J. Visser

Getypte lijst/rekeningoverzicht (Pagina 2).

* **Structuur:** Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk uit de jaren '40 of '50, gezien het gebruik van de schrijfmachine en de namen. * **Afkortingen:** De letters in de linker kolom verwijzen naar visserijtekens van Nederlandse havens: * **Urk:** Urk * **HD:** Den Helder * **KW:** Katwijk aan Zee * **TX:** Texel * **LE:** Lemmer * **Inhoud:** De getallen achter de plaatsnamen (bijv. Urk 109) verwijzen naar de registratienummers van vissersvaartuigen. De genoemde personen zijn waarschijnlijk de eigenaren of schippers. De bedragen lopen sterk uiteen, van kleine bedragen ($f$ 22,81) tot aanzienlijke sommen ($f$ 7012,75), wat zou kunnen wijzen op uitkeringen, schadevergoedingen of brandstofquota.

Brief / Verzoekschrift.

Dit handgeschreven document is een formeel verzoek van een Amsterdamse marktkoopman, J. Visser, gericht aan de Directeur van het Marktwezen. Visser heeft een vaste standplaats (nummer 89) op de markt aan het Mosplein in Amsterdam-Noord. Hij verzoekt om toestemming voor een assistent ("knegt"), genaamd Mosman R. Opvallende details zijn: * **Adressering:** Zowel de standplaatshouder als de beoogde knecht lijken verbonden aan de Lindengracht 25 (waarbij de afzender specifiek de eerste verdieping, "I", vermeldt). * **Taalgebruik:** Het document hanteert de voor die tijd gebruikelijke formele beleefdheidsvormen ("Weledle Heer", "Verzoekt beleefd") en verouderde spellingen zoals "Direkteur" en "Nommer". * **Administratie:** De stempel en handgeschreven nummers (zoals "90") duiden op een zorgvuldige archivering door de gemeentelijke instantie.

Verzoekschrift / petitie van marktkooplieden.

* **Inhoud:** Het document is een formeel verzoek van een groep individuen (vermoedelijk marktkooplieden) aan een ongenoemde instantie (waarschijnlijk de marktmeester of het gemeentebestuur). Zij vragen om hun gemachtigde, J.G. Bosbaan, te horen over problemen met de toewijzing of verdeling van staanplaatsen op de markt aan de Lindengracht. * **Terminologie:** "Ondergetekende" wordt hier in het enkelvoud gebruikt maar verwijst naar de collectieve groep ondertekenaars. De term "marktverdeling" duidt op het proces waarbij marktplaatsen worden toegewezen aan handelaren. * **Paleografie:** Het handschrift is een vlot, zakelijk cursief uit de vroege 20e eeuw. De handtekeningen variëren sterk in stijl, wat duidt op verschillende opleidingsniveaus of beroepsachtergronden van de betrokkenen. De afkorting "jz" achter de naam Bosbaan staat voor 'junior' of mogelijk een patroniem (zoals Janszoon).

Administratieve notitie / ambtelijk advies.

Dit document is een intern ambtelijk advies betreffende een marktvergunning of marktplaatsbeheer in Amsterdam. De kern van het document is het verzoek van een marktkoopman, **D. Wendel**, die een standplaats heeft op de **Albert Cuypstraat**. Hij vraagt toestemming om zich te laten bijstaan door **J. Visser**. De ambtenaar (mogelijk 'de Haan') stelt expliciet vast dat het gaat om *assisteren* en niet om *vervangen*, wat juridisch en beleidsmatig een belangrijk onderscheid was voor het behoud van de persoonlijke vergunning. De conclusie is positief: "bestaat m.i. [mijns inziens] geen bezwaar". De administratieve afhandeling is nauwgezet gevolgd via de data: 1. **20 okt:** Ingekomen/doorgezonden. 2. **21 okt:** Advies geformuleerd. 3. **26 okt:** Goedkeuring/besluit. 4. **28 okt:** Opdracht voor het verzenden van een standaardbevestiging ("Model-briefje").

Officiële brief (doorslag of origineel op briefpapier zonder voorgedrukt logo).

* **Inhoud:** Het document betreft een officiële toestemming aan een marktkoopman (D. Wendel) om assistentie te krijgen op zijn standplaats. De assistent is de heer J. Visser, op dat moment bijna 67 jaar oud. * **Juridische bepaling:** Er wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen "bijstaan" en "vervangen". J. Visser mag de heer Wendel helpen terwijl deze aanwezig is, maar hij mag de kraam niet zelfstandig runnen als vervanger zonder nadere regeling. * **Spelling en taal:** Opvallend is het gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' in de woorden "hierby" en "bystaan". Dit kwam in die tijd vaker voor bij bepaalde ambtelijke schrijfmachines of als overblijfsel van oudere spellingsgewoonten. De term "tot wederopzegging" geeft aan dat de toestemming op elk moment door de directie ingetrokken kan worden. * **Locatie:** De Albert Cuypmarkt is de meest iconische markt van Amsterdam. Het adres van de ontvanger (1e Jan van der Heijdenstraat) bevindt zich in De Pijp, op loopafstand van de marktplaats.

Administratieve omslag of bijblad (Model No. 14, Algemene Zaken).

* **Functie:** Dit document fungeert als een routeblad of dossieromslag voor een administratief proces binnen een overheidsinstelling (waarschijnlijk de gemeente Den Haag, gezien de verwijzing naar het Moerplein). Het registreert de circulatie en de afhandeling van een specifiek dossier (no. 90/28/1). * **Procesverloop:** * **19 mei 1939:** Het dossier wordt doorgezonden. * **20 mei 1939:** Notitie betreffende 'afvoer amb.' (ambtshalve afvoer), geparafeerd door Smit. * **22 mei 1939:** Gezien door een medewerker (mogelijk 'de Leer'). * **7 juni 1939:** Definitieve instructie 'opbergen', wederom getekend door Smit. * **Personen/Locaties:** Genoemd worden J. Visser (Moerplein 89) en Th. v. Burg. Het betreft vermoedelijk een mutatie in een bevolkingsregister of een vergelijkbare administratieve handeling.

Briefkaart (postkaart).

* **Handschrift:** Het betreft een verzorgd, formeel cursief handschrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. De gebruikte aanspreekvorm "Weledle Heer" was de standaard beleefdheidsvorm voor een functionaris van dit niveau. * **Inhoud:** Het is de adreszijde van een briefkaart gericht aan de directeur van het Marktwezen in Amsterdam. Het Marktwezen hield toezicht op de Amsterdamse markten (zoals de nabijgelegen Lindengrachtmarkt). * **Opmerkelijk detail:** Hoewel zowel de afzender als de geadresseerde zich in Amsterdam bevinden, is de kaart afgestempeld in Groningen. Dit suggereert dat de afzender J. Visser op reis was of daar tijdelijk verbleef toen hij de kaart postte. * **Adres afzender:** Lindengracht 25 bevindt zich in de Jordaan, een wijk die historisch nauw verbonden is met de marktcultuur van Amsterdam.

Officieel formulier van de gemeente Amsterdam (Marktwezen).

Dit document is een formele kennisgeving van een marktkoopman of -vrouw aan de Amsterdamse marktinstanties. De kern van de zaak is het opzeggen van een eerder verleende vergunning voor assistentie op de markt. * **Plaatshouder:** J. Visser stond op de Dapperstraat-markt op plek nummer 142. * **Wijziging:** De term "vervanging" is doorgehaald, wat betekent dat de oorspronkelijke toestemming specifiek "assistentie" (hulp bij de kraam) betrof en niet een volledige vervanging van de plaatshouder. * **Assistent:** De assistentie werd verleend door zijn/haar zoon. Per 20 februari 1940 wenst Visser hier geen gebruik meer van te maken. * **Bureaucratie:** Het formulier is voorzien van een officieel archiefnummer bovenaan en is voor akkoord geparafeerd door een ambtenaar van het Marktwezen.

Administratieve aantekening / dossierkaart (Model No. 14, Algemene Zaken).

* **Kern van de zaak:** Het document betreft een verzoek om assistentie voor C.J. Visser bij zijn werkzaamheden op de Lindengracht. Visser lijdt aan een medisch probleem aan zijn handen (hiervoor is een specialist geraadpleegd), waardoor hij hulp nodig heeft. Opvallend is de opmerking dat hij in de wintermaanden geen last heeft en dan dus geen hulp behoeft. * **Besluitvorming:** De autoriteiten (mogelijk de politie of de gemeenteafdeling Algemene Zaken) hebben geen bezwaar tegen het feit dat Visser zich laat bijstaan door zijn vader. * **Administratief proces:** Het dossier loopt van medio juni tot begin juli 1940. Er is sprake van een "mutatiebriefje" gedateerd op 27-6-40, waarbij de assistentie formeel voor een periode van 3 maanden wordt goedgekeurd. * **Contextuele details:** De vermelding "kaart getoond" duidt erop dat Visser fysiek bewijs van zijn medische behandeling heeft overlegd. De afkorting "W'st" wijst vaak op een politiebureau in het westelijk district van Amsterdam.

Getypte lijst/grootboekblad (pagina -2-).

* **Structuur:** Een tabeloverzicht gevolgd door een verklarende voetnoot over belastingheffing en kortingsregelingen. * **Financiële gegevens:** De genoemde bedragen zijn in guldens (f). De voetnoot legt uit dat er een belasting van 5% geldt volgens een specifieke verordening. Tevens is er een 'reductie' (teruggave) van 1% voor aanvoerders die per jaar meer dan f 5000,- aan visomzet realiseren (over het deel boven de f 5000,-). * **Gegevens:** De namen in de lijst (o.a. Kapitein, Visser, Hoekstra, Koffeman, Romkes) zijn zeer kenmerkend voor de Urker vissersgemeenschap. * **Adressering:** De adressen "Wijk X No. Y" verwijzen naar de oude wijkindeling van Urk, die werd gehanteerd voordat er straatnamen werden ingevoerd. ---

Getypte lijst/grootboekblad, deel van een grotere administratie.

* **Afkortingen:** De letters in de linker kolom verwijzen naar de thuishavens van de vissersschepen: * **U.K.:** Urk * **HA:** Harlingen * **HD:** Den Helder (vroeger ook wel Holwerd, maar Den Helder is hier waarschijnlijker) * **TX:** Texel * **YM:** IJmuiden * **OD:** Ouddorp * **Adressering:** De adressen "Wijk ... No. ..." zijn kenmerkend voor de oude wijkindeling van Urk. * **Financiële bepaling:** De voetnoot legt een belastingregime uit. Er is sprake van een algemene heffing van 5% op markt- en ventgelden. Er is echter een progressieve korting (reductie) van 1% voor grote aanvoerders die meer dan 5.000 gulden bruto-omzet per jaar draaien bij de afslag. * **Namen:** Veel genoemde namen (Kapitein, Visser, Koffeman, Romkes) zijn typisch Urker achternamen.

Document

Het document is een overzicht van de bruto-opbrengst per vissersvaartuig over een bepaalde periode. De lijst bevat vaartuigen uit verschillende havens, herkenbaar aan de lettercodes: * **U.K.**: Urk (verreweg de grootste groep op deze pagina) * **HA**: Harlingen * **HD**: Den Helder * **TX**: Texel * **YM**: IJmuiden * **OD**: Ouddorp Bij de Urker vissers staan tevens de wijk- en huisnummers vermeld (bijv. Wijk 6 No. 125), wat kenmerkend is voor de oude adressering op Urk. De bedragen variëren sterk, van enkele guldens tot bijna 5000 gulden. De getypte " (ditto-tekens) duiden op herhaling van bovenstaande gegevens (bijv. dezelfde haven of hetzelfde wijknummer).

Ambtsbericht/Rapport van het Marktwezen.

Het document is een officiële rapportage over het overtreden van de markttijden in de Dapperstraat te Amsterdam. De kern van de klacht is dat een groep kooplieden op zaterdag 23 november 1940 hun kramen niet op de reglementaire tijd van 17:30 uur (17 1/2 uur) hadden ontruimd. De rapporteur, Schlutugt, adviseert expliciet om de genoemde personen te straffen. De lijst is onderverdeeld in vijftien "vaste plaatshouders" (kooplieden met een vaste staanplaats, aangeduid met hun standplaatsnummer) en twee "losse kooplieden" (zonder vaste plek, geïdentificeerd aan de hand van hun woonadres). Bij één koopman, J. Visser, staat de aantekening "Avondvergunning", wat suggereert dat hij mogelijk een ontheffing had of juist ondanks die vergunning de regels nog overtrad. Het handschrift is een typisch midden-20e-eeuws Nederlands kantoorhandschrift, goed leesbaar en zakelijk van toon. De rode onderstrepingen en de administratieve nummers bovenin duiden op een actieve dossierbehandeling door de gemeentelijke instantie.

Administratief register / Strafregister van marktkooplieden.

Dit document functioneert als een disciplinair overzicht van marktkooplieden op de Dapperstraat in Amsterdam. De structuur per persoon bevat de naam, het vaste plaatstummer op de markt, de geboortedatum en het woonadres. Daaronder volgen de overtredingen en de bijbehorende sancties. De meest voorkomende overtredingen zijn: 1. **Wangedrag:** Het tijdelijk ontzeggen van de toegang tot de markt (H. Elting). 2. **Tijdsovertredingen:** Niet tijdig inpakken of de markt verlaten (v.d. Linde, Bootsma, Kroon). 3. **Reglementaire overtredingen:** Het innemen van een te grote plek (Goedel) of het laten vervangen door onbevoegden (Bootsma, Slosken). 4. **Technische gebreken:** Een ondeugdelijke weegschaal (Visser). De straffen variëren van een "1e waarschuwing" tot voorwaardelijke schorsingen en effectieve uitsluiting voor enkele dagen.

Registerblad / Presentielijst van marktkooplieden.

* **Administratieve nauwkeurigheid:** Het document getuigt van een strikte bureaucratische controle op marktactiviteiten kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De presentie wordt per dag bijgehouden om de status van 'vaste plaatshouder' te rechtvaardigen. * **Demografisch profiel:** Veel van de namen op deze lijst (zoals Polak, Reens, Prijs, Sluis, Tasch) zijn kenmerkend voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam, die historisch een groot aandeel had in de ambulante handel. * **Economische diversiteit:** Het assortiment varieert van dagverse producten (vis, groenten, fruit) tot duurzame goederen (emaille, vloerkleden) en specialistische diensten (kledingreparatie). * **Sociale context:** De vermelding "permanent in steun" bij L. Keizer illustreert de economische malaise van de late jaren '30, waarbij zelfs geregistreerde kooplieden soms volledig afhankelijk waren van overheidssteun. De kolom 'Winkelier' dient om onderscheid te maken tussen ambulante handelaren en ondernemers met een vast pand.

Krantenpagina / Vakblad voor markthandelaren

De tekst op deze pagina is primair gericht op de belangen en de organisatie van Amsterdamse marktkooplieden. Het hoofdartikel bespreekt een enquête over de vervroegde winkelsluiting. Hieruit blijkt een spanningsveld tussen de algemene winkeliers (die wellicht kortere dagen wilden) en de markthandelaren, die vreesden dat hun handel (die vaak afhankelijk was van de aanloop bij winkels) zou lijden onder kortere openingstijden. Het bestuur van de "Bond" tracht hierin een gematigd standpunt in te nemen, waarbij ze erkennen dat de meeste handelaren inmiddels gewend zijn aan de "acht-uur-klok", maar dat er uitzonderingen moeten zijn voor specifieke branches zoals de vishandel. Verder bevat de pagina praktische informatie over beschikbare standplaatsen op de Albert Cuypmarkt en een aankondiging over een tijdelijke bestuurswissel binnen de belangenvereniging. De rest van de pagina wordt ingenomen door advertenties die direct relevant zijn voor de doelgroep: verzekeringen, leveranciers van garen en band, verhuurders van marktkramen en diverse koffiehuizen in de buurt van bekende markten.

Getypte lijst van namen, adressen en financiële bedragen (waarschijnlijk een overzicht van registratiekosten op basis van vermogen of bedrijfswaarde).

Het document betreft een administratieve lijst, vermoedelijk opgesteld in het kader van de roof van Joodse vermogens tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Enkele observaties: * **Berekening:** De kolom "Te betalen registratie" bedraagt exact 0,6% van de "Hoofdsom". Dit duidt op een wettelijk vastgestelde heffing op kapitaal of bedrijfswaarde. * **Doelgroep:** Een groot deel van de namen (o.a. Aap, Cohen, Dotsch, Pais, Wijnschenk) is onmiskenbaar van Joodse origine. De adressen (zoals Waterlooplein, Rapenburgerstraat en Weesperstraat in Amsterdam) bevinden zich in de vooroorlogse Joodse buurten. * **Sector:** Er is een opvallend hoge concentratie aan ondernemers in de "Vischhandel" (vishandel), met name in kustplaatsen als Monnikendam, IJmuiden, Enkhuizen, Volendam en Spakenburg. * **Correcties:** Onderaan het document zijn "Suppletie" (aanvulling) en een aftrekpost (S. Moffie) verwerkt om tot een "Totaal Generaal" te komen.

Getypte lijst met namen, adressen en financiële bedragen.

* **Doel:** Het document lijkt een register te zijn van verschuldigde of betaalde registratiegelden. De kolom "Te betalen registratie" is exact 0,6% van de "Hoofdsom" (met afrondingen). * **Sectoren:** Er is een sterke nadruk op de vishandel ("Vischhandel"). Veel genoemde plaatsen zijn traditionele vissersdorpen of havensteden (Volendam, Spakenburg, Enkhuizen, IJmuiden, Den Helder). * **Geografie:** De focus ligt op Noord-Holland en de kuststeden rond het voormalige Zuiderzee-gebied, met uitschieters naar Amsterdam en Rotterdam. * **Financieel:** Het totaalbedrag aan kapitaal ("Hoofdsom") bedraagt bijna 50.000 gulden, waarover bijna 300 gulden aan registratiekosten wordt geheven.

Administratieve registerpagina / lijst van neringdoenden.

Het document is een gedetailleerde inventarisatie van de lokale middenstand. De meest voorkomende sectoren zijn: * **Energie:** Veel vermeldingen van brandstoffen en petroleum (huis-aan-huis levering van kolen en olie). * **Voeding:** Handel in aardappelen, groenten en fruit (a. gr. fruit), zuivel (boter, kaas, eieren - b. k. ei.), en vis. * **Huishoudelijk:** Manufacturen, schoenwerk, en schoonmaakartikelen (mopgoed). De kolommen met de aanduiding **"v.v."** zijn essentieel voor de interpretatie. Dit staat zeer waarschijnlijk voor **"Vervoersvergunning"**. De getallen in de kolom "met v.v." verwijzen naar specifieke vergunningsnummers. De vinkjes of "idem" vermeldingen in de kolommen "v.v. gehad" en "zonder v.v." duiden op een verandering of gebrek aan een dergelijke officiële toestemming voor het transporteren van handelswaar. De kolom "in handel sinds" toont een grote spreiding tussen gevestigde familiebedrijven (eind 19e eeuw) en nieuwe ondernemers die in de crisisjaren van de jaren '30 zijn gestart.

Administratieve notitie of registratiekaart (mogelijk politie- of bevolkingsregister).

Het document betreft een officiële registratie van een waarschuwing aan een persoon genaamd G. J. Visser. * **Persoonsgegevens:** Er worden twee adressen vermeld voor G. J. Visser, beide in de Amsterdamse Jordaan: Lindengracht 128 (huis/begane grond) en Anjeliersstraat 202 (twee hoog). De afkorting "pl" met een nummer (35 en 148) verwijst vermoedelijk naar een blad- of volgnummer in een wijkregister. * **Inhoud:** De kern van het document is de "Schriftelijke waarschuwing". Er staat bij vermeld dat de persoon "Voor de eerste maal gerapporteerd" is. Dit duidt op een lichte overtreding waarbij de autoriteiten (waarschijnlijk de politie) niet direct overgingen tot vervolging of boete, maar een officiële aantekening maakten. * **Administratieve kenmerken:** De rode cijfers (28/36/2 en 28/36/3) zijn archief- of dossiernummers. De datums 1-8-'41 en 2-8-'41 geven het moment van rapportage en verwerking aan. De handtekening onderaan lijkt "de Haan" te zijn, vermoedelijk de dienstdoende ambtenaar of politiefunctionaris.

Handgeschreven verzoekbrief.

* **Taalgebruik:** Het document is geschreven in een beleefde, enigszins formele maar eenvoudige stijl, typerend voor een burger die een verzoek indient bij een officiële instantie. De schrijver gebruikt de kenmerkende dubbele komma (,,) om een woord af te breken aan het einde van een regel. * **Inhoud:** De heer Visser is een aardappelkoopman op de Lindengrachtmarkt in Amsterdam. Hij verzoekt om toestemming voor zijn dochter om hem te helpen bij zijn kraam. * **Argumentatie:** 1. Zijn vrouw is fysiek of mentaal niet in staat hem te helpen ("te zwakzinnachtig" – een verouderde term voor zwakke zenuwen of geestelijke broosheid). 2. Hij beheert twee karren tegelijkertijd, wat logistiek lastig is. 3. De administratieve last van de distributiebonnen ("de bonnen van de aardappelen") is te complex om alleen te doen terwijl hij tussen twee karren heen en weer loopt. * **Handschrift:** Een duidelijk, rechtopstaand cursief handschrift dat goed leesbaar is.

Ambtelijk memorandum/bijblad met handgeschreven correspondentie.

Dit document betreft een intern ambtelijk advies binnen de Amsterdamse Marktdienst. De essentie van het schrijven is een positief advies van marktambtenaar H. de Vries aan zijn inspecteur betreffende een verzoek van marktkoopman G. J. Visser. Visser heeft waarschijnlijk een verzoek ingediend om zijn dochter (Wimpje Cornelia, toen 20 jaar oud) als assistente op zijn "plaats" (marktstandplaats) te laten werken. De argumentatie hiervoor is dat Visser het erg druk heeft en zijn echtgenote nooit op de markt aanwezig kan zijn. Interessant is de administratieve gang van zaken: 1. Het dossier start op 1 augustus (stempel linksboven). 2. Op 3 augustus vraagt de controleur (De Wolff) om advies. 3. Op 11 augustus rapporteert De Vries zijn bevindingen. 4. Er wordt onderaan gevraagd naar de specifieke gegevens van de dochter ("naam en geb datum dochter s.v.p."), waarna deze links onderaan zijn toegevoegd. 5. Uiteindelijk volgt er een "Acc." (Akkoord) op 13 augustus.

Document

* **Administratieve aard:** Het document is een verzamelblad van ambtelijke aantekeningen betreffende een personele kwestie (aanstelling of behoud van een assistent). Er zijn diverse stempels en handgeschreven parafen die de route door de bureaucratie markeren. * **Betrokkenen:** Het betreft een verzoek of advies over P.A. de Wolf, die in het document wordt aangeduid als "Rabijn" (of werkzaam bij een rabbijn). Er is ook sprake van een J. Visser op het Marnixplein die om assistentie vraagt. * **Chronologie:** De correspondentie start midden oktober 1941 en loopt door tot 12 november 1941, wanneer het proces wordt afgerond met een "modelbriefje". * **Terminologie:** "M.i." staat voor "Mijns inziens". "m.vrb." zou kunnen staan voor "met verlof" of een vergelijkbare ambtelijke afkorting. "Voorkomskastbewaarder" is een specifieke, verouderde functieaanduiding, mogelijk gerelateerd aan brandweer of marktwezen. ---

Officiële brief/correspondentie.

In deze brief verleent de directeur van een Amsterdamse gemeentelijke dienst (hoogstwaarschijnlijk de Marktwezen-afdeling) toestemming aan de heer J. Visser om een assistent aan te nemen voor zijn marktkraam op het Mosplein in Amsterdam-Noord. De brief bevat een aantal specifieke administratieve details: * **Beperking:** De toestemming is "tot wederopzegging", wat betekent dat de gemeente het recht behoudt om dit besluit op elk moment in te trekken. * **Voorwaarde:** Er wordt expliciet vermeld "bijstaan - niet vervangen". Dit hield in dat de vergunninghouder (de heer Visser) zelf aanwezig moest blijven bij zijn kraam; de assistent mocht de kraam niet zelfstandig exploiteren. * **Personalia:** De assistent, G. de Wolf-Jahnstein, was op dat moment 19 jaar oud.

Handgeschreven brief (kennisgeving van ziekte).

De brief is een formele afmelding van een marktkoopman of -vrouw genaamd J. Visser. De schrijver geeft aan dat hij/zij sinds "zo. j.l." (zondag jongstleden) op doktersvoorschrift bedrust moet houden. Hierdoor is het niet mogelijk om aanwezig te zijn op de markten in de Dapperstraat en de Westerstraat. De toon is zakelijk en beleefd. Het handschrift is een vlot, goed leesbaar cursief schrift dat typerend is voor de vroege 20e eeuw.

Ambtsbericht/Rapport van de Dienst van het Marktwezen Amsterdam.

Dit document is een typisch voorbeeld van de bureaucratische controle tijdens de Duitse bezetting in Nederland. Het rapport inventariseert kooplieden op de Lindengracht (een bekende markt in de Jordaan) die hun standplaats niet (volledig) gebruiken. * **Economische controle:** In 1942 was de distributie van voedsel, met name aardappelen, strikt gereguleerd. De opmerking "geen aardappel-erkenning" is cruciaal; zonder deze officiële erkenning mocht een koopman geen aardappelen verhandelen, wat in de oorlogstijd vaak leidde tot het staken van de nering. * **Beroepsverandering:** Het document toont aan hoe kooplieden probeerden te overleven door van handel te wisselen, zoals A.A. Meijer die van groenten/fruit overstapte naar een "vischvergunning". * **Handhaving:** De rode aantekeningen onderaan wijzen op een actieve opvolging. De vraag of personen "geactiveerd" zijn voor de "fr. handel" (vermoedelijk fruit- of firmahandel) suggereert dat de overheid scherp toezag op wie er nog economisch actief was, mogelijk ook in het kader van de arbeidsinzet (Arbeitseinsatz). * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in de Jordaan (Westerstraat, Anjeliersstraat, Lijnbaansgracht), wat de lokale schaal van deze marktcontrole benadrukt. ---

Handgeschreven brief op gelinieerd papier.

De brief is een zakelijke correspondentie van een particulier of handelaar (J. Visser) aan een controlerende instantie. De kern van de brief is het overleggen van bewijsstukken met betrekking tot de inkoopprijs van aal (paling). Visser geeft aan dat hij bewijs heeft gestuurd dat hem een hogere prijs is gevraagd voor de aal. Hij heeft zijn boekhouding van het voorgaande jaar (1941) reeds aan een inspecteur laten zien. Het doel van dit schrijven is om een "dubbele toewijzing" te verkrijgen, wat duidt op een verzoek om een groter quotum of rantsoen van het product.

Getypte brief (doorslag).

In deze zakelijke correspondentie uit 1942 wordt een klacht geuit over drie vishandelaren uit Enkhuizen: P. Hansen, J. Visser en de Gebroeders Klooster. De kern van de klacht is een verslechtering van de kwaliteit van de geleverde aal (paling). Waar zij voorheen levende paling aanleverden op de vismarkt voor verdere distributie, bieden zij nu regelmatig dode paling aan. De schrijver suggereert dat dit te wijten is aan onzorgvuldigheid van de handelaren, aangezien de transportafstand tussen Enkhuizen en Amsterdam (waar de markt zich vermoedelijk bevond) te kort is om de sterfte te verklaren door puur transportleed. Daarnaast wordt P. Hansen expliciet beschuldigd van het leveren van 'ondermaatse aal' (paling die kleiner is dan de wettelijk toegestane minimummaat). De brief sluit af met een dringende oproep aan de Nederlandsche Visscherijcentrale om sancties op te leggen.

Ambtelijke correspondentie / Melding van onregelmatigheden in de voedselvoorziening.

In deze handgeschreven brief beklaagt een functionaris (waarschijnlijk verbonden aan de visafslag of de voedselinspectie in Amsterdam) zich over drie visgroothandelaren uit Enkhuizen: P. Hansen, J. Visser en de Gebroeders Klooster. De kern van de klacht is dat deze handelaren voorheen altijd levende aal leverden, maar nu consequent dode aal aanbieden voor de "verdeeling" (de distributie onder het volk). De schrijver suggereert dat dit niet aan de transportduur kan liggen, aangezien de afstand tussen Enkhuizen en Amsterdam daarvoor te klein is. Er wordt geconcludeerd dat de handelaren niet langer de nodige zorg aan hun product besteden. De laatste zin, waarin expliciet wordt gesproken over "moedwillig" aanvoeren van vis in slechte staat, is doorgehaald, mogelijk om de beschuldiging iets te matigen of omdat het bewijs voor opzet ontbrak.

Handgeschreven lijst met handtekeningen op gelinieerd papier.

* **Inhoud:** Het document betreft een verzameling handtekeningen. Gezien de variatie in handschrift is dit geen afschrift door één klerk, maar een originele lijst waarbij elke persoon zelf heeft getekend. * **Samenstelling:** Er is een opvallend hoge vertegenwoordiging van vrouwen, te herkennen aan de destijds gebruikelijke notatie van de naam van de echtgenoot gevolgd door de meisjesnaam (bijv. "Heldt - de Ridder"). De vermelding "Mevr. Custers" bevestigt dit. * **Schrift:** De handschriften variëren van formele kantoorhanden tot snellere, persoonlijke handtekeningen. Dit wijst op een diverse groep ondertekenaars. Sommige namen zijn met potlood geschreven, wat vaak gebeurde bij informele bijeenkomsten of petities aan de deur.

Getypte notulen/besprekingsverslag.

* **Kernproblematiek:** Door de oorlogssituatie (1942) is er een nijpend tekort aan benzine ("benzineschaarschte"). Om de voedselvoorziening van Amsterdam (aanvoer naar de Centrale Markt in mei) veilig te stellen, moeten vrachtwagens van tuinders worden omgebouwd naar persgas (gecomprimeerd gas). * **Financieel conflict:** De tuinders kunnen de ombouw niet zelf betalen. Banken vragen een te hoge rente (7%) en eisen de auto's als onderpand. Er ontstaat een discussie over wie de financiële last moet dragen: * **Roëll** stelt dat de Gemeente Amsterdam moet betalen vanuit het "consumentenbelang". * **Van Meurs** stelt dat het een "landsbelang" is en dat de Rijksoverheid verantwoordelijk is, aangezien de oorlogsomstandigheden de oorzaak zijn. * **Technische beperking:** De gasinstallaties hebben een korte levensduur van slechts twee jaar, waardoor de investering zeer snel moet worden terugverdiend via vrachttarieven.

Getypt afschrift van een zakelijke brief.

Het document is een officieel verzoek namens een individuele ondernemer (de weduwe Jansen) aan een overkoepelend orgaan (het Bedrijfschap voor Visscherijproducten). De kern van de brief is een administratieve wijziging: de weduwe heeft na de dood van haar man de rechten op de toewijzing van sardijn en bliek geërfd, maar zij verzoekt om deze om te zetten naar een algemene toewijzing voor de gemeentelijke visafslag in Amsterdam. De reden hiervoor is praktisch; de specifieke verkrijging van sardine leverde haar problemen op. Het document getuigt van de strikte bureaucratische controle op de distributie van goederen. Zelfs voor een relatief kleine wijziging in het type vis dat een handelaar mocht inkopen, was correspondentie tussen verschillende officiële instanties noodzakelijk.

Brief op officieel briefpapier.

De kern van deze brief is een klacht over een vermeende ongelijke behandeling van visdetailhandelaars in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. 1. **Probleemstelling:** Door de Duitse maatregelen (de *terugvoering in krijgsgevangenschap* van oud-militairen in 1943 en de *Arbeidseinsatz*) moeten veel vishandelaren hun deuren sluiten. 2. **Bureaucratische belemmering:** In Amsterdam zijn de vis-toewijzingen (quota) strikt persoonsgebonden. Als de eigenaar wegvalt, vervalt de toewijzing, waardoor de zaak niet door een plaatsvervanger kan worden voortgezet. 3. **Het pijnpunt:** De schrijver wijst op een uitzondering: bij "Israëlitische" (Joodse) vishandelszaken die door de bezetter zijn onteigend, zijn de toewijzingen wél overgedragen aan een nieuwe (niet-Joodse) eigenaar, in dit geval de firma "Imex". 4. **Toon:** De brief spreekt van "onbillijkheid". De Nederlandse ondernemers voelen zich benadeeld ten opzichte van de partijen die profiteren van de "Arisering" van Joodse bezittingen.

Administratieve lijst (salarislijst).

* **Administratieve systematiek:** De lijst is een overzicht van jaarinkomens van ambtenaren, gebaseerd op de "stamkaarten" (personeelskaarten). De bedragen variëren sterk, van f 56,32 (waarschijnlijk een deeltijdfunctie of aanstelling voor korte duur) tot f 6653,70 (S. Sieswerda, vermoedelijk een hoge functionaris). * **Annotaties:** * **Vinkjes ($\checkmark$):** Waarschijnlijk ter controle van de overboeking of verificatie tegen de stamkaart. * **De letter 'F':** Zoals onderaan vermeld, duidt dit op een inhouding voor de "inkoop pensioen tijdelijke diensttijd". Dit betekent dat de betreffende ambtenaar een deel van zijn salaris heeft afgestaan om eerdere tijdelijke jaren mee te laten tellen voor de pensioenopbouw. * **Accolades:** Bij Cobussen/Dogger en Victor lijken bedragen samengevoegd of gecorrigeerd te zijn. * **Correcties:** Bij P. Plakké en J.A. Victor zijn de bedragen doorgestreept en vervangen door nieuwe waarden, wat wijst op een actieve controle tijdens het opmaken van de lijst.

Document

Dit document is een register van de distributie van goederen of bonnen (aangeduid als "stuks") tijdens de bezettingsjaren. De namenlijst in de eerste twee kolommen bevat veel familienamen die kenmerkend zijn voor Volendam (zoals Veerman, Zwaan en Zwarthoed), wat de locatie van het distributiekantoor nader specificeert. De getallen achter de namen duiden waarschijnlijk op het aantal rantsoenbonnen dat aan specifieke winkeliers of distributiepunten werd verstrekt voor verdere verdeling. In de rechterkolom is een consolidatie van de cijfers te zien, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de reguliere kleinhandel, de Joodsche Raad en publieke diensten. De doorhalingen en correcties wijzen op een actief gebruikt administratief werkdocument.

Handgeschreven administratieve lijst op ruitjespapier.

* **Handschrift:** Net, zakelijk cursieus handschrift in inkt. * **Structuur:** Het document is opgezet als een register. De aanhalingstekens (") worden consequent gebruikt om herhaling van de marktlocatie aan te geven. * **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens van marktkooplieden. De kolommen vermelden de naam, geboortedatum, de vaste standplaats (Waterlooplein, Lindengracht of Nieuwmarkt), een specifieke datum in 1942 of 1943, een plus-teken bij sommigen, en de branche waarin zij werkzaam waren (van vis en mosselen tot porselein en '2e hands goederen'). * **Opmerkelijke termen:** "Afgevoerd" is de titel van de lijst, wat duidt op een gedwongen verwijdering van deze personen van de markt. "Manufacturen" verwijst naar textiel of geweven stoffen.

Doorslag (carbonkopie) van een verzendlijst of geleidebrief voor een officieel besluit.

* **Organisatie:** De Nederlandsche Visscherij Centrale (NVC) was een semi-overheidsorgaan dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter werd ingesteld (1941) om de gehele visserijketen, van vangst tot distributie en prijsstelling, centraal te reguleren. Na de oorlog bleef de organisatie nog enige jaren in gewijzigde vorm bestaan voor de wederopbouw. * **Personen:** Mr. M.I.P. Vijftigschild was een hooggeplaatste functionaris (vaak aangewezen als secretaris of gevolmachtigde) binnen de NVC. De afkorting "w.g." staat voor "was getekend", wat aangeeft dat dit een officieel afschrift is van een origineel dat door hem is ondertekend. * **Bestemmingen:** De lijst bevat prominente namen uit de Enkhuizer visserijwereld van die tijd. De vermelding van "De Combinatie" in Amsterdam (Kleine Kattenburgerstraat) verwijst naar een inkoopcombinatie of distributiecentrum in de hoofdstad, waar veel vis uit het IJsselmeergebied naartoe werd getransporteerd. * **Administratieve aantekening:** "Boo." linksonder is waarschijnlijk de afkorting van de opsteller of de typist van het document.

Getypte verzendlijst of distributielijst.

Het document betreft een administratieve lijst van personen en instanties aan wie een specifiek bericht of document is verzonden. De lijst richt zich hoofdzakelijk op de visserijgemeenschap in Enkhuizen. Opvallend zijn de typische Enkhuizer familienamen (Klooster, Visser, Rieuwerts) die nauw verbonden zijn met de lokale visserij-industrie. De vermelding van "De Combinatie" in de Kleine Kattenburgerstraat te Amsterdam duidt op een contact in de Amsterdamse vloot of vishandel, aangezien deze buurt historisch nauw verbonden was met de maritieme sector en de haringpakkerij. Het blauwe stempel 'CAS' met nummering wijst op een dossier- of archiefregistratie bij de verzendende instantie.

Document

* **Inhoud:** Het document betreft een officiële prijsvaststelling voor de levering van spiering. De prijs wordt bepaald op 11,67 gulden per kist van 27,5 kg (55 halve kilo's). * **Structuur:** Het is een circulair schrijven gericht aan een groep handelaren in Enkhuizen en een centrale verwerkingsorganisatie ("De Combinatie") in Amsterdam. * **Status:** Dit exemplaar is een "eensluidend afschrift" (een officieel gecertificeerde kopie), gestuurd naar de Directeur van het Marktwezen in Amsterdam voor diens administratie. * **Kenmerken van de tijd:** Het taalgebruik is zakelijk en formeel ("deelen wij U mede"). De stempels en handgeschreven parafen duiden op een strikte bureaucreactische verwerking.

Document

* **Structuur:** Het document is opgezet als een functionele lijst waarbij regio's aan de linkerzijde met stippellijnen en accolades verbonden zijn aan personen en adressen aan de rechterzijde. * **Geografie:** Er is een duidelijke focus op de belangrijke tuinbouwgebieden van Nederland (Westland, de Zeeuwse eilanden, Noord-Holland benoorden het IJ). * **Typografie:** Gebruik van vetgedrukte koppen voor de regio's en de afkorting "Z. O. Z." (Zie Ommezijde), wat aangeeft dat dit een blad is uit een groter register of een dubbelzijdige circulaire. * **Authenticiteit:** De code onderaan ("K 998") duidt mogelijk op een identificatienummer van de drukkerij of een registratienummer binnen een overheidsinstantie tijdens de bezettingsjaren.

Brief (slotfragment) met handgeschreven kanttekeningen.

Het document weerspiegelt een discussie over de toewijzing van vergunningen of handelsrechten in de visdetailhandel tijdens de bezettingsjaren. * **Standpunt Vakgroep:** De Vakgroep Detailhandel in Visch bepleit dat de visgerechtigheid moet worden voorbehouden aan gespecialiseerde vishandelaren. Men wil voorkomen dat "middenstandsbedrijven" (waarschijnlijk algemene kruideniers of groenteboeren) die al genoeg verdienen aan andere producten, ook nog vis mogen verkopen in tijden van schaarste. * **Bevoegdheidsstrijd:** Uit de handgeschreven notitie blijkt een misverstand over de hiërarchie. Secretaris Visser dacht aanvankelijk dat de Gemeente (Gem.), belast met de distributie, de toewijzingen bepaalde. De "Directeur" corrigeert dit: de Vakgroep zelf is verantwoordelijk voor de uitgifte en beoordeling van deze rechten. * **Beleidsvoorstel:** Er wordt een concreet voorstel gedaan om ondernemers die zowel in vis als in groenten/fruit handelen, te dwingen te kiezen. Als zij een "groote groentezaak" hebben, zouden ze hun visrechten tijdelijk moeten opgeven ("laten loopen") om de spoeling voor de echte specialisten minder dun te maken.

Getypte brief (vervolgpagina).

* **Inhoud:** Dit is een formele brief waarin de belangenbehartiger voor de vishandel pleit voor een strikter toewijzingsbeleid van gerookte vis. * **Kernpunt:** De schrijver verzoekt de Directie van het Marktwezen om de toewijzing (distributie of vergunning) van gerookte vis aan algemene delicatessenzaken ("comestibles-winkels") te herzien of in te trekken. * **Argumentatie:** Men stelt dat deze toewijzingen enkel ten goede zouden moeten komen aan de gespecialiseerde vishandelaren, die volledig afhankelijk zijn van deze handel voor hun levensonderhoud. Ook wordt de eis genoemd dat vishandelaren persoonlijk aanwezig moeten zijn bij de afslag. * **Toon:** Formeel, zakelijk en sturend.

Document

* **Formele taal:** De brief is opgesteld in de toen gangbare formele zakelijke stijl ("Mijne Heeren", "deelen wij U mede", "v.m." voor voormiddag). * **Organisatiestructuur:** Het document toont de bureaucratische indeling van het bedrijfsleven tijdens de bezetting. De "Ondervakgroep" (waarbij 'Onder' is doorgestreept op het briefpapier, wat duidt op een statuswijziging of opgebruiken van oud papier) valt onder de bredere Vakgroep voor vis, wild en gevogelte. * **Locatie:** De bijeenkomst vindt plaats in het bekende Amsterdamse etablissement **Krasnapolsky** aan de Dam, wat aangeeft dat het een officiële en aanzienlijke aangelegenheid betrof. * **Administratieve sporen:** De diverse stempels en kleurpotloodnotities (rood "acc" voor akkoord, paars datumstempel van ontvangst) laten zien hoe het document door de gemeentelijke administratie van Amsterdam is verwerkt. ---

Inspectierapport (groentewinkels).

Het document is een getypt weekverslag, aangevuld met handgeschreven gegevens, van een controleur van de Amsterdamse marktpolitie. Het bevat een overzicht van inspecties bij acht verschillende groentewinkels verspreid over de stad (o.a. in de Jordaan, Oost, de Pijp en de Rivierenbuurt). Uit het rapport blijkt dat de meeste winkeliers zich aan de regels hielden ("geen" bijzonderheden). Er zijn echter twee uitzonderingen: 1. **H.W. Koenders** (Hemonystraat) kreeg een waarschuwing vanwege het niet (correct) voeren van een **prijsbord**. Dit was een administratieve overtreding. 2. **H.R. Oele** (Rijnstraat) was onderwerp van een officieel **"Rapport"** (proces-verbaal). Dit wijst op een ernstigere overtreding van de geldende bepalingen. Onderaan staan administratieve stempels, waarbij de "M. 1944 7/2" waarschijnlijk de datum van archivering of verwerking aangeeft (7 februari 1944).

Getypte namenlijst (mogelijk een doorslag of stencilvloeidruk).

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (beginnend bij 'L' en eindigend bij 'Z'). * **Codering:** De "J" voor de nummers staat vrijwel zeker voor "Jood" of "Joodsch". Dit type administratie werd gebruikt door de Joodsche Raad of de *Zentralstelle für jüdische Auswanderung* tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). * **Adressen:** De lijst bevat een grote concentratie adressen in de Amsterdamse Jodenbuurt, de Transvaalbuurt en de Rivierenbuurt (bijv. Jodenbreestraat, Waterlooplein, Tugelaweg). * **Annotaties:** De rode vinkjes duiden op een controleproces. In archieven van de Holocaust betekende dit vaak dat de betreffende persoon was "opgeroepen", "gevonden" of "getransporteerd". De aanduiding "V-48" kan verwijzen naar een specifiek transportnummer of een dossiernummer. * **Afkortingen in adressen:** * `hs`: huis (begane grond) * `I, II, III, IV`: verdieping * `str. / grt. / Pl.`: straat / gracht / Plantage

# TRANSCRIPTIE *extra* VP/G. 90/6/2 M 20 Maart 1939. den Heer J. Visser, Lindengracht 25 I, Amsterdam-Centrum. Wyk 9. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 24 Februari jl. verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Mosplein te laten bystaan - niet vervangen - door N. Mosman. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE 19 Dec. 1941 plaats J. Jansen Dapperplein [omkaderd: visch va buiten gekocht] 2 beurten overslaan

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven aantekeningen in de bovenmarge:] *15/1 43 Visser is als winkelier in versche visch in de verdeeling opgenomen. Voorloopig aan 't werk. en vonnis afwacht v. 4 maanden.* *15/1 6 gewest 1 c [stempel: W]* *Koopen van visch buiten de verdeeling en boven max. prijs* **AFSCHRIFT** **R A P P O R T** den 10 Februari 1943 contrôleur: H. Smakman J. Rechsteiner badge No. 745 -...

# TRANSCRIPTIE [Bovenaan] J. L. Jansen. Nº 20/124/1 **M. 1939** [stempel] [Adres] Slaperdijkstraat 9 huis [Tekst midden] vischventer. Vischkaart № [doorgehaald] vaste standplaats Lindengracht. Gaat een marktplaats innemen met binnenlandsch fruit. (Lindengracht). doorgeven aan W. de Heer J v P. [Linksonder, schuin geschreven] Gezien 17-10-39 d’Arnaud [Rechts...

# TRANSCRIPTIE *Extra* VD/HG. den heer waarnemend Directeur van den Gemeentelijken Dienst voor Sociale Zaken, Levendaal 1, L E I D E N . 46A/59/2 M. 7 December 1940. W.P.Holswilder. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 26 November jl. No.4/20 Sch./R bericht ik U, dat W.P.Holswilder aan de Vischmarkt De Ruyterkade, alhier, staat ingeschreven als visc...