Officieel proces-verbaal / Rapport van het Marktwezen Amsterdam. MARKTWEZEN - AMSTERDAM No. 77/55/1 M. 1943 7/9

Onderwerp: _ _ R A P P O_R T _ _
Het koopen van groenten op
de Centrale Markt tegen te
hoogen prijs door Th. Weber,
wonende Dapperstraat 104 al-
hier.

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, rapporteert U het navolgende;
"Op Zaterdag, 4 September 1943, omstreeks 7 uur, bevond ik mij op het terrein van de Centrale Markt. Op de laadwal bij pier A, dicht bij het fietsenhok van de Controleurs C. M., stonden eenige tientallen lege kisten. Tusschen deze lege kisten bevonden zich echter tien kisten, inhoudende rabarber. Daar ik vermoedde, dat deze kisten rabarber niet op de voorgeschreven wijze verhandeld zouden worden, heb ik mij in de onmiddellijke omgeving daarvan opgehouden. Omstreeks 9.30 uur verscheen er een mij onbekende persoon bij deze kisten en laadde er twee van op zijn handwagen. Toen de man zich met deze kisten rabarber wilde verwijderen hield ik den man staande. Na mij te hebben gelegitimeerd, verklaarde hij mij desgevraagd het navolgende:
"Ik ben genaamd Theodorus Weber, geboren te Haarlemmermeer, 7 April 1890, van beroep groentenhandelaar en wonende te Amsterdam, Dapperstraat 104. Hedenmorgen kreeg ik alleen andijvie op mijn bon. Om het publiek nog wat anders dan uitsluitend andijvie aan te bieden, heb ik twee kisten, ~~rabarber~~ elk inhoudende ongeveer 10 k.g. rabarber, bijgekocht. De persoon van wien ik de rabarber heb gekocht is geen grossier. De naam van dezen persoon kan ik U niet zeggen, daar ik dien niet weet. Ik heb nog wel eens een keer boonen van hem gekocht. De prijs van de rabarber bedroeg Fl. 9.50 per kist."
Ik, rapporteur, heb Weber voornoemd in de gelegenheid gesteld om mij den verkooper aan te wijzen, door met hem het marktterrein af te zoeken, echter zonder resultaat.
De maximumprijs (grossiers) van rabarber bedraagt F. 0,09⁵ per k.g. De rabarber was dus F. 0,85 per k.g. boven den maximum grossiers prijs ingekocht.
De legitimatie-kaart van Weber, gekenmerkt K 1142, heb ik ingenomen en gaat bij dit rapport.
Weber voornoemd heeft 50 klanten en in totaal 151 bonnen, zoodat hem ½ colli groente en fruit is toegewezen."
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 6 September 1943.

De Controleur voornoemd,
(Handtekening: J.H. de Grebber)

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
te
A M S T E R D A M.

(Handgeschreven aantekeningen onderaan:)
af Prijsbeheersing doorgeven.
77/55/2

--- * De Overtreding: Groentenhandelaar Weber heeft buiten de officiële kanalen (niet bij een grossier) twee kisten rabarber gekocht voor 9,50 gulden per kist. Gezien het gewicht van 10 kg per kist betaalde hij 0,95 gulden per kg. De wettelijk vastgestelde maximumprijs was slechts 0,095 gulden (9,5 cent). Hij betaalde dus exact tien keer de toegestane prijs.
* Motivatie: Weber voert aan dat hij zijn klanten meer variatie wilde bieden dan de schamele hoeveelheid andijvie die hem via het officiële toewijzingssysteem (bonnen) was toegekend. Dit is een klassiek voorbeeld van hoe schaarste tijdens de bezettingsjaren leidde tot 'economische delicten'.
* Handhaving: De controleur observeert de verdachte situaties (kisten die onbeheerd op een laadwal staan) gedurende enkele uren. Na de aanhouding wordt de legitimatiekaart van de handelaar direct ingenomen, wat destijds een zware maatregel was die de bedrijfsvoering direct belemmerde.
* Sociale context: De vermelding van het aantal klanten (50) en bonnen (151) geeft inzicht in de schaal van een kleine Amsterdamse buurtwinkel in de Dapperbuurt tijdens de oorlog.

--- Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Om inflatie en voedseltekorten te beheersen, stelde de bezetter strikte prijsvoorschriften en een distributiesysteem (het bonnensysteem) in. De 'Prijsbeheersing' zag toe op de naleving hiervan.

Handelaren die zich niet aan de regels hielden, riskeerden hoge boetes, sluiting van hun zaak of zelfs gevangenisstraf. De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center lokatie bij de Jan van Galenstraat) was het knooppunt van de voedselvoorziening en stond daarom onder streng toezicht van het Marktwezen. De handgeschreven notitie "af Prijsbeheersing doorgeven" onderaan het document geeft aan dat de zaak werd doorgeleid naar de instantie die belast was met de vervolging van prijsmisdrijven. H. de Grebber J.H. de Grebber Marktwezen