B. Groenteman

Ambtelijk rapport/verzoekschrift.

* **Inhoud:** Het document betreft een aanvraag van B. Groenteman voor een vergunning (erkenning) om als zelfstandig kleinhandelaar in groenten en fruit te mogen werken. Hij is ontslagen bij zijn vorige werkgever, de firma Groenteman & Bolle (gevestigd op het Waterlooplein en de Centrale Markt), omdat zij hun groothandelsactiviteiten moesten staken. * **Taal en spelfouten:** Het document bevat enkele typfouten, zoals "wanende" (i.p.v. wonende), "Weeperstraat" (i.v.p. Weesperstraat), "voorté zetten" en een dubbele ampersand in de firmanaam. De archaïsche spelling ("buitenlandsch", "zoover") is kenmerkend voor de periode. * **Administratief proces:** De aanvraag wordt door een controleur van het Marktwezen positief beoordeeld op 28 september. Op 30 september volgt een "Accoord" van een leidinggevende, waarna de stukken op 2 oktober 1939 worden doorgezonden naar Den Haag voor verdere afhandeling. * **Sociale context:** De namen Groenteman en Bolle, evenals de locaties Weesperstraat en Waterlooplein, duiden op de Joodse achtergrond van de betrokkenen en de concentratie van deze handel in de toenmalige Joodse buurt van Amsterdam.

Dienstkaart / Oproeping betreffende marktvergunning.

Dit document is een officiële vastlegging van het verzuim van een marktkraamhouder. * **Overtreding:** De heer B. Groenteman werd opgeroepen omdat hij zijn toegewezen plaats op de markt (het Waterlooplein) niet "geregeld" bezette. Dit was een overtreding van de marktverordening; marktkooplieden waren verplicht hun plek daadwerkelijk te gebruiken om hun recht op de standplaats te behouden. * **Verloop:** Groenteman werd opgeroepen om te verschijnen op 23 oktober 1939 om 9:00 uur. * **Consequentie:** De inspecteur (De Boer) noteert dat de betrokkene niet is verschenen ("geen gevolg gegeven"). Als directe sanctie wordt de instructie "Intrekken" genoteerd, wat betekent dat de vergunning voor de standplaats op het Waterlooplein werd ingetrokken. * **Code:** De aantekening "v.K.K. 201" verwijst waarschijnlijk naar een specifiek artikel in de lokale verordening of een dossiernummer binnen de administratie van de Kamer van Koophandel of de marktdienst.

Administratieve lijst/register (waarschijnlijk van de Dienst der Publieke Werken of Sociale Zaken, afdeling Werkverschaffing).

* **Doel van het document:** Dit is een controlelijst voor de Amsterdamse werkverschaffing of steunverlening. Er wordt gecontroleerd of personen geschikt zijn voor werk ("Kost of vak?", "Vrij of plaats?") en of er daadwerkelijk een werkplek beschikbaar is ("Plaats voorhanden?"). * **Handeling:** De personen die "neen" kregen in de derde kolom (plaats voorhanden) kregen een "schriftelijke waarschuwing". Dit duidde vaak op een sanctie of een formele oproep om zich te verantwoorden. * **Casus Asbacher:** C. G. Asbacher wordt specifiek genoemd: hij weigerde "straatwerk" (zwaar fysiek werk in de werkverschaffing). Hij moet op 22 februari verschijnen voor een gesprek. * **Categorisering:** De rode nummers in de kolom 'Opmerkingen' (3 t/m 22) lijken een doorlopende nummering van dossiers of actiepunten voor die specifieke dag.

Getypte verzendlijst met handgeschreven annotaties op roze doorslagpapier.

* **Geografie:** Alle adressen bevinden zich in Amsterdam. Er is een sterke concentratie in de Joodse buurt (Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Nieuwe Kerkstraat), De Pijp (Govert Flinckstraat, Van der Helststraat, Albert Cuypstraat) en de Transvaalbuurt. * **Demografie:** Een aanzienlijk aantal namen op deze lijst is van Joodse origine (o.a. Appelboom, Groenteman, Drukker, Haringman, de Hond). * **Administratieve structuur:** De nummers 25/30/X duiden op een dossier- of kaartindex-systeem. De toevoeging "inw." bij M. Haringman betekent 'inwonend', wat aangeeft dat deze persoon een kamer huurde of bij een ander gezin inwoonde. * **Correctie:** De doorgehaalde regel (L. Speyer) suggereert dat de zending voor deze persoon is geannuleerd of dat de adresgegevens incorrect bleken tijdens het proces.

Handgeschreven archiefnotitie of label op grijsblauw papier.

* **Referentienummer:** De bovenste regel bevat een administratief kenmerk: "Nr. 46 A/11". Dit wijst op een specifieke indeling binnen een groter archiefsysteem. * **Jaartal:** Tussen haakjes staat "(1940)", wat duidt op het jaar waarin het betreffende dossier is geopend of waarop de inhoud betrekking heeft. * **Persoonsnaam:** De naam "B. Groenteman" staat onderaan. Groenteman is een typisch Nederlands-Joodse achternaam die veelvuldig voorkwam in Amsterdam. * **Schrift:** Het handschrift is uitgevoerd in potlood en vertoont kenmerken van halverwege de 20e eeuw (met name de vorming van de 'G' en de cijfers).

Administratieve afrekening / inkoopbon van een visafslag.

* **Inhoud:** Het document bevat de specificaties van twee aankopen op de visafslag. De eerste betreft "groote Scholvisch" (18 eenheden van elk 5 vissen). De tweede betreft "mid tongen" (middelgrote tong), waarbij de prijs is berekend op basis van het gewicht (18 kg à 70 cent en 12,5 kg à 75 cent). * **Rekenkundig:** De optelling onderaan specificeert de 18 eenheden (1+2+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1+1 in de linkerkolom en 1+1+2 in de rechterkolom = 18). Het subtotaal is f. 59.90. Na aftrek van f. 3.00 (vermoedelijk veilingkosten of 'miengeld') resteert het bedrag van f. 56.90 dat bovenaan vermeld staat. * **Marginalia:** De rode inkt duidt op een controle door een administrateur of boekhouder, waarbij verwezen wordt naar specifieke afslagbriefjes en zaalnummers.

Zakelijke brief / Aanmaning.

* **Inhoud:** De brief is een laatste aanmaning voor een openstaande schuld. De heer Groenteman heeft op 9 januari vis gekocht voor 152,68 gulden, maar niet betaald. Hij heeft een eerdere oproep om dit bij de inspecteur te bespreken genegeerd. * **Verrekening:** Interessant is de administratieve afhandeling: de gemeente is Groenteman nog 77,78 gulden verschuldigd voor vis die de gemeente *voor hem* heeft verkocht. Dit bedrag wordt afgetrokken van zijn schuld, waardoor er een netto te betalen bedrag van 74,90 gulden overblijft. * **Toon:** De toon is streng en formeel. Er wordt direct gedreigd met "rechtsmaatregelen" en een permanente ontzegging van de toegang tot de vismarkt, wat voor een handelaar in die tijd een beroepsverbod zou betekenen. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de toenmalige spelling (zoals "visch", "Gemeentelyken", "Uwerzyds").

Getypte brief (officiële aanmaning).

* **Inhoud:** De brief is een laatste sommatie aan de heer B. Groenteman. Hij heeft op 9 januari 1936 vis gekocht voor een aanzienlijk bedrag (f 152,68) zonder te betalen. De directeur verrekent dit bedrag met een nog openstaand tegoed dat de heer Groenteman had van de gemeente (f 77,78). * **Juridische dreiging:** De ontvanger krijgt drie dagen de tijd om het resterende bedrag van f 74,90 te voldoen. Bij gebreke daarvan dreigen niet alleen rechtsmaatregelen, maar ook een permanent verbod op de Vismarkt. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de formele spelling en stijl van de jaren '30, inclusief het gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' (*Gemeentelyken*, *verschynen*, *Uwerzyds*). Opvallend is het ontbreken van spaties na leestekens op diverse plekken in het typewerk.

Zakelijke correspondentie / Betalingsherinnering.

* **Inhoud:** De brief is een sommatie aan de heer Groenteman om een openstaand bedrag te voldoen voor op de afslag gekochte vis. Er wordt verwezen naar een eerdere oproep waar de ontvanger geen gehoor aan heeft gegeven. * **Financiële details:** De oorspronkelijke schuld bedroeg f 152,68. Het te betalen bedrag is vastgesteld op f 74,90. De brief legt uit dat dit het verschil is tussen de aankoop en een bedrag van f 77,78 dat de ontvanger blijkbaar nog te goed had of reeds was verrekend (de zin breekt onderaan de pagina af). * **Taalgebruik:** Formeel en dwingend ambtenaren-Nederlands uit de vooroorlogse periode ("jl.", "a.s.", "somma", "verschuldigde"). * **Toestand van het document:** Het betreft een concept of een kopie met handmatige correcties (zoals de interlineaire toevoeging "te voldoen" en de wijziging bij "onzerzijds").

Handgeschreven overzicht van een visinkoop (rekening/kwitantie).

Het document is een gedetailleerde afrekening van een vispartij die op 9 januari 1936 is aangekocht door B. Groenteman bij de Gemeentelijke Vishal in Amsterdam. **Inhoudelijke details:** * **Vissoorten:** Er wordt een variëteit aan vis vermeld: schar, wijting, schol, grote schelvis en tong. * **Sortering:** Bij de schol wordt onderscheid gemaakt tussen "puf schol" (kleine schol) en "hand schol" (met de hand gesorteerde, grotere schol). * **Eenheden:** De meeste vis wordt per kist of eenheid verkocht, terwijl de tong per kilo wordt afgerekend (12,5 kilo tegen 75 cent per kilo). * **Berekening:** Het totaalbedrag van de transactie bedraagt 152,68 gulden. Dit was voor die tijd een aanzienlijk bedrag, wat wijst op een groothandelsaankoop. * **Administratie:** De rode inkt bevat boekhoudkundige toevoegingen. "kontante 3392³" verwijst waarschijnlijk naar een volgnummer in een kasboek. De initialen "w.v.M." zijn van de controlerend ambtenaar of de verkoper.

Brief / Verzoekschrift (fragment).

* **Inhoud:** De brief is een formeel doch persoonlijk verzoek om een betalingsregeling. De schrijver vraagt om "vast" (regelmatig) 2,50 gulden per week te mogen betalen "tot de tijd beter is". Dit duidt op een tijdelijke financiële beperking. De schrijver benadrukt zijn betrouwbaarheid met de zinsnede "daar kan U dan gerust van op aan". * **Paleografie:** Het handschrift is een vlot, hellend cursief dat kenmerkend is voor het onderwijs in het begin van de 20e eeuw. Het is goed leesbaar en getuigt van een zekere mate van geletterdheid. * **Taal en Spelling:** Er wordt gebruikgemaakt van de oudere spelling, zoals *"tegemoed"* (voor tegemoet) en *"teeken"* (voor teken). De aanspreekvorm *"U"* is consequent met een hoofdletter geschreven als teken van respect. * **Adres:** De Lange Houtstraat 37 II bevond zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (nabij het Waterlooplein). Veel van deze bebouwing is later gesloopt voor de aanleg van de metro en de stopera.

Getypte officiële brief (doorslag of kopie).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat slechts twee dagen eerder (7 april) was ingediend door de heer Groenteman. De aard van het verzoek wordt niet gespecificeerd, wat gebruikelijk is bij korte ambtelijke correspondentie die refereert aan eerdere stukken. * **Toon:** De toon is uiterst kort, zakelijk en beslist. De onderstreping van het woord "niet" laat geen ruimte voor onduidelijkheid of verdere discussie. * **Administratie:** De handgeschreven aantekening "Verzonden 10/4" bevestigt dat de brief de dag na datering daadwerkelijk is uitgegaan. De namen rechtsboven ("Hr. Muller", "M. de Haer") verwijzen waarschijnlijk naar de behandelend ambtenaren of degenen die de beslissing hebben geaccordeerd. * **Locatie:** De aanduiding "Alhier - C." en "Wijk 2" in combinatie met de "Lange Houtstraat" duidt op een adres in het centrum van Den Haag.

Getypte brief (doorslag).

* **Inhoud:** De brief is een korte, zakelijke afwijzing van een verzoek dat twee dagen eerder (7 april 1936) door de heer Groenteman was ingediend. De aard van het verzoek wordt niet gespecificeerd in deze brief. * **Toon:** De toon is strikt formeel en ambtelijk. Het woord "niet" is onderstreept om de definitieve aard van de afwijzing te benadrukken. * **Geografie:** De adressering "Alhier - C." duidt aan dat de brief binnen dezelfde stad is verstuurd, waarbij de 'C' staat voor Centrum. De Lange Houtstraat bevindt zich in het centrum van Den Haag. * **Administratieve sporen:** De codes linksboven ("VP/HG.") zijn waarschijnlijk de initialen van de opsteller en de typist(e). Het nummer "46/9/7 M." is het dossier- of referentienummer. De handgeschreven notitie bovenaan lijkt "extra" te zijn, wat mogelijk duidt op een speciale behandeling of categorie in het archief.

Document

* **Inhoud:** De Nederlandsche Visscherijcentrale informeert de directeur van het Marktwezen in Amsterdam over de tuchtrechtelijke veroordeling van B. Groenteman, een Amsterdamse viskoopman. * **Sanctie:** Groenteman is door de "Commissie voor de Crisis-Tuchtrechtspraak" te Alkmaar voor één jaar geschrapt als "georganiseerde". Dit betekent dat zijn professionele registratie bij de Centrale is ingetrokken van 14 april 1936 tot 14 april 1937. * **Gevolg:** Door deze schrapping vervalt zijn vergunning voor de handel in ongepelde garnalen. Hij mag deze gedurende de strafperiode niet meer verhandelen, behalve via directe detailhandel (verkoop in het klein) aan consumenten. * **Persoonsgegevens:** De brief bevat specifieke biografische details: B. Groenteman, geboren op 24 september 1895, destijds woonachtig aan de Lange Houtstraat 37 te Amsterdam.

Handgeschreven verklaring / borgstelling op papier.

* **Inhoud:** Het document is een zakelijke garantieverklaring. J. Cohen, een groothandelaar in vis, stelt zich persoonlijk garant voor de betalingen van B. Groenteman voor diens inkopen bij de Gemeentelijke Visafslag. Dit was een gebruikelijke methode om kredietwaardigheid te waarborgen in de vishandel. * **Schrift en Correcties:** Het handschrift is een vlot zakelijk cursief. De zinsnede "bij dezen" is doorgehaald, vermoedelijk om de tekst korter of krachtiger te maken. De zin breekt onderaan af ("aan de"), wat suggereert dat er mogelijk een tweede pagina was of dat het document onvoltooid bleef. * **Marginale Aantekeningen:** De verticale tekst in de marge is van cruciaal belang. Deze is waarschijnlijk later toegevoegd door een ambtenaar of rechercheur. De tekst meldt dat de "Rijksrecherche" sinds een bepaalde dag tot op de dag van vandaag niets bijzonders heeft gemerkt aan de "gedragingen" (vermoedelijk van een van de genoemde personen). Dit duidt erop dat dit document als bewijsstuk of referentie heeft gediend in een observatiedossier.

Briefkaart (voorzijde).

* **Bestemming:** De kaart is gericht aan de Directeur van het Marktwezen in Amsterdam. Het adres, Jan van Galenstraat 14, is de locatie van de in 1934 geopende Centrale Markthallen. * **Afzender:** De afzender is B. Groenteman, woonachtig in de Jodenbreestraat. De achternaam en de woonplaats (het hart van de toenmalige Joodse buurt) suggereren een achtergrond in de Amsterdamse handel, mogelijk als marktkoopman. * **Administratieve verwerking:** De opvallende paarse stempels bovenaan de kaart duiden op een systematische archivering door de gemeentelijke dienst Marktwezen. De code "46/g/g" is waarschijnlijk een dossiernummer of een verwijzing naar een specifiek register uit het jaar 1936. * **Postale context:** De vlagstempel promoot de verkoop van Zomerzegels voor culturele en sociale doeleinden, een jaarlijks terugkerend fenomeen bij de PTT in die periode.

Handgeschreven briefje of memo.

* **Inhoud:** B. Groenteman schrijft aan een heer (vermoedelijk De Haer) om te verontschuldigen dat hij een schuld niet eerder kan terugbetalen. Hij spreekt af om de schuld aanstaande donderdagmiddag tussen 2 en 3 uur te voldoen op het Waterlooplein. * **Vorm:** Het betreft een kort, zakelijk bericht op een klein briefje. Het handschrift is vlot en redelijk leesbaar, met typische vroeg-20e-eeuwse afkortingen zoals "Wel Ed: Heer" en "A'da" voor Amsterdam. * **Terminologie:** "Zoo teeken ik" is een formele afsluiting die destijds gebruikelijk was, vaak gevolgd door "met de meeste hoogachting" of simpelweg "Hoogachtend". * **Locatie-details:** De afspraak op het Waterlooplein suggereert een informele of zakelijke ontmoeting op de markt, die op steenworp afstand ligt van het adres van de afzender in de Jodenbreestraat.

Brief (verzoekschrift)

* **Inhoud:** De heer B. Groenteman dient een verzoek in bij de directeur van het Amsterdamse Marktwezen. Hij beklaagt zich over een nieuwe regel of beperking waardoor hij verplicht is vooraf een borg of voorschot te betalen alvorens hij vis mag inkopen op de markt. Hij geeft aan dat dit financieel onmogelijk voor hem is en verzoekt om terugkeer naar de oude situatie. Als tegenprestatie belooft hij alle inkopen direct contant af te rekenen. * **Taal en Spelling:** De brief is geschreven in de formele stijl van de late jaren '30. Opvallend zijn de archaïsche spellingen ("visch", "koopen", "zoodat") en enkele grammaticale eigenaardigheden/fouten die wijzen op een schrijver die wellicht minder geschoold was of vanuit spreektalig Amsterdams schreef (bijv. "mijn" in plaats van "mij", "ken" in plaats van "kan", en "ik verbindt" met een foutieve -t). * **Fysieke staat:** Het document is goed leesbaar. De tekst lijkt aan de onderzijde abrupt af te breken ("wat vroeger..."), wat suggereert dat er mogelijk een tweede pagina was waarop de zin werd afgemaakt en de brief werd ondertekend.

Slotpagina van een handgeschreven brief.

Het document betreft de afsluiting van een formele brief. Uit de eerste regel ("eens gebeurt is, niet zal plaats vinden") kan worden afgeleid dat de schrijver in het voorgaande deel van de brief waarschijnlijk excuses heeft aangeboden voor een incident of een garantie heeft afgegeven dat een bepaalde ongewenste situatie zich niet zal herhalen. De schrijfstijl is uiterst beleefd en hanteert de destijds gebruikelijke formele afsluiting ("teeken met de meeste hoog achting"). De spelling van "gebeurt" (tegenwoordig 'gebeurd' in deze context) en "teeken" (tegenwoordig 'teken') is typerend voor de vroege 20e-eeuwse Nederlandse spelling. Het handschrift is een geoefend, vlot lopend cursief.

Handgeschreven ambtelijke notitie/besluit op een los blad.

Het document betreft een kort, krachtig ambtelijk negatief advies. De afkorting "m.i." staat voor "mijns inziens". De beslisser baseert zijn oordeel op een rapport van een ondergeschikte of inspecteur, de heer Stam. De chronologie van het document toont de bureaucratische gang van zaken: 1. **2 april 1938:** De Haas (of een functionaris met een vergelijkbare naam) formuleert het besluit tot afwijzing. 2. **Archivering:** De code "2.0.2." en de letter "A." (vaak staand voor 'Archief' of 'Afgedaan') worden toegevoegd. 3. **29 april 1938:** Bijna een maand later wordt het document definitief administratief verwerkt, getuige de rode registratiecode "16 A/21 h" en de afsluitende initialen.

Doorslag (carbonkopie) van een officiële brief.

* **Inhoud:** Het document is een korte, formele afwijzing. De geadresseerde, de heer B. Groenteman, had op 28 maart 1938 een verzoek ingediend (de aard van het verzoek wordt niet vermeld), dat door de betreffende instantie is afgewezen. * **Formulering:** De taal is ambtelijk en gereserveerd ("niet voor inwilliging in aanmerking kan komen"), wat typerend is voor de bureaucratische stijl van die periode. * **Administratieve sporen:** De aantekening "Verzonden 20/4" duidt erop dat de brief een dag na de datering daadwerkelijk is gepost. De initialen "vP/HG" verwijzen naar de opsteller en de typist(e). De roze kleur van het papier geeft aan dat dit de kopie is die voor de eigen administratie werd bewaard.

Zakelijke brief/formele afwijzing (doorslag op roze papier).

* **Inhoud:** De brief is een korte, formele afwijzing van een verzoek dat op 28 maart 1938 was ingediend door de heer B. Groenteman. De exacte aard van het verzoek wordt niet vermeld, wat typisch is voor dit soort administratieve correspondentie waarbij naar eerdere stukken wordt verwezen. * **Toon:** De toon is ambtelijk en zeer zakelijk ("niet voor inwilliging in aanmerking kan komen"). Er wordt geen reden voor de afwijzing gegeven in dit specifieke schrijven. * **Administratieve sporen:** De codes "vP/HG." en "46A/21/2 M." wijzen op een strak georganiseerd archiefsysteem. De roze kleur van het papier duidt vaak op een kopie (doorslag) voor het eigen dossier van de verzendende instantie.

Slot van een brief of formeel verzoekschrift (rekwest).

De tekst is het afsluitende gedeelte van een formeel schrijven aan een autoriteit, waarschijnlijk de burgemeester of het college van B&W, getuige de aanspreekvorm "UEd" (Uw Edelachtbare). De schrijver, B. Groenteman, verzoekt om een gunstig advies over een in het voorgaande deel van de brief genoemde kwestie. Het handschrift is een vlot en kundig gecursiveerd schrift uit de vroege 20e eeuw. De afsluiting "Uw Dienaar" was in die tijd nog gebruikelijk in formele correspondentie met de overheid. De term "Alhier" onderaan de brief geeft aan dat de brief bestemd was voor een ontvanger in dezelfde woonplaats als de afzender (in dit geval Den Haag). De stempel linksboven is een typisch kenmerk van een ambtelijke registratie in een archief.

Ambtelijk advies / interne correspondentie.

* **Inhoud:** Het document is een negatief advies naar aanleiding van een verzoek van een zekere B. Groenteman. Groenteman wilde blijkbaar vrijgesteld worden van de verplichting om vooraf geld te storten voor transacties (mogelijk bij een gemeentelijke afslag of markt). * **Argumentatie:** 1. **Fiscaal:** Er wordt gewezen op de wettelijke verplichting van zegelgeld (f 0,10 bij bedragen boven de 10 gulden), waar niet van afgeweken kan worden. 2. **Betrouwbaarheid:** De voornaamste reden voor afwijzing is moreel/zakelijk van aard. J. Stam meldt dat Groenteman meerdere malen "met geld van den afslag is weggeloopen". Vanwege dit eerdere wangedrag is het vertrouwen weg en wordt het verzoek om niet langer vooruit te hoeven betalen resoluut afgewezen. * **Besluitvorming:** De besluitvorming loopt via meerdere schijven. Th. Stam heeft een voorafgaand rapport geschreven (8-9), J. Stam formuleert de definitieve afwijzing (9-9) en de uiteindelijke administratieve afhandeling vindt plaats op 11 en 13 september.

Brief (doorslag/kopie van een uitgaand schrijven).

De brief is een formele afwijzing van twee verzoeken van de heer B. Groenteman. 1. **Zegelrecht:** De ontvanger wilde blijkbaar vrijstelling van de belasting (zegelrecht) op kwitanties voor bedragen boven de 10 gulden. Dit wordt geweigerd op basis van de toen geldende Zegelwet. 2. **Betalingscondities:** De heer Groenteman verzocht om niet meer vooraf te hoeven betalen voordat hij mocht inkopen bij de "afslag" (veiling). Ook dit verzoek wordt resoluut afgewezen door de directeur. Het taalgebruik is ambtelijk en kortaf, typerend voor de bureaucratische correspondentie van die tijd.

Getypte brief (doorslag of kopie) op officieel briefpapier.

Deze brief is een formeel antwoord op een schrijven van de heer B. Groenteman van 4 september 1939. De directeur wijst twee verzoeken van Groenteman af: 1. **Zegelrecht:** Groenteman verzocht om kwijtschelding van het zegelrecht (een vorm van belasting) op kwitanties voor stortingen boven de 10 gulden. Dit wordt geweigerd met een beroep op de geldende wetgeving (de Zegelwet). 2. **Betalingsvoorwaarden:** Groenteman wilde af van de verplichting om vooruit te betalen voordat hij mocht inkopen bij de "afslag" (de veiling). Ook dit verzoek wordt niet ingewilligd. De handgeschreven notitie "1ex Vischmarkt" duidt erop dat deze correspondentie verband houdt met de handel op de Amsterdamse Vismarkt. De gebruikte taal is de typische formele en afstandelijke ambtenarentaal van die tijd (bijv. "d.d. 4 dezer", "inwilliging in aanmerking komen").

Ambtelijk rapport/brief.

Dit rapport doet verslag van een incident op de Amsterdamse vismarkt waarbij afgekeurde vis (circa 75 kg aan 'slipjes') werd gestolen met de intentie deze alsnog te verkopen. De vis was door keurmeester Snoek afgekeurd, wat betekent dat deze ongeschikt was voor menselijke consumptie. De dader, B. Groenteman, wordt met hulp van de politie opgespoord op het Waterlooplein. Er is proces-verbaal opgemaakt voor diefstal en het verhandelen van ondeugdelijke waar. De toon van de rapporteur aan het einde van de brief is opvallend streng: hij bestempelt Groenteman als iemand die "hier niet thuis hoort" en suggereert indirect dat er bestuurlijke maatregelen tegen hem moeten worden genomen bovenop de strafrechtelijke vervolging.

Ambbtelijk schrijven/voorstel (Bijblad), waarschijnlijk afkomstig van de Amsterdamse politie (Bureau Warmoesstraat).

* **Inhoud:** Het document betreft een disciplinair voorstel tegen een zekere B. Groenteman. De schrijver stelt twee maatregelen voor naar aanleiding van niet nader gespecificeerde "gepleegde handelingen": 1. Een onmiddellijke ontzegging van de toegang tot de vismarkt voor de duur van 14 dagen. 2. Een verzoek aan de Wethouder om een officieel besluit van Burgemeester en Wethouders (B&W) te bewerkstelligen voor een *permanente* uitsluiting van alle Amsterdamse markten (zowel voor kopen als handelen). * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is formeel en procedureel ("een besluit... uit te lokken"). De spelling "vischmarkt" en "Amsterdamsche" is conform de toenmalige spelling-De Vries en Te Winkel. * **Administratieve context:** De verschillende data en dossiernummers (46A/11/1 t/m 3) wijzen op een lopend dossier dat door verschillende handen is gegaan binnen de Amsterdamse bureaucratie in de maand maart 1940.

Document

In dit schrijven verzoekt de directeur van de Vischmarkt de Wethouder voor de Levensmiddelen om een strengere straf op te leggen aan een persoon genaamd B. Groenteman. Groenteman is door de politie geverbaliseerd voor diefstal dan wel overtreding van de Warenwet. De directeur heeft zelf reeds een tijdelijke sanctie opgelegd: een ontzegging van de toegang voor 14 dagen (van 2 tot 15 april), gebaseerd op het eerste lid van artikel 14 van het marktreglement. Hij acht dit echter onvoldoende en verzoekt het College van Burgemeester en Wethouders om, gebruikmakend van het tweede lid van datzelfde artikel, het toegangsbewijs voor onbepaalde tijd in te trekken met ingang van 16 april. De toon van de brief is formeel en kordaat, gericht op het handhaven van de orde en integriteit op de markt.

Formele berisping / ambtelijk schrijven (doorslag van een circulaire).

* **Inhoud:** Het document betreft een officiële waarschuwing aan zes marktkooplieden die op zaterdag 7 december 1940 te laat hun staanplaats op de Albert Cuypmarkt hebben verlaten. De toon is streng en formeel ("Ik maan U hierby aan"). * **Spelling:** Het document hanteert de destijds gebruikelijke spelling, zoals "My" (mij), "tydstip" (tijdstip) en "hierby" (hierbij). * **Administratieve kenmerken:** De nummers in de linkerbovenhoek (bijv. No.25/251/2 M) wijzen op een dossierstructuur binnen de gemeentelijke administratie. De toevoeging "hs" bij het laatste adres staat voor "huis" (begane grond). * **Opvallend:** De lijst bevat namen en adressen (Rapenburgerstraat, Valkenburgerstraat) die typerend waren voor de Joodse bevolking in Amsterdam in die tijd.

Dienstbrief / Kennisgeving van strafmaatregel.

* **Incident:** De heer Groenteman heeft op 21 maart 1940 vis ontvreemd die reeds door de Keuringsdienst van Waren in beslag was genomen. Het wegnemen van in beslag genomen goederen werd destijds (en nu nog) beschouwd als een ernstige overtreding van de marktordening. * **Strafmaat:** Een onmiddellijk toegangsverbod voor de Vischmarkt voor de duur van twee weken (2 t/m 15 april 1940). * **Escalatie:** De Directeur heeft de zaak voorgelegd aan het College van Burgemeester en Wethouders om te bepalen of een definitieve of langdurige ontzegging van de toegang noodzakelijk is. * **Juridische grondslag:** Er wordt expliciet verwezen naar Artikel 14 lid 1 van het specifieke reglement van de Vischhal.

Getypt afschrift van een brief.

De brief is een emotioneel en dwingend verzoek om clementie van een marktkoopman, B. Groenteman. Hij protesteert tegen een opgelegde straf (een ontzegging van de markttoegang voor de duur van één jaar). De kernpunten van zijn betoog zijn: 1. **Gelijkheid van behandeling:** Groenteman voert aan dat hij niet alleen was bij het incident waarvoor hij gestraft is; hij noemt S. Bril en Bleekveld als medeschuldigen. Hij klaagt dat zij nog wel op de "vischmarkt" mogen komen terwijl hij wordt uitgesloten. 2. **Bureaucracie:** Hij beschrijft een gang langs instanties (de Directeur en de politie aan de Warmoesstraat) waarbij hij zich van het kastje naar de muur gestuurd voelt. 3. **Economische nood:** De schrijver benadrukt zijn precaire financiële situatie: hij heeft drie weken huurschuld en geen geld voor voedsel. De straf van drie weken uitsluiting die hij al heeft ondergaan, vindt hij ruim voldoende. Het taalgebruik is formeel in de aanhef en afsluiting, maar de tekst zelf is een lange, ongepunteerde zin die de urgentie en wanhoop van de schrijver weerspiegelt.

Ambtelijk advies/notitie op een voorgedrukt formulier (Bijblad).

De kern van dit document is een negatief advies met betrekking tot een verzoek van een zekere heer B. Groenteman. Groenteman was blijkbaar de toegang tot de vismarkt ontzegd (waarschijnlijk een schorsing of verbod) naar aanleiding van een "strafzaak". Hij heeft een verzoek ingediend om weer toegelaten te worden. De steller van het document (deMaer) adviseert om dit verzoek nu niet in te willigen ("niet worden ingewilligd"). De reden hiervoor is dat de uitspraak in de strafzaak eerst moet worden afgewacht. Er wordt echter een opening gelaten: mocht de rechter oordelen dat Groenteman minder schuldig is aan de feiten dan aanvankelijk gedacht (zoals Groenteman zelf beweert), dan kan er op een later moment alsnog worden gekeken naar een vermindering van de administratieve straf (de uitsluiting van de markt). Het taalgebruik is formeel-ambtelijk. De afkorting "M.i." staat voor "Mijns inziens".

Doorslag van een officiële brief / besluit.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoekschrift of bezwaarschrift. De geadresseerde, de heer B. Groenteman, had op 20 juni (kort na de Nederlandse capitulatie) een brief gestuurd naar aanleiding van een straf die hem was opgelegd door het College van Burgemeester en Wethouders (B&W). De directeur deelt mede dat er geen reden is om deze straf te herzien of in te trekken. * **Vorm en Stijl:** Het betreft een zakelijke, ambtelijke mededeling op doorslagpapier (herkenbaar aan de grijzige tint en de typemachine-indruk). De stijl is kortaf en beslist. Opvallend is de spelling "Mynerzyds", wat in 1940 reeds als enigszins archaïsch gold maar in ambtelijke correspondentie nog voorkwam. * **Status:** De handgeschreven notitie "Verzonden 1/7" duidt aan dat dit het archiefexemplaar is van de verzonden brief.

Document

Het document getuigt van een intern meningsverschil binnen een overheidsinstantie (waarschijnlijk de beheerder van een markt- of haventerrein) over de toegang van een zekere B. Groenteman. 1. **Positief advies:** De eerste ambtenaar (Jac Stam) merkt op dat Groenteman zich tijdens zijn "straf" goed heeft gedragen en stelt voor hem weer toe te laten tot de "Vischhal". 2. **Negatief advies:** De tweede functionaris (geparafeerd ThS) is resoluut tegen. Hij verwijst naar een dossier vol eerdere incidenten en stelt dat er geen enkele reden is voor "genade voor recht". Hij escaleert de zaak naar de directeur voor een definitief besluit. 3. **Conflictpunt:** Uit de kantlijnnotitie blijkt dat Groenteman blijkbaar gesignaleerd is bij het hek, wat door de een als "netjes" (er net buiten blijven) en door de ander mogelijk als provocatie werd gezien ("hij mocht immers niet op de markt!").

Getypte ambtelijke brief met handgeschreven annotaties.

Deze brief is een formeel negatief advies van een gemeentelijk directeur aan de verantwoordelijke wethouder. De kern van de zaak is een verzoek van een zekere B. Groenteman om clementie wat betreft een eerder opgelegde straf. De aard van de overtreding wordt niet gespecificeerd, enkel dat deze plaatsvond op de Vismarkt. De directeur is onverbiddelijk: hij refereert aan een eerdere afwijzing van slechts enkele maanden daarvoor (mei 1940) en motiveert zijn huidige negatieve advies door te stellen dat de verzoeker "bij uitstek ongunstig bekend staat". De taal is typisch voor de ambtelijke correspondentie uit die tijd: afstandelijk, beleefd maar beslist ("heb ik de eer U te berichten", "mitsdien beleefd in overweging").

Afschrift van een officiële brief van de Gemeente Amsterdam.

Het document betreft een formele weigering van de gemeente Amsterdam om een marktkoopman, de heer B. Groenteman, opnieuw toe te laten tot de markt. De wethouder motiveert dit besluit door te verwijzen naar "het ernstige karakter van de door U gepleegde feiten", zonder deze specifiek te benoemen. Het document is een 'afschrift', een officieel duplicaat dat werd bewaard in het archief van de betreffende gemeentelijke dienst (Afdeling Levensmiddelen). De toon is zakelijk en resoluut.

Marktregister (vermoedelijk Amsterdam, gezien de familienamen).

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Structuur:** De lijst is strak georganiseerd in kolommen. Het is een formeel overzicht van marktkooplieden met een vaste staanplaats. * **Annotaties:** De handgeschreven tekens (+ en -) achter de namen lijken op een controle- of verificatieproces. De plusjes kunnen duiden op "aanwezig" of "akkoord", terwijl de minnetjes mogelijk wijzen op afwezigheid of uitsluiting. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in Amsterdam-Oost (de Transvaalbuurt, de Dapperbuurt) en de oude Joodse buurt (Waterlooplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat). Dit weerspiegelt de demografie van de Amsterdamse markthandel uit die tijd. * **Handel:** Er is een grote variëteit aan artikelen, van 'manufacturen' (stoffen) en kleding tot levensmiddelen zoals fruit en vis.

Handgeschreven ambtelijke notitie / memorie.

* **Betrokkene:** B. Groenteman, woonachtig aan de Valkenburgerstraat 18-I te Amsterdam. * **Kern van de aanvraag:** De heer Groenteman maakt deel uit van de "Groentencomb." (waarschijnlijk de Centrale voor de Joodsche Groentenhandel). Hij verzoekt om zich te laten vervangen door zijn zoon, Joseph Groenteman (geboren op 9 juli 1922). * **Medische grond:** Er wordt aangevoerd dat de aanvrager ("Bp." staat voor Betrokkene of Betreffende Persoon) een "maagpatiënt" is. Er wordt verwezen naar een bijgevoegde doktersverklaring. * **Status:** Het verzoek geniet de officiële steun van de Joodsche Raad. * **Handschrift:** Het betreft een vlot, cursief kantoorhandschrift, typerend voor de administratie van de Joodsche Raad in de oorlogsjaren.

Administratieve lijst / Register van marktkooplieden.

Dit document is een administratieve registratie van markthandelaren in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. De lijst is strikt gestructureerd in kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel (type goederen). Wat opvalt is de overweldigende aanwezigheid van Joodse namen (zoals Agsteribbe, Groenteman, Coppenhagen). In 1941 en 1942 voerden de nazi-bezetters steeds strengere anti-Joodse maatregelen in. Joodse marktkooplieden werden verbannen van de reguliere Amsterdamse markten en gedwongen zich te concentreren op specifieke locaties, waarvan het Waterlooplein de voornaamste was. Deze lijst diende waarschijnlijk als controlemiddel voor de afdeling Marktwezen of de bezettingsautoriteiten.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en ambtelijke stempels.

In deze brief verzoekt Bertha Groenteman-van Bezemer, een weduwe en ervaren marktkoopvrouw met 40 jaar ervaring in textiel, om een standplaats op de jodenmarkt in de Gaaspstraat. Ze refereert aan een eerder verzoek waarop zij nog geen antwoord heeft ontvangen. De ambtelijke reactie onderaan de brief is zakelijk en afwijzend. Uit de interne notities blijkt dat mevrouw Groenteman op 6 januari 1942 van de lijst van sollicitanten was geschrapt omdat zij destijds een aangeboden "vaste plaats" zou hebben geweigerd. Op basis daarvan adviseert de ambtenaar op 19 oktober 1942 dat het verzoek niet kan worden ingewilligd. De uiteindelijke beslissing ("niet aan verzoek kan worden voldaan") wordt op 27 oktober 1942 bekrachtigd. De brief is een treffend voorbeeld van de bureaucratische afhandeling van zaken die de Joodse bevolking betroffen tijdens de bezetting, waarbij jarenlange ervaring en persoonlijke omstandigheden ondergeschikt waren aan strikte ambtelijke regels en eerdere besluitvorming.

Getypte brief (doorslag).

Deze korte, zakelijke brief is een officiële afwijzing van een verzoek. Het document is een doorslag van een getypt origineel op grijsachtig doorslagpapier. De toon is afstandelijk en bureaucratisch. Opvallend is de onderstreping van het woord "niet", wat de definitieve aard van de afwijzing benadrukt. Het document bevat administratieve codes (103/146/2 M. en HG.) en een wijkindeling (Wijk 22B), wat kenmerkend is voor de strakke administratie van de Joodse Raad tijdens de bezetting. Een handgeschreven aantekening bovenaan bevestigt de verzenddatum.

Doorslag van een officiële brief (archiefkopie).

Dit document is een treffend voorbeeld van de kille, bureaucratische correspondentie tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De brief is uiterst kort en zakelijk: een verzoek van een burger wordt zonder opgaaf van redenen afgewezen. De tekst is getypt op een doorslagvel, bedoeld voor het archief van de afzender. De rode aantekening "Verzonden 20/11" diende als interne verificatie dat de originele brief daadwerkelijk op de genoemde datum gepost was. De afkorting "j.l." staat voor "jongstleden" (vorige maand). De adressering aan "Wijk 22 b" duidt op de indeling van Amsterdam in administratieve wijken, wat destijds gebruikelijk was voor de postbezorging en bevolkingsadministratie.

Document

* **Mutaties**: De lijst toont een actieve administratie waarbij bewoners worden doorgehaald en direct vervangen door handgeschreven namen. Dit wijst op een gedwongen verhuizing of deportatie waarbij de vrijgekomen woonruimte direct werd herbezet. * **Statuscodes**: De letters 'A', '/', 'o' en 'v' in de smalle kolommen zijn administratieve markeringen. 'A' zou kunnen staan voor 'Aanwezig', terwijl 'o' vaak in bezettingsadministraties werd gebruikt voor 'Onbekend' of 'Opgeroepen'. * **Toponiemen**: De vermelding "kerk" (bij nrs 168-180) en "hoek" duidt op specifieke locaties binnen een huizenblok. * **Codering '3'**: Veel handgeschreven namen in de rechterkolom eindigen op een '3' (bijv. "Carança 3"). Dit is een kenmerkende codering die vaak verwijst naar een specifieke transportlijst, een categorie van de Joodse Raad, of een baraknummer in kamp Westerbork.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Slotpagina van een handgeschreven brief. * **Pagina:** 2 (zoals bovenaan aangegeven). * **Taal:** Nederlands. * **Auteur:** B. Groenteman. * **Adres:** Korte Houtstraat 33, Den Haag. * **Datering:** Onbekend (vermoedelijk jaren '30 of '40 van de 20e eeuw op basis van handschrift en adres).

# TRANSCRIPTIE **[Header - gestempeld/getypt]** N° 2B/140/1 M. 1939 29/9 **[Titel]** ))R A P P O R T **[Body]** 11 B.Groenteman,oud 36 jaar en wanende Weeperstraat 95 alhier,verzoekt om een erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit.Groenteman is ongeveer dertien jaar in dienst geweest bij de firma Groenteman& & Bolle,groothandelaren in fruit,voorheen gevestigd Waterlooplein 36 te Amster...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijk rapport/verzoekschrift. * **Datum:** 28 september 1939. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokkene:** B. Groenteman, oud 36 jaar, wonende Weesperstraat 95, Amsterdam. * **Instantie:** Marktwezen Amsterdam (gericht aan de Bedrijfschef). * **Kenmerken:** Getypte tekst met handgeschreven kanttekeningen en handtekeningen. Bevat stempelnummers (...

# TRANSCRIPTIE 43/96/1 **Ganzenstraat** [onderstreept] B. Groenteman, Valkenburgerstraat 18 I, deel uitmakend van de Groentencomb., vraagt vervanging door zijn zoon Joseph Groenteman geb 9-7-22 toe te staan. Bp. is maagpatiënt. Verzoek wordt ondersteund door Joodsche Raad. Zie doktersverklaring. V 24/8 '42

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Doorslag van een officiële brief / besluit. * **Kenmerk:** 46A/11/9 M. * **Datum:** 1 juli 1940. * **Afzender:** De Directeur (vermoedelijk van een gemeentelijke dienst of instelling). * **Geadresseerde:** B. Groenteman, Korte Houtstraat 31 III, Amsterdam-Centrum. * **Taal:** Nederlands (verouderde spelling). * **Archiefkenmerken:** Handgeschreve...