beperkt tot "bijstaan" en expliciet "niet vervangen". Dit betekent dat de vergunninghouder (S. Zoute) zelf aanwezig moet blijven op de markt; J. Groenteman mag hem slechts assisteren. * **Geldigheid:** De vergunning is "tot wederopzegging", wat betekent dat de gemeente het recht behoudt deze toestemming op elk moment in te trekken. * **Locatie:** De marktplaats bevindt zich in de Albert Cuypstraat, destijds (en nu nog steeds) de belangrijkste dagmarkt van Amsterdam.

Getypt verslag (pagina 3).

* **Inhoud:** Het verslag beschrijft een inspectiebezoek aan verschillende fruitopslag- en rijpingsfaciliteiten. Er wordt specifiek ingegaan op de opslag van sinaasappelen (en sap) en de rijping van bananen. * **Technische aspecten:** Er is veel aandacht voor de afvoer van koolzuur (CO2), een cruciaal aspect bij het rijpen en bewaren van fruit om verstikking van de vlam (gaspitten) of bederf te voorkomen. De thermometers van de "United Fruit Co." wijzen op de invloed van dit machtige Amerikaanse concern op de wereldwijde bananenstandaarden. * **Taalfouten:** In de tweede alinea staat een dubbel woord: "en en". Tevens staat er een spelfout in het woord "vrhchten" (vruchten). * **Bedrijfsvoering:** Het document maakt melding van kostenbesparing door sapverwerking te verplaatsen naar locaties met goedkopere arbeidskrachten, wat duidt op een vroege vorm van industriële optimalisatie.

Zakelijke brief (handgeschreven op briefpapier).

* **Inhoud:** De firma J. Groenteman & Bolle kondigt de liquidatie van hun bedrijf aan en zegt de huur van hun standplaats (nr. 12) in de Centrale Markthallen op. * **Aanleiding:** Als directe oorzaak wordt de "oorlogstoestand" genoemd. Hierdoor is de aanvoer van bananen (hun hoofdproduct) gestopt. * **Schrifttype:** Een vlot, zakelijk handschrift uit de vroege 20e eeuw (Latijns cursief). * **Opmerkingen in de marge:** Aan de rechterzijde staan namen genoteerd, waarschijnlijk van behandelend ambtenaren: "ni Arbouw" (of "mr. Arbouw") en "Mr. Muller". De datum bovenin (14/9) wijst op de datum van ontvangst of verwerking door de gemeente.

Brief (handgeschreven)

De brief betreft een formeel verzoek aan de directeur van het Amsterdamse Marktwezen om te interveniëren in een dreigende uitzetting uit de Centrale Markthallen. * **Conflict:** De kern van de zaak is een zakelijk en familiaal geschil. De firma 'Groenteman en Bolle' is ontbonden. De schrijver beschuldigt de voormalige partner, de heer Bolle, van misbruik van de situatie. Terwijl de vader (J. Groenteman) in een psychiatrische inrichting verbleef, zou Bolle de standplaats onrechtmatig voor eigen doeleinden hebben behouden. * **Juridisch/Financieel:** Er is sprake van een betalingsachterstand. De broer van de schrijver, Machiel Groenteman, fungeert als vereffenaar (liquidator), maar de afwikkeling wordt volgens de brief gesaboteerd door Bolle. De schrijver, in de hoede van 'toeziend curator', probeert uitstel of begrip te krijgen voor deze complexe situatie om verwijdering door de heer Boerse (vermoedelijk een marktbeheerder) te voorkomen. * **Toon:** De schrijver hanteert een eerbiedige maar stellige toon, waarbij nadrukkelijk wordt verwezen naar de "eer van zijn vader".

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

Het document is een kort, formeel verzoekschrift gericht aan een niet nader genoemde instantie (vermoedelijk de marktmeester of de afdeling marktwezen van de gemeente Amsterdam). De schrijver, J. Groenteman, verzoekt om een staanplaats op de kerstmarkt voor de verkoop van kerstbomen en hulst. Het handschrift is een vlot, enigszins hellend lopend schrift dat kenmerkend is voor de eerste helft van de 20e eeuw. De spelling "van uw" (in plaats van "van u") en de afkorting "A dam" voor Amsterdam zijn typerend voor die tijd. De aantekening "Insp" rechtsboven suggereert dat het document is doorgeleid naar een inspecteur voor verdere afhandeling.

Handgeschreven ambtelijke notitie op een voorgedrukt formulier (Bijblad).

* **Inhoud:** Het betreft een instructie of concept-bericht aan de heer J. Groenteman. Hij wordt uitgenodigd om zich op 16 december om 10:00 uur 's ochtends te melden bij de dienstdoende ambtenaar op de kerstboommarkt voor het verkrijgen van een staanplaats. * **Correcties:** In de tekst zijn wijzigingen aangebracht die duiden op een zorgvuldige formulering. "om een [plaats]" is vervangen door het formelere "tot het bekomen van [plaats]". Ook is de toevoeging "voorm." (voormiddag) later boven de regel ingevoegd bij de tijdsaanduiding. * **Administratieve sporen:** De verschillende data (23/11, 27/11, 2/12) en de rode cijferreeks duiden op een lopend administratief proces. De afkorting "WB" bij de datum van 2 december is waarschijnlijk een paraaf van een ambtenaar die de afhandeling heeft gecontroleerd.

Getypte brief (doorslag).

De brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer Groenteman voor een standplaats op de kerstbomenmarkt in Amsterdam. De toon is zakelijk en ambtelijk. De heer Groenteman krijgt geen directe toezegging van een specifieke plek, maar de instructie om zich op een bepaald tijdstip (16 december om 10:00 uur) bij de marktambtenaar aan de Singel te melden. De afkortingen "VD/HG" en "22/17/2 M." zijn administratieve dossier- of archiefnummers. De handgeschreven tekst "Verzonden 3/12" duidt erop dat de brief een dag na de getypte datum daadwerkelijk is verstuurd.

Officiële correspondentie (getypt)

De brief is een zakelijke mededeling van een gemeentelijke instantie aan een burger. De inhoud is puur administratief en informatief: het geeft gehoor aan een verzoek van de heer Groenteman om een standplaats te bemachtigen op de jaarlijkse kerstbomenmarkt aan het Singel in Amsterdam. Hij krijgt de instructie om zich op maandag 16 december 1940 om 10:00 uur te melden bij de dienstdoende marktambtenaar. De toon is formeel en volgt de toenmalige spellings- en beleefdheidsregels (zoals "den Heer", "zoogenaamde", "des morgens").

Administratieve kaart of fiche (mogelijk een verzoekschrift of dossierkaart).

* **Inhoud:** Het document betreft een verzoek (mogelijk van een tussenpersoon of de betrokkene zelf) voor een onderhoud omdat J. Groenteman niet voorkomt op een specifieke lijst voor de verkoop van "aal" (paling). * **Biografische gegevens:** Aanvullende notities vermelden dat de persoon al 40 jaar in het vak zit en altijd paling verkocht op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam (hier geschreven als "alb. C. Thijp", waarschijnlijk een fonetische of slordige spelling van Cuyp). * **Administratieve verwerking:** De rode aantekening "afw" suggereert dat het verzoek is **afgewezen**. De code "46 A/227/2" is een dossierkenmerk. De zin "Wel gedeeld met spoortjes van het spoor" is cryptisch, maar kan verwijzen naar de fysieke locatie van zijn marktplaats nabij tramrails. * **Handschrift:** Het handschrift is een typisch Nederlands 'schoolschrift' uit de eerste helft van de 20e eeuw.

Getypte brief (doorslag of kopie).

Deze korte, zakelijke brief is een officiële afwijzing van een aanvraag voor een toewijzing van aal (paling). De ontvanger, de heer J. Groenteman, had blijkbaar een verzoek ingediend om vis te mogen inkopen of verhandelen, maar een commissie van de Visscherijcentrale heeft geoordeeld dat hij hier niet voor in aanmerking komt. Er wordt geen specifieke reden voor de afwijzing vermeld in dit schrijven.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Structuur:** De lijst is strak georganiseerd in kolommen. Het is een formeel overzicht van marktkooplieden met een vaste staanplaats. * **Annotaties:** De handgeschreven tekens (+ en -) achter de namen lijken op een controle- of verificatieproces. De plusjes kunnen duiden op "aanwezig" of "akkoord", terwijl de minnetjes mogelijk wijzen op afwezigheid of uitsluiting. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in Amsterdam-Oost (de Transvaalbuurt, de Dapperbuurt) en de oude Joodse buurt (Waterlooplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat). Dit weerspiegelt de demografie van de Amsterdamse markthandel uit die tijd. * **Handel:** Er is een grote variëteit aan artikelen, van 'manufacturen' (stoffen) en kleding tot levensmiddelen zoals fruit en vis.

Document

Dit document vormt een ambtelijke registratie van wijzigingen in het bestand van marktkooplieden in Amsterdam. De gegevens zijn gestructureerd in vijf kolommen: naam, geboortedatum, woonadres, standplaats (markt) en branche. Opvallend is dat de informatie afkomstig is van de afdeling "Sociale Zaken & Pensioenen". Dit suggereert dat de registratie diende voor het controleren van vergunningen in relatie tot sociale uitkeringen of pensioenrechten van kleine zelfstandigen. De branches zijn divers, variërend van de handel in mosselen en groenten tot consumptie-ijs en "surrogaten". De term "surrogaten" wijst vaak op de periode van schaarste tijdens of direct na de Tweede Wereldoorlog. Ook de term "verdeelvisch" duidt op een periode van gereguleerde distributie. De genoemde locaties (Nieuwmarkt, Lindengracht, Noordermarkt, Ten Katestraat) zijn nog steeds actieve marktlocaties in Amsterdam.

Administratieve lijst / Register van marktkooplieden.

Dit document is een administratieve registratie van markthandelaren in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. De lijst is strikt gestructureerd in kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel (type goederen). Wat opvalt is de overweldigende aanwezigheid van Joodse namen (zoals Agsteribbe, Groenteman, Coppenhagen). In 1941 en 1942 voerden de nazi-bezetters steeds strengere anti-Joodse maatregelen in. Joodse marktkooplieden werden verbannen van de reguliere Amsterdamse markten en gedwongen zich te concentreren op specifieke locaties, waarvan het Waterlooplein de voornaamste was. Deze lijst diende waarschijnlijk als controlemiddel voor de afdeling Marktwezen of de bezettingsautoriteiten.

Document

Dit document is een getypte lijst met persoonsnamen en bijbehorende kwantitatieve gegevens, verdeeld over twee kolommen per zijde. De koppen luiden "Aantal aal" en "kg. Zw." (waarschijnlijk 'zware aal', een sortering in de vishandel). De lijst is alfabetisch geordend (G tot en met O op deze pagina). Er zijn enkele handgeschreven toevoegingen en adressen tussen haakjes vermeld (bijv. Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). Getallen zoals (14-11-84) verwijzen vermoedelijk naar geboortedata, wat gebruikelijk was in administratieve lijsten uit die tijd. ---

Administratieve lijst / Register van visverkopers.

* **Doel van de lijst:** Het document dient om de distributiekanalen van zoetwatervis in kaart te brengen. Het lijkt te gaan om een controlelijst van de overheid of een marktwezen-instantie om te bepalen waar individuele handelaren hun waar verkopen (winkel, marktplaats of ambulante handel/venten). * **Geografische focus:** De lijst concentreert zich op Amsterdam (Javastraat, Lindengracht, Dapperbuurt, Albert Cuypstraat) en de omliggende regio (Weesp, Bussum, Marken, Diemen). * **Terminologie:** * *Oproepen:* Het luidkeels aanprijzen van waren op straat of markt. * *Venter:* Iemand die met zijn waar langs de deuren gaat. * *Slijten:* Verkopen. * **Opvallend:** De toevoeging in blauwe inkt over de groep bij de Lindengracht (Kok, Ter Voort, Overloop) suggereert dat er twijfel was of deze handelaren nog wel actief waren op de markt.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Inhoud:** Het document betreft een distributielijst voor "aal" (paling). De kolommen "Aantal aal" en "kg. Zw." (mogelijk 'kg Zwaar' of een andere gewichtsaanduiding) suggereren een logistieke administratie van voedseldistributie. * **Doelgroep:** De namen op de lijst zijn overwegend Joodse namen (bijv. Goudsketting, Groenteman, Locher, de Hond). Er staan ook specifieke adressen bij in Amsterdamse wijken die historisch een grote Joodse populatie kenden (Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). * **Annotaties:** De toevoeging "afvoeren" bij M.A. Helsloot en "afv." (afgevoerd/afwezig) bij J. Lustig wijst op een administratie die tijdens een periode van gedwongen vertrek of deportatie werd bijgehouden. De handgeschreven getallen (vaak verhogingen van 50 naar 80) kunnen duiden op gewijzigde rantsoenen of samenvoeging van huishoudens. * **Rekenwerk:** De totalen onderaan duiden op een controle van de uitgegeven hoeveelheden vis of gewicht.

Getypte namenlijst met handgeschreven aantekeningen en markeringen.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, hoewel er handgeschreven toevoegingen zijn die deze volgorde onderbreken (zoals Gobets onderaan de eerste kolom). * **Numerieke codes:** De breuken aan de linkerzijde (zoals 7/13) verwijzen zeer waarschijnlijk naar transportnummers en volgnummers op die lijsten, of naar specifieke dossiers/kaarten in een cartotheek. * **Symboliek:** * De **'X'** achter de namen is een veelvoorkomende administratieve markering in oorlogsarchieven om aan te geven dat een persoon is "afgevoerd", overleden of dat de actie is voltooid. * De **omcirkelde 'L'** staat vaak voor "Lager" (kamp) of een specifieke barak-indicatie. * De **omcirkelde 'Z'** kan duiden op "Ziekenhuis" of "Ziek". * De handgeschreven notitie **'overl.'** (bij Matteman en Roodveldt) bevestigt dat deze personen tijdens het administratieve proces als overleden zijn geregistreerd. * **Handgeschreven correcties:** Er zijn correcties aangebracht in data en namen, wat duidt op een "levend" document dat herhaaldelijk werd bijgewerkt.

Document

- **Structuur:** Het document is ingedeeld in vier kolommen per pagina-helft. De kolom 'S.' verwijst naar een administratieve sectie, vaak alfabetisch geordend (zie groepering bij G, H en J). - **Adressering:** De adressen zijn typisch voor het Amsterdam van de jaren '40, met aanduidingen als 'hs' (huis/begane grond) en Romeinse cijfers (I t/m IV) voor de etages. Veel adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt en de oude Jodenbuurt. - **Namen:** De namen zijn overwegend van Joodse origine (bijv. Groenteman, Hakker, de Valencia, Vas Dias, Wurms). - **Wijzigingen:** De doorgehaalde regels wijzen op een 'levende' administratie waarbij mutaties (zoals verhuizing of overlijden) werden verwerkt.

# TRANSCRIPTIE extra HG. den Heer L. Groenteman, Jodenbreestraat 67 II, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. 53/49/2 M. 12 Augustus 1940. ...

I | V.V. bij N.S. | | 8 | 48 | W. Groen | Vrolikstr. 66 III | 28 Jan '42. | | 8 | 65 | A. Groenteman | Jodenbreestr. 62 III | 30-1-42 per post in orde | **Rechterpagina**

# TRANSCRIPTIE 43/96/1 **Ganzenstraat** [onderstreept] B. Groenteman, Valkenburgerstraat 18 I, deel uitmakend van de Groentencomb., vraagt vervanging door zijn zoon Joseph Groenteman geb 9-7-22 toe te staan. Bp. is maagpatiënt. Verzoek wordt ondersteund door Joodsche Raad. Zie doktersverklaring. V 24/8 '42

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (verzoekschrift). * **Datum:** 21 november 1940 (met een archiefaantekening van 23/11). * **Afzender:** J. Groenteman. * **Adres afzender:** St. Anthoniesbreestraat 59 II, Amsterdam. * **Kenmerk:** Nº 22/17/M. 1940 (gestempeld). * **Taal:** Nederlands.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Slotpagina van een handgeschreven brief. * **Pagina:** 2 (zoals bovenaan aangegeven). * **Taal:** Nederlands. * **Auteur:** B. Groenteman. * **Adres:** Korte Houtstraat 33, Den Haag. * **Datering:** Onbekend (vermoedelijk jaren '30 of '40 van de 20e eeuw op basis van handschrift en adres).