Hartog Piller

Document

* **Administratieve correcties:** Het document toont een nauwgezet controleproces. De getypte som van de linkerpagina (7133,62) bevat een klein rekenverschil met de handgeschreven som (7134,52). Dit verschil van 0,90 gulden wordt rechts verklaard met de aantekening "af 2 x 45". Gezien J.v. Dijk exact 0,45 gulden verschuldigd is, lijkt het te gaan om een dubbele boeking of een specifieke correctie op dat bedrag. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Agsteribbe, Italiaander, Moffie, Mok, Polak). Veel van deze personen en firma's waren actief in de handel op de Amsterdamse markten of in de fruitimport (zoals de 'Am. Fruit My.' en 'Fa. Koopman'). * **Status van vorderingen:** De vinkjes suggereren dat de posten zijn gecontroleerd tegen de boekhouding. De rode kruisjes bij B. Moffie en Posener wijzen mogelijk op oninbare vorderingen of posten die extra aandacht behoefden bij de jaarafsluiting.

Getypte brief (officieel schrijven).

* **Doel:** Het faciliteren van de formele ondertekening van een huurovereenkomst. * **Object:** Pakhuisafdeling No. A 2, gelegen op het terrein van de Centrale Markt te Amsterdam. * **Huurder:** Firma H. Piller & Zoon. Dit was een handelsfirma die actief was in de levensmiddelenbranche. * **Procedure:** De brief illustreert de hiërarchische en bureaucratische gang van zaken bij de gemeente Amsterdam in de jaren '30. De directeur van de markt stuurt de stukken naar de verantwoordelijke wethouder, die vervolgens de burgemeester (destijds Willem de Vlugt) moet laten tekenen. Pas na deze officiële bekrachtiging kan de administratieve registratie worden voltooid. * **Stijl:** De brief is geschreven in de destijds gebruikelijke, uiterst beleefde ambtelijke stijl ("heb ik de eer", "Ik moge U beleefd verzoeken").

Getypte ambtelijke brief (doorslag of origineel op dun papier).

Deze brief is een formeel administratief schrijven uit het begin van 1939. De directeur van een gemeentelijke dienst (hoogstwaarschijnlijk de Centrale Markt in Amsterdam) stuurt een huurcontract in tweevoud naar de wethouder van Levensmiddelen. Het contract betreft de verhuur van een specifieke pakhuisruimte (A 2) aan de firma H. Piller & Zoon. De brief volgt de strikte hiërarchie van het toenmalige gemeentebestuur: de directeur vraagt de wethouder om ervoor te zorgen dat de burgemeester het contract ondertekent. Zodra dit is gebeurd, moet het document worden geretourneerd voor de definitieve registratie. Het taalgebruik is uiterst beleefd en formeel ("heb ik de eer", "ik moge U beleefd verzoeken"), passend bij de tijdgeest en de ambtelijke verhoudingen van die periode. De handgeschreven aantekening "Verzonden 23/1" wijst op de daadwerkelijke verzenddatum, drie dagen na de datering van de brief.

Dienstbrief / officiële correspondentie.

* **Taal en Spelling:** Het document is opgesteld in een formele, ambtelijke stijl. Er wordt gebruikgemaakt van de spelling-Marchant (vóór de hervorming van 1947), wat te zien is aan woorden als *bylage*, *schriftelyke*, *reparatiën*, *zooals* en *myn*. * **Inhoud:** De brief dient als begeleidend schrijven bij een officieel huurcontract voor een pakhuisruimte op de Centrale Markt. De directeur wijst de huurder expliciet op twee contractuele/wettelijke verplichtingen: 1. **Onderhoud:** Kleine herstellingen (conform BW art. 1619) zijn voor rekening van de huurder. 2. **Reclame:** Het is verboden om zonder schriftelijke toestemming borden of advertenties aan te brengen op het gehuurde pand. * **Juridische Context:** Verwijzing naar artikel 1619 van het toenmalige Burgerlijk Wetboek, dat de verdeling van onderhoudskosten tussen huurder en verhuurder regelde.

Document

* **Inhoud:** Het document is een officiële sommatie van de Dienst van het Marktwezen aan een markthandelaar, de heer H. Piller. Hij heeft een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor zijn standplaats op de markt aan de Lindengracht. * **Juridische basis:** Er wordt verwezen naar artikel 11 van het 'Reglement op de Markten', op basis waarvan de standplaats definitief kan worden ingetrokken als de betaling niet vóór de gestelde deadline (15 oktober 1939) is voldaan. * **Toon:** De brief is formeel en waarschuwend van aard. Wel wordt er een ontsnappingsclausule geboden voor gevallen van overmacht, zoals ziekte of financiële afhankelijkheid van de sociale steun. * **Taalgebruik:** Het document bevat verouderde spelling die destijds gangbaar was, zoals de 'y' in plaats van 'ij' (*blyft, onherroepelyk, myn*). ---

Getypte distributielijst of verzendlijst.

Het document is een zakelijke of administratieve lijst van geadresseerden ("Verzonden aan:"). De structuur is zeer systematisch: * **Naam:** Achternaam voorafgegaan door initialen (bijv. G. Kramer). De laatste regel vermeldt een bedrijf: Fa. H.Piller & Zoon. * **Locatiecode/Sectie:** Een letter-cijfercombinatie (zoals C 3, E 21, D 10). Dit zou kunnen verwijzen naar afdelingsnummers, baraknummers (in een kampcontext) of wijksecties. * **Referentienummer:** Een dossiernummer dat begint met "no. 37/..." en eindigt op de letter "M". De opbouw (bijv. 37/1/32) suggereert een hiërarchisch archiefsysteem. * **Correcties:** Bij de vermelding van H. de Nijs is een typefout overschreven met 'x'-en alvorens het juiste nummer te typen, wat wijst op een direct gecorrigeerd origineel.

Dienstbrief / Officiële correspondentie.

Deze brief is een formeel administratief schrijven uit februari 1940, gericht aan de Wethouder voor Levensmiddelen in Amsterdam. De kern van de brief is de afhandeling van een huurcontract voor pakhuisruimte op de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat). Het gaat om een contract in tweevoud ("in duplo") voor de firma **H. Piller & Zn.** Dit bedrijf huurt pakhuissectie **Hn 1**. Opvallend is dat de juridische basis voor dit contract al bijna een jaar eerder was gelegd, namelijk door een besluit van B&W op 7 april 1939. De directeur vraagt de wethouder om ervoor te zorgen dat de burgemeester de documenten ondertekent, waarna ze teruggestuurd kunnen worden voor de definitieve registratie. De taal is formeel en beleefd, kenmerkend voor de vooroorlogse ambtelijke correspondentie (gebruik van de naamvallen "dezes", "den" en spellingen als "onderteekening", "pakhuisafdeeling").

Officiële brief/geleidebrief bij huurcontract.

* **Doel:** Het overhandigen (toezenden) van een officieel geregistreerd huurcontract voor een pakhuisruimte op de Centrale Markt aan de huurder. * **Inhoudelijke kernpunten:** * **Onderhoudsplicht:** De brief benadrukt dat de huurder verantwoordelijk is voor klein onderhoud (reparaties aan ruiten, sloten en rolluiken) op basis van de toenmalige wetgeving (artikel 1619 BW). * **Reclamebeperking:** Er wordt gewezen op een strikt verbod om zonder schriftelijke toestemming reclame-uitingen of borden op het pand aan te brengen. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in de formele, ambtelijke stijl van de vroege 20e eeuw (gebruik van "dezes", "U gelieve zich", "te doen toekomen").

Getypte financiële lijst (debiteurenoverzicht).

Dit document is een debiteurenlijst van een koelhuis, gedateerd op 31 januari 1940. Het geeft een overzicht van openstaande saldi van zowel individuen als bedrijven. Het koelhuis faciliteerde waarschijnlijk de opslag van bederfelijke waren zoals vlees of fruit (gezien de vermelding van de "Wyksche fruitmy."). De bedragen variëren sterk, van enkele centen (F.J. Beugel, f. 0.05) tot aanzienlijke bedragen voor die tijd (Wyksche fruitmy., f. 1412.82). De lijst is deels alfabetisch geordend. Onderaan de eerste kolom staat een subtotal ("Transporteeren"), dat bovenaan de tweede kolom wordt voortgezet ("Transport") om tot een eindtotaal van 5669,93 gulden te komen.

Getypte lijst van debiteuren (openstaande rekeningen) met bedragen in guldens (f.).

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande saldi van een koelhuis. Opvallend is de datum: 30 april 1940, slechts tien dagen voor de Duitse inval in Nederland. De lijst bevat namen van individuen en bedrijven (zoals fruitdistributeurs) die gebruikmaakten van koude opslag. Enkele opmerkelijke punten: * **Hoge posten:** De grootste debiteuren zijn H.J.v. Nieuwkerk (f. 1073.36) en P. Versluis (f. 1187.01). Deze bedragen zijn met een rode streep gemarkeerd, wat kan duiden op een controle of een bijzonder risico. * **Creditposten (CR):** B. Polak en H.G. Ruhé hebben een negatief saldo (tegoed), wat in de boekhouding met rood is omkaderd. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel Joodse familienamen (bijv. Agsteribbe, Blik, Hakker, Mok, Moffie, Ossedrijver, Presser). Dit suggereert dat het koelhuis een belangrijke rol speelde in de (vaak Joodse) handel in groenten, fruit of vleeswaren, vermoedelijk in de regio Amsterdam.

Officieel rapport van de gemeente Amsterdam, afdeling Marktwezen.

* **Inhoud:** Het document betreft een ambtelijk advies over een vergunningsaanvraag. Hartog Piller, een 58-jarige Amsterdammer, wil zijn handel uitbreiden van alleen vis naar vis en fruit omdat de visopbrengsten onvoldoende zijn om van te leven. De controleur adviseert positief op basis van Pillers werkverleden (bevestigd door de 'Maatschappelijke Steun') en zijn huidige ventvergunning. * **Taalgebruik:** Formeel-ambtelijk Nederlands uit de vooroorlogse periode (hoewel geschreven kort na de Duitse inval), herkenbaar aan spellingen zoals "visch", "alhier" en de naamvallen ("den datum"). * **Administratieve gang:** Het document toont de bureaucratische afhandeling: de controleur stelt het rapport op (25 juni), een leidinggevende geeft akkoord voor een tijdelijke proefperiode van vier maanden (2 juli), waarna het dossier wordt doorgezonden voor verdere verwerking (6 juli).

Getypte lijst met namen en administratieve codes.

* **Structuur:** Het document is een verzendlijst. Elke regel bevat een naam (of bedrijfsnaam), een letter-cijfercombinatie (mogelijk barak- of afdelingsnummers), en een referentienummer dat begint met "37/". * **Afkortingen:** De letter "M." aan het eind van elke regel staat in een kampcontext vaak voor "Mannelijk", maar kan hier ook duiden op een specifieke administratieve categorie of "Magazijn". * **Correcties:** Bij de vermelding van H. de Nijs is een typefout hersteld door middel van overtypering met "xxx". * **Identificatie:** De "Fa. H. Piller & Zoon" verwijst naar de bekende Amsterdamse firma in tapijten en textiel (voorheen gevestigd aan de Herengracht), wat een aanwijzing is voor de aard van de administratie (mogelijk onteigening of distributie van goederen).

Typoscript (getypte lijst).

* **Structuur:** De lijst is opgezet in drie kolommen: Naam, een locatie- of afdelingscode (bijv. C 3, E 21) en een dossier- of volgnummer. * **Nummering:** De nummers beginnen consequent met "37/", wat in administratieve contexten uit die tijd vaak verwijst naar het jaartal 1937. De toevoeging "M." achter de nummers kan duiden op een specifieke categorie (zoals 'Militair' of 'Minuut'). * **Correcties:** Er zijn zichtbare correcties met de typemachine uitgevoerd, met name bij de regel van H. de Nijs, waar een eerdere foutieve invoer is overgetypt met "x"-jes. Bij N. den Rooyen lijkt het getal '6' handmatig of met een overslag gecorrigeerd. * **Entiteiten:** De lijst bevat voornamelijk individuen, met uitzondering van de laatste regel: "Fa. H. Piller & Zoon", wat duidt op een zakelijke relatie.

Getypte saldistaat van debiteuren (openstaande rekeningen).

* **Inhoud:** Het document betreft een overzicht van openstaande saldi van klanten van een onbekend koelhuis op 30 september 1940. * **Klantenbestand:** De lijst bevat een grote verscheidenheid aan debiteuren, waaronder bekende bedrijven (Coca Cola, Polak & Schwarz) en vele particulieren of kleine ondernemers. * **Annotaties:** De rode vinkjes duiden op een verificatieproces. De afkorting "CR." bij I. Isaacs en Jagtman staat voor 'Credit', wat betekent dat zij geld tegoed hadden of een overschot hadden betaald. * **Specifieke aandacht voor M. Walg:** De naam M. Walg (onderaan kolom 2) is rood omcirkeld met een pijl naar een handgeschreven notitie in de kantlijn. Hier staan drie bedragen (115.38, 65.96 en 51.42). Dit wijst op een correctie, opsplitsing of specifieke incasso-actie betreffende dit relatief hoge saldo van f. 385.38.

Boekhoudkundig overzicht (lijst van openstaande vorderingen/debiteuren).

* **Administratieve structuur:** Het document is een klassieke saldilijst uit een grootboek. De bedragen achter de namen zijn de openstaande schulden van klanten (debiteuren). De aanduiding **"CR."** staat voor Credit, wat betekent dat deze specifieke klanten een tegoed hadden of meer hadden betaald dan gefactureerd. * **Bedragen:** De bedragen variëren van zeer klein (bijv. Mark p/a Walg met f 0,03) tot aanzienlijk voor die tijd (bijv. N.V. A.J. de Graaf met f 1388,66). Het eindtotaal van deze pagina is f 7610,56. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse correcties en aantekeningen zichtbaar. De omkaderde namen (Hoogland, H. Sons) en de handgeschreven bedragen (9.20 bij de Ruiter) duiden op een controle van de boekhouding of een latere mutatie. De "x" voor het bedrag van I. Velmans suggereert een vinkje of een onduidelijkheid. * **Bedrijfsactiviteit:** Gezien de stempel van de "Nederlandsche Veiling van Land- & Tuinbouwproducten" betreft dit de handel in groenten, fruit of bloemen in Amsterdam. ---

Saldi-staat debiteuren (overzicht van openstaande posten)

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande schulden van klanten (debiteuren) bij de N.V. Nederlandsche Veiling van Land-, & Tuinbouwproducten in Amsterdam. Het betreft specifiek de exploitatie van het koelhuis op de Centrale Markt. De lijst bevat een grote diversiteit aan namen, van individuele handelaren tot grotere firma’s (N.V., Gebr.). Opvallend is de vermelding "CR." bij sommige bedragen, wat staat voor 'Credit'; dit betekent dat deze personen of bedrijven geen schuld hadden, maar juist nog een klein bedrag tegoed hadden van de veiling. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. De handgeschreven correctie bij "N.V. Walg" (373.89) is een significante post in het totaaloverzicht.

Boekhoudkundig overzicht (debiteurenlijst)

* **Administratieve context:** Het betreft een lijst van openstaande posten (debiteuren) van een koelhuis in Amsterdam, gedateerd september 1941. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. * **Structuur:** De namen staan grotendeels op alfabetische volgorde (per kolom). Enkele namen zijn gegroepeerd met toevoegingen zoals "Walg" of "Keizer", wat kan duiden op filialen of overkoepelende rekeningen. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse rode en zwarte vinkjes geplaatst bij grotere bedragen, wat wijst op een controleproces. Bij de naam "Dijkstra" is handgeschreven "6.51" toegevoegd. * **Bedrijfsvoering:** Het document is officieel ondertekend door de directeur van de exploitatiemaatschappij van het koelhuis op de Centrale Markt in Amsterdam.

Administratieve balans/debiteurenlijst.

Het document is een overzicht van openstaande schulden van diverse handelaren en particulieren aan een koelhuis, gedateerd oktober 1941. De lijst bevat honderden namen met de bijbehorende bedragen in guldens. Opvallend zijn de handgeschreven correcties: 1. **Rode strepen:** Meerdere grote posten (zoals N.V. Beugel, N.V. v.d. Brink, J. de Geus) zijn met een dikke rode potloodstreep doorgehaald. Dit duidt er vaak op dat de schuld is voldaan, afgeboekt, of dat het dossier is overgedragen. 2. **CR (Credit):** Sommige posten, zoals L. de Hond en B. Walg, zijn gemarkeerd als credit (het koelhuis is hen geld verschuldigd). 3. **Totalen:** Onderaan is een handgeschreven eindtotaal van *f* 13745,41 vermeld, dat later is doorgehaald.

Getypte lijst met namen en alfanumerieke codes.

Dit document is een administratieve lijst, waarschijnlijk bedoeld voor de distributie van post, goederen of bevelen. De alfanumerieke codes aan de linkerzijde (zoals A 3, E 11c) zijn kenmerkend voor de indeling van kampen zoals Westerbork, waarbij de letters en cijfers vaak verwezen naar barakken of specifieke werkplaatsen. De lijst bevat zowel individuele namen (bijv. "L. Helmer") als bedrijfsnamen (bijv. "H. Piller en Zoon", "N.V. J. Beugel"). Veel van de achternamen zijn typisch voor de Joods-Nederlandse gemeenschap in de jaren '40 (bijv. Wijnschenk, Italiaander, Casseres, Meents/Meentz). Opvallend is de variatie in spelling tussen "L. Meents" (E 5) en "Gebr. Meentz" (E 11c).

Getypte brief (doorslag op dun papier).

Deze ambtelijke brief uit februari 1941 betreft de administratieve afhandeling van een huurcontract voor een pakhuisruimte op de Centrale Markt. De directeur van de betreffende dienst stuurt het contract in tweevoud (in duplo) naar de Wethouder voor de Levensmiddelen. Opvallend is de formele, hoffelijke toon die destijds gebruikelijk was in correspondentie tussen gemeentelijke diensten ("heb ik de eer U", "Ik moge U beleefd verzoeken"). De brief verwijst naar een besluit van Burgemeester en Wethouders (B&W) uit april 1939, wat aangeeft dat de voorbereiding of eerdere afspraken voor dit contract al van voor de Duitse inval dateerden. Het proces vereist dat de wethouder zorgt dat de burgemeester het contract tekent, waarna het ter registratie teruggestuurd moet worden.

Ambtelijke correspondentie (doorslag van een uitgaande brief).

De brief betreft de administratieve afhandeling van een huurovereenkomst voor opslagruimte op de Centrale Markt in Amsterdam. De directeur verzoekt de wethouder om de handtekening van de burgemeester te faciliteren voor een contract met de firma H. Piller & Zn. Het document valt op door de strikt formele en ambtelijke stijl ("heb ik de eer U... te doen geworden"). Er wordt verwezen naar een besluit uit 1939 (kenmerk L.M.1939, waarbij L.M. waarschijnlijk staat voor Levensmiddelen), wat aangeeft dat dit contract een uitvloeisel is van beleid dat al voor de oorlog was ingezet.

Officiële brief/correspondentie.

Deze zakelijke brief dient als begeleidend schrijven bij een officieel huurcontract voor een pakhuisruimte op de Centrale Markt in Amsterdam. De toon is formeel en directief. De directeur van het Marktwezen benadrukt twee specifieke punten uit de huurovereenkomst: 1. **Onderhoud:** Kleine herstellingen (zoals aan rolluiken en ruiten) komen volgens het Burgerlijk Wetboek voor rekening van de huurder. 2. **Reclame:** Het is de huurder streng verboden om zonder voorafgaande schriftelijke toestemming reclameborden of andere aanduidingen op het pand aan te brengen. Het document is representatief voor de administratieve gang van zaken rondom de marktveilingen en de verhuur van opslagruimte in die tijd.

Getypte administratieve lijst met namen en numerieke gegevens.

De lijst bevat achternamen (vaak met initialen) gekoppeld aan een getal met twee decimalen. De getallen zijn grotendeels aflopend gesorteerd, wat wijst op een rangschikking op basis van grootte (bijv. inkomen, gewicht, of een puntensysteem). Een uitzondering is de vermelding "Ruig", die handmatig gemarkeerd is met twee schuine strepen (//) en een hogere waarde heeft dan de naam erboven, wat duidt op een correctie of latere toevoeging. De breuken en getallen aan de rechterzijde (1 ¾, 1 ¼, 1, 1, 1 ½) lijken wegingsfactoren of quota die per groep zijn toegekend. Opvallend is dat de laagste groep waarden (onderaan) een factor van 1 ½ heeft, wat hoger is dan de groepen direct daarboven.

Getypte verzendlijst op de achterzijde van een brief of circulaire.

* **Adressen:** De lijst bevat uitsluitend Amsterdamse adressen. Opvallend is de concentratie in de Transvaalbuurt (Danie Theronstraat, Pres. Brandstraat, Afrikanerplein, Hormeyrstraat [sic], Retiefstraat) en de oude Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Dijkstraat, Gelderschekade). * **Namen:** Veel van de vermelde achternamen (zoals Italiaander, Polak, Vischjager, Waterman, Winnik) zijn kenmerkend voor de Joodse bevolking van Amsterdam in die tijd. * **Typografie:** De tekst is geproduceerd op een schrijfmachine. "Hormeyrstraat" is waarschijnlijk een typefout voor de Hofmeyrstraat in Amsterdam-Oost. * **Fysieke staat:** De verticale tekst in het midden is de spiegelbeeldige doorschijn van de voorzijde. Woordflarden zoals "... op de markt ..." en de ondertekening "De Directie," zijn herkenbaar. Dit duidt erop dat deze lijst de distributielijst was voor de brief op de voorzijde.

Financiële staat / Lijst van debiteuren (openstaande posten).

* **Inhoud:** Het document is een debiteurenlijst van de koelhuisafdeling van de Amsterdamse Groenten- en Fruitveiling. Het toont bedragen die derden nog verschuldigd waren voor het koelen van producten. * **Annotaties:** De toevoeging "C." bij diverse kleine bedragen (die bovendien handmatig zijn omcirkeld) duidt zeer waarschijnlijk op een 'Credit'-saldo (vooruitbetalingen of te verrekenen bedragen). * **Opvallende posten:** * **Wehrmacht:** De Duitse bezettingsmacht staat op de lijst voor een substantieel bedrag van ƒ 519,54. * **Cr. Contr. Dienst:** De Crisis Controle Dienst, belast met de handhaving van prijs- en distributievoorschriften tijdens de oorlog. * **Grote debiteuren:** A.J. de Graaf is met ƒ 1350,33 de grootste schuldenaar. * **Correcties:** De naam "M. Tabak" is handmatig doorgehaald en vervangen door "P.G. Tabak" in de regel eronder.

Handgeschreven verzoekbrief.

De brief is een formeel verzoek van de heer H. Piller om opgenomen te worden in de distributieregeling van de Gemeentelijke Visafslag voor zoetwatervis. De schrijver erkent dat hij niet officieel geregistreerd staat in de gemeentelijke administratie ("de boeken"), maar voert aan dat hij een gevestigde handelaar is die voorheen inkocht via bekende namen als Griffioen, Swaan en Wijnscherk. De term "gedupeerd" suggereert dat Piller door de veranderende omstandigheden (mogelijk de invoering van scherpere distributieregels of uitsluiting) zijn handel niet meer kan uitoefenen. De krabbels onderaan de brief geven inzicht in zijn jaarcyclus: in de zomer handelde hij in gedroogde vis, in de herfst/winter in verse vis, en van december tot april werkte hij normaal gesproken in een bakkerij, specifiek voor de productie van "paaschbrood" (mogelijk matzes). De opmerking dat er nu "waarschijnlijk in bakkerij geen werk" is, benadrukt de precaire economische positie van de afzender.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties.

* **Indeling:** Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk bedoeld voor distributie of controle. De Romeinse cijfers achter namen (Olt. II, Olt. III) suggereren verschillende personen met dezelfde naam of verschillende vestigingen/afdelingen. * **Annotaties:** Er zijn diverse handgeschreven correcties in blauwe inkt. De opmerking "groote Nipper op verdeellijst" wijst op een logistieke of administratieve functie van de lijst. * **Adressen:** De adressen beslaan heel Amsterdam, van de Jordaan (Egelantierdwarsstraat) tot Amsterdam-Oost (Retiefstraat, Sumatrastraat) en Noord (Hagedoornweg). Opvallend is de aanwezigheid van adressen in de van oudsher Joodse buurt (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Nieuwe Uilenburgstraat).

Inspectierapport / Logboek van groenteleveringen.

Het document is een ambtelijk verslag waarin de staat van binnengekomen groenten wordt gerapporteerd. De hoofdtoon is kritisch: bijna elke genoemde levering (soepgroenten, sla, peen, komkommers) vertoont gebreken, variërend van kwantitatieve tekorten tot ernstig kwaliteitsverlies ("verrot", "nat en rot"). De inspecteur uit zijn zorgen over de versheid van de producten en vermoedt dat goederen te lang blijven staan tussen de veiling en de uiteindelijke aflevering. Er wordt expliciet geadviseerd om een bezorger van de firma Pauw te waarschuwen. Daarnaast wordt een structureel logistiek probleem aangekaart: grossiers houden zich niet aan de vastgestelde aanlevertijden van 10:00 uur, wat de effectiviteit van de kwaliteitscontrole ondermijnt.

Administratieve lijst van Joodse grossiers met gegevens over hun gehuurde objecten en toegewezen bewindvoerders.

Dit document is een administratieve neerslag van de **arisering** (het ontnemen van Joods bezit) van de Amsterdamse markthandel tijdens de Duitse bezetting. 1. **Doel van de lijst:** Het document dient om het overzicht te behouden over Joodse ondernemers die faciliteiten (pakhuizen, nissen en standplaatsen) huurden van de gemeente Amsterdam. De focus ligt op de aanwijzing van een *Verwalter* (bewindvoerder) of *Treuhänder-liquidateur*. 2. **Rol van de bewindvoerders:** Deze personen of instanties (zoals de beruchte *Omnia Treuhandgesellschaft*) werden aangesteld om de Joodse bedrijven over te nemen of te liquideren. In de laatste kolom is bij diverse namen expliciet vermeld: "met opdracht tot liquidatie". 3. **Administratieve controle:** De lijst toont hoe de gemeente (Afdeling Marktwezen) nauw samenwerkte met de bezetter om Joodse economische invloed uit te wissen. De handgeschreven wijzigingen (zoals bij M. v. Loggem) wijzen erop dat dit een werkdocument was dat actueel gehouden werd tijdens het proces van onteigening. 4. **Typologie objecten:** De gehuurde objecten variëren van grote pakhuizen (gecodeerd met letters als A, B, E) tot specifieke plaatsen in de markthallen ("Hal" followed by a number).

Handgeschreven brief (zakelijke correspondentie).

* **Inhoud:** De afzender, H. Piller, schrijft naar de directeur van het Amsterdamse Marktwezen om aanspraak te maken op een toewijzing van aal (paling). Hij onderbouwt zijn verzoek door aan te tonen dat hij in de voorgaande jaren (1939-1941) regelmatig aal inkocht bij specifieke leveranciers in Monnikendam en Amsterdam. * **Context van de schaarste:** In 1942, tijdens de Duitse bezetting, was de distributie van voedsel en handelsproducten streng gereguleerd. Om in aanmerking te komen voor voorraden (in dit geval vis), moesten handelaren bewijzen dat zij reeds voorheen in die branche actief waren. * **Terminologie:** "Aal à contant" wijst op contante betaling bij aankoop, wat suggereert dat er geen facturen op rekening waren, maar dat hij wel als vaste klant geregistreerd stond bij deze handelaren.

Getypte brief (doorslag op blauw papier).

Deze brief is een formele afwijzing van een verzoek om een toewijzing van aal (paling). De heer H. Piller had op 27 mei 1942 een verzoek ingediend, dat door een speciale commissie van de Visscherijcentrale is getoetst. De beslissing is onverbiddelijk: hij komt niet in aanmerking. De zakelijke en korte toon is typerend voor de bureaucratische correspondentie van overheids- of semi-overheidsinstanties uit die tijd. De handgeschreven notitie "Verzonden 10/6" bovenin geeft aan wanneer het origineel daadwerkelijk de deur uit is gegaan (één dag na de datering van de brief).

Administratieve lijst, getypt met handgeschreven aantekeningen en cijfers.

Dit document is een administratief register van betalingen voor zogenaamde "kooperskaarten". * **Tarieven:** Er lijkt een vast tarief te zijn van 10 gulden voor de hoofdhouders (mogelijk de winkeliers zelf, aangeduid met 'K') en 2 gulden voor personeelsleden (aangeduid met 'KR' of 'Personeel'). De accolades groeperen betalingen per adres of familie-eenheid (bijv. de familie Piller en de combinatie Kroese/Aandacht). * **Geografie:** De genoemde adressen (Gelderschekade, Lepelstraat, Nieuwmarkt, Nieuwe Kerkstraat) liggen allemaal in de toenmalige Jodenbuurt van Amsterdam. * **Personen:** De namen op de lijst zijn bekende Amsterdams-Joodse familienamen. De vermelding van "Personeel" suggereert dat deze kaarten werkgerelateerd waren of nodig waren om handel te mogen drijven onder de beperkende maatregelen van de bezetter.

Getypte namenlijst (mogelijk een doorslag).

* **Inhoud:** Het document bevat 84 namen van personen, telkens vergezeld van hun geboortedatum. De data zijn genoteerd in dag-maand-jaar formaat, waarbij het jaar is afgekort met een apostrof (bijv. '98 voor 1898). * **Ordening:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam, maar niet strikt binnen de letters (bijv. 'Aardewerk' komt voor 'Aldewereld', maar 'Appelboom' volgt daarna). Dit duidt op een administratieve lijst die mogelijk handmatig of per sectie is samengesteld. * **Bijzonderheden:** Aan het einde van de tweede kolom staan bij enkele namen kleine 'v'-tekens (Vischjager v, Vischschoonmaker v). Dit kunnen administratieve vinkjes zijn of een aanduiding voor een specifieke status (zoals 'vertrokken' of 'vrijgesteld').

Drie verzamelnota's op één blad.

Dit document bevat de administratieve afwikkeling van grootschalige voedselleveranties aan de Joodse gemeenschap in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Er worden drie nota's getoond, alle gedateerd op 21 januari 1943. De eerste nota betreft diverse soorten kool (rood, geel, wit) geleverd door "de Combinatie". De tweede nota betreft grote hoeveelheden peen (wortelen) geleverd door de firma H. Piller & Zn. De derde nota is een correctie (bijbetaling) voor geleverde radijs. Opvallend zijn de enorme hoeveelheden (tienduizenden kilo's aan peen), wat wijst op centrale distributie voor een grote groep mensen. Over het nettobedrag wordt telkens 4% extra berekend, waarschijnlijk een vorm van administratiekosten of belasting. In de derde nota staat de datum "12 Dec. 1943", wat gezien de datum van de nota (januari 1943) waarschijnlijk een typefout is voor december 1942.

Document

Het document is een overzicht van openstaande posten van het koelhuis van de Centrale Markthallen in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Opvallende details: * **Centrale Voedselvoorziening**: Met fl. 823,52 is dit veruit de grootste schuldenaar (ruim 67% van het totaal). Dit overheidsorgaan was verantwoordelijk voor de voedseldistributie tijdens de oorlog. * **Buft-Hansa**: Waarschijnlijk een typefout voor "Luft-Hansa" (de Duitse luchtvaartmaatschappij), aangezien de 'B' identiek is aan die in 'Buffing'. * **Meyer Mok**: De naam is gemarkeerd met een rood handgeschreven kruisje. Gezien de context (juli 1943) en de Joodse achternaam, duidt dit kruisje zeer waarschijnlijk op de oninbaarheid van de schuld vanwege de deportatie van de betrokkene of de liquidatie van diens bezittingen door de bezetter. * **Kleine bedragen**: Veel debiteuren hebben minieme schulden (bijv. H. Piller met 4 cent), wat wijst op een zeer nauwkeurige, bijna bureaucratische boekhouding ondanks de oorlogsomstandigheden.

Handgeschreven ambtelijke notitie (waarschijnlijk een interne memo of besluitlijst).

De notitie bevat besluiten over de status van drie personen op een niet nader genoemde lijst. De structuur is die van een proces-verbaal of een besluitvormingslijst waarbij per individu een oordeel wordt geveld. * **H. Piller:** Wordt goedgekeurd ("acc." voor accoord). De reden is zijn aantoonbare ervaring in de handel van verse vis. Hij wordt toegelaten tot de "verdeeling" (distributie of toewijzing). * **Y. Brilleslijper:** Wordt afgewezen. De afkorting "Zw." is ambigu; in deze context zou het kunnen staan voor "Zoute visch" (als tegenhanger van verse vis) of een geografische aanduiding (bijv. Zwolle), maar ook "Zwarte handel" werd in rapportages soms afgekort. De afwijzing is gebaseerd op een gebrek aan ervaring in deze specifieke branche. * **J. schoenmaker:** Deze persoon is reeds van de lijst verwijderd ("afgevoerd"). Er wordt verwezen naar een brief voor meer details. Ondanks eerdere ervaring in de visvischhandel ("wel eens in visch gehandeld") is het uiteindelijke oordeel "afwijzen" omdat hij "nimmer geleverd" heeft (geen actieve groothandelaar/leverancier was). * De opmerking bovenaan wijst erop dat dit een lopende zaak is die nog formeel met de "Directeur" moet worden kortgesloten.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en tekens.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, maar verdeeld over twee kolommen die parallel lopen. * **Codering:** De prefixen zoals 'E2/' en breukgetallen (bijv. 26/129) verwijzen naar administratieve dossiers of kaartnummers in een kaartsysteem. * **Symboliek:** * De **'x'** achter de data lijkt een standaard afvinkteken voor aanwezigheid of verwerking. * Het **omcirkelde kruis** (bijv. bij L. v.d. Berg) duidt vaak op een mutatie: afvoer, overlijden of transport. * De toevoeging **'(m) L'** (bijv. Aardewerk en Querido) duidt waarschijnlijk op een specifieke status of bestemming (mogelijk 'L' voor Lager/Kamp). * **Handgeschreven notities:** De aantekening "Ingel. 28/2-42" bij E. Rootveldt suggereert een specifieke gebeurtenis op die datum (bijv. 'ingeleverd' of 'ingelicht'). De naam "Zomper" bij H. Swart is een persoonsnaam of verwijzing die later is toegevoegd.

Register/Lijst van personen met adressen (handgeschreven).

De lijst vertoont kenmerken van een administratieve index van personen. Opvallend is de concentratie van namen die historisch geassocieerd worden met de Joodse gemeenschap in Amsterdam (bijv. Nikkelsberg, Pach, Sarfatij, Pinto, Polak, Sjouwerman). De adressen bevinden zich grotendeels in de toenmalige Joodse buurt (Uilenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Krugerplein). De kolommen "S." en "№" verwijzen hoogstwaarschijnlijk naar dossier- of kaartnummers in een centraal archief. De doorhalingen suggereren mutaties, zoals verhuizingen of administratieve correcties.

Getypte ambtelijke brief (pagina 3).

Dit document is de derde pagina van een rapport of brief gericht aan de Amsterdamse wethouder van Levensmiddelen. De tekst betreft de uitgifte van een "Genehmigung" (Duitse vergunning) aan zeven Joodse handelaren om veilingen te mogen bezoeken. De genoemde namen zijn: 1. **S. Wijnschenk** 2. **B. Polak** 3. **Bakker** 4. **H. Piller** 5. **S. Italiaander** 6. **L. Presser** 7. **J. Bosboom** (specifiek voor aardappelen) De kern van de passage is de verwondering over de herkomst van deze vergunningen. De schrijver merkt op dat de handelaren er niet om gevraagd hebben en dat zelfs de Joodsche Raad niet weet waar de vergunningen vandaan komen of waarom ze zijn verstrekt. Het gebruik van de Duitse term "Genehmigung" wijst op een directe bemoeienis of verordening van de bezettingsmacht.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven in potlood/inkt:] *M. Piller* HG. 64/33/2 M. n 2 19 Juni 1939. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u> In bijlage dezes heb ik de eer U een contract in duplo te doen geworden ten name van S.Piller betreffende huur van pakhuisafdeeling no. D 24 op de Centrale Markt. Ik moge U beleefd verzoeken de onderteekening van dit contr...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief / Melding van een overtreding. * **Datum:** 4 juni 1940. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokken personen:** Moses Piller (fruithandelaar). * **Kenmerken:** Handgeschreven op gelinieerd papier; bevat een paars archiefstempel met nummer "Nº 72/55/1 M. 1940".

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officiële brief/vergunning. * **Datering:** 3 maart 1941. * **Afzender:** De Directeur (vermoedelijk van de Dienst der Markten of een vergelijkbare gemeentelijke instantie in Amsterdam). * **Ontvanger:** Den Heer J. Hartog, Lepelstraat 16 I, Amsterdam-Centrum (Wijk 10). * **Kenmerken:** Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en een correctie...

# DOCUMENT INFO | Kenmerk | Details | | :--- | :--- | | **Type document** | Administratieve registratiekaart / inspectierapport (Marktwezen Amsterdam) | | **Datering** | November 1940 | | **Betreft** | S. Hartog, marktkramer | | **Locatie** | Amsterdam (Westerstraat en Albert Cuypstraat) | | **Archiefreferentie** | No. 33/104/g M. 1940 |

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie / Rapportage van het Marktwezen. * **Betreft:** Hartog Gobits (geboren 1888), koopman te Amsterdam. * **Datum:** 29 april 1942 – 8 mei 1942. * **Kenmerken:** Handgeschreven op bruin papier; bevat aantekeningen in potlood, rode inkt en blauw potlood. Voorzien van stempelnummer № 20/7/2 M. 1942. * **Locatie:** Retiefstraat 116-I...